mikudagur 13. januar 2010síða 14

14 Nr. 8 - 13. januar 2010 Sosialurin Skeiv adressa Jóannes SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Høgni Thomsen hogni@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Svein Rógvi Nielsen Ljósstein sveinrogvi@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00­20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 »Taks hevur sum øll onnur rættin at royna eitt ivamál í rættinum. Føroya Rættur hevur gjørt úrskurð, og Taks hevur sjálvt myndugleikan at avgera, um málið skal skjótast inn fyri hægri rætt« Orðini átti fíggjarmálaráðharrin, sum aðra staðni í blaðnum skjýtur við skørpum eftir journalisti og oddagrein hjá Sosialinum. Fíggjarmálaráðharrin skrivar í viðmerkingini, at hansara eftirlitsskylda eisini snýr seg um at tryggja, at allar rættarreglur verða hildnar. Í so máta kann høvið eisini nýtast til at minna fíggjarmálaráðharran á, at rættarreglur ganga báðar vegir. Er borgari fyri avgerð, sum hann metir vera órætta, er møguleiki at kæra. Í hesum máli til Skatta- og avgjaldskærunevndina. Men tá hevur Taks so sanniliga eisini skyldu at fylgja avgerðini hjá kærumyndugleikanum. Tað hevur Taks ongan tíð gjørt í málinum. Tvørtur ímóti gjørdi Taks málið til eitt mál ímillum bilakeypara og –sølur. Væl vitandi um, at Taks hevði givið bilasølum boð um, at mvg av skrásetingargjaldi skuldi avroknast til Taks. Og hóast tað seinni er klokkuklárt staðfest, at lógarheimild ikki var fyri hesum, hevur Taks ongan tíð givið bilasølum boð ella vegleiðing um nakað annað. Síðani málið av álvara tók seg upp, hevur Taks afturvíst hópatals krøv um endurgjald fyri mvg av skrásetingargjaldi. Rætturin hevur talað sítt týðiliga mál í hesum, og tað inniber millum annað, at afturvístu krøvini eru afturvíst á skeivum grundarlag. Júst sum kærunevndin kundi fortelja Taks á heysti 2006. So talan er um skeiva adressu hjá fíggjarmálaráðharranum. Ein skeiv avgerð gerst ikki rættari, bert hon er endurtikin nóg ofta. Tað er eingin loyna, at mál ið um Mvg av Skrá set­ ingargjaldinum av bilum, keypt í tíðarskeiðnum frá 1999 til 2005, fyri allar partar er eitt sera óheppið mál. Tí eiga vit eisini av virðing fyri hvørjum øðr­ um at gera greitt, at talan als ikki hevur verið um, at TAKS hevur havt tað í kvittanini at snýta nakrar av landsins borgarum. Tí hevur Leo Poulsen, blaðmaður á Sosialinum heldur onga grund til at leggja mær orð í munnin og geva mær meiningar, sum eg ongastaðni havi givið til kennar. Hann hevur skrivað stuttan greinastubba eftir prátið, eg hevði við Rás 2 í gjár um nevnda mál. Ikki tí, Leo Poulsen stendur ikki einsamallur í hesum máli, tí leiðarin í sama blaði tekur so dyggiliga undir við honum. Tí henda stutta rættleiðing: Sum landsstýrismaður í fíggjarmálum havi eg eftirlitsmyndugleika við TAKS. Hetta eftirlit snýr seg millum annað eisini um, at allar rættarreglur verða hildnar. Løgfrøðiligi ivaspurning­ urin um MVG av skrá set­ ingargjaldi er í løtuni í rættarskipanini. TAKS hevur sum øll onnur rættin at royna eitt ivamál í rætt­ inum. Føroya Rættur hevur gjørt úrskurð, og TAKS hevur sjálvt myndugleikan at avgera, um málið skal skjótast inn fyri hægri rætt. Sum landsstýrismaðurin í fíggjarmálum havi eg fult álit á, at TAKS fylgir teim­ um avgerðum, sum rættar­ skipanin endaliga kemur til. Góður siður er annars, at vit ikki leggja okkum ov nógv út í mál, sum enn eru í rættarskipanini. Og eitt mál er enn í rættarskip­ anini, so leingi báðir partar ikki hava staðfest, at málið er endaligt. Løgmaður avdúkaði á nýggjárinum, at hann í hugburði er frá eini farn­ ari tíð. Hann gloymdi alla tænastuvinnu, almenna geiran, innlendska út búgving og nýmenning. Á nýggjárinum hittust fólk sum vænt at skemta sær, men løgin var kenslan hjá handverkarum, peda­ gog um, frisørum, sjúkra­ frøðingum, ráðgevum og sera mongum øðrum, at løgmaður fyrr um kvøldið hevði kunngjørt, at “vit útflyta so at siga alt, vit fram leiða, og innflyta nær­ um alt, vit brúka.” Sambært hansara egnu hagstovu, framleiddu før­ oy ingar fyri góðar 22 milli­ ardir í 2007 – og útfluttu vørur framleiddar í Føroy­ um fyri knappar 4. “So at siga alt” er bara knappliga 2/11 rætt. Vit føroyingar framleiða so ómetaliga nógv annað enn útflutn­ ings vørur. Tíbetur! Vit framleiða útbúgving, røkt, trygging, fígging, ráðgev­ ing, umvæling, bygging, túsundtals ymsar tænastur og vørur til innlendis brúk. Útflutningsvinnan var prís­ givin um ikki innlendis framleiðsla av rávøru, flutningi, tøkni og mong­ um øðrum var tøk sum fortreyt hennara. Ongin tímdi heldur at starvast í útflutningsvinnu í Føroy­ um, um ikki fólk og ment­ an vóru her at gera lívið vert at liva í hesum oyggjum. Men løgmaður var verri enn. Útbúgving er fyri hann nakað, sum hendur fyri ‘ung, leys fólk.’ Tey skulu koma “heimaftur eftir lokna útbúgving,” sigur løgmaður. Nú á døg­ um vilja tey mongu sleppa at seta saman útbúgvingar, taka part av teimum í Før­ oyum og síðani víðari út­ búgva, endurútbúgva ella førleikamenna seg alt arbeiðslívið. “Lokin út ­ búgving” er fánandi hug­ tak. At vit ikki hava fleiri útbúgvingartilboð her heima er størsta orsøkin til ta mest kritiskt manglandi rávøruna – menniskjansligt tilfeingi – í nýmenning og betran av verandi fram­ leiðslu. Vit útflyta óneyð­ uga nógv ungfólk, sum verða óneyðuga leingi burt ur og fáa óneyðuga lítið av útbúgving grund­ aða føroyskar fortreytir og føroyska gransking. Løgmaður átti at tikið sær stundir at vitja okkara mongu innlendsku útbúgvingarstovnar. Tí hugsjónarliga er løgmaður tíverri afturi í farnari tíð, tá ið hann harmast um, at føroyingar ‘hugdu við ivasemi at fyrstu sluppini.’ Vandamálið er, at teir í dag – eisini á tingi – hyggja við ivasemi at gransking sum fyribrygdi. Vit gróðurseta tíverri ongar nýggjar vinn­ ur við tí hugburði, at fram­ leiðsla bert er vørufram­ leiðsla til útflutnings, at útbúgving bert er uttan­ lands og bert fyri grønan ungdóm. Veist tú, hvør hjálpti honum upp? Sjálvstýrisflokkurin leggur í valskrá síni dent á, at fáa ungdómin heim, at lesandi eru arbeiðsmegi og at út búgving er vinna. Vit skriva: “Vit skulu skipa hægri útbúgving og gransk ing í Føroyum. Málið skal vera, at øll skulu kunna byrja og enda vanligar hægri útbúgvingar í Føroyum. Føroyskar útbúgvingar skulu vera so góðar, at útlendingar koma til Føroya at lesa.... Hægri útbúgving og gransking eru framtíðarvinna.” Løgmaður er ikki regent­ ur í Føroyum, ikki ‘Kong Kaj’ ið sveimar omanfyri øllum og kann loyva sær at hugleiða um vøruútflutning í slupptíðini, meðan alt rapar rundan um hann. Hann er stjórnarleiðari, hevur ábyrgdina av fíggjar­ liga óskilinum, hevur staðfest allar tær lógir ið knappliga hava broytt skattligar og vinnuligar fortreytir hjá føroyingum, hevur staðfest fíggjar­ lógina, sum frá byrjan brýtur nýggju játtanar­ skipanina, og hevur rættar­ liga ábyrgd av landsstýris­ monnum sínum, eisini fíggjarmálaráðharranum, sum ikki vil virða kæru­ nevndir og sum brúkar drál og nøl ímóti óheimilað skattaðum borgarum. Í barnarímuni ‘Bukvald Græt’ verður spurt: ‘Veist tú, hvør hjálpti honum upp?’ Spyrja vit, hvør fer at hjálpa føroyska búskap­ inum upp, er svarið neyv­ an: ‘Skiparin á slupp!’ Óneyðugt at leggja mær orð í munnin landsstýrismaður JóANNES EIdESgAArd Skiparin á slupp løgtingsmaður Sjálvstýrisfloksins KÁrI Á rógvI