fríggjadagur 22. januar 2010síða 6

6 tíðindi Nr. 15 - 22. januar 2010 Seinastu árini hevur landskassin goldið næstan 300 milliónir í leigu fyri bygningar og høli til almenna umsiting, men leigan er tvær ferðir so dýr í Havn, sum hon er á bygd Almenn leigA Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Síðani 1999 hevur lands­ kassin goldið 298,3 milliónir krónur á fíggjarlógini í leigu til hús og høli til almennar stovnar og fyrisiting. Tað upplýsti Jóannes Eidesgaard fyri Løgting­ inum mikudagin. Tað var Høgni Hoydal, sum spurdi landsstýris­ mannin í fíggjarmálum, hvussu stórar leiguútreiðsl­ urnar hjá landinum eru til at leiga hús og høli runt um í landinum. Sum tað sæst á talvuni her á síðuni, var játtanin á fíggjarlógini í fjør til almenn leigumál, 37,6 milliónir krónur. Tað sæst eisini greitt á talvuni, at seinastu 11 árini eru almennu leiguútreiðslur­ nar at kalla akkurát tvífald­ aðar, tí í 1999, betalti lands­ kassin 18,7 milliónir krónur í leigu til almenna fyrisiting og almennar stovnar. Næstan helvtina bíligari á bygd Jóannes Eidesgaard sigur, at tað mesta, sum landið vil betala í leigu, er 1300 krónur fyri fermeturin. Hann staðfesti eisini, at leigumál uttanfyri Havnina eru munandi bíligari enn leigumál í Havn. Hann nevndi sum dømi, at TAKS betalir 875 krónur í leigu fyri fermeturin uppi á Hálsi og tað verður enntá mett at vera ein sera bílig leiga í Havn. Har afturímóti betalir TAKS á Tvøroyri 525 krón­ ur í leigu fyri fermeturin. ­ Tað er ein stórur munur á leiguni í miðstaðarøkinum og at leiga úti um landið, legði landsstýrismaðurin í fíggjarmálum afturat. Kundu bygt stórt Hetta vóru upplýsingar sum vaktu ans í Løgtinginum og bæði Høgni Hoydal og Jóannes Eidesgaard eru samdir um, at ein leigu­ útreiðsla upp á 37,6 milli­ ónir hevði forrentað eina stóra íløgu, skuldi tað almenn gjørt av at bygt ein umsitingarbygning. ­ Brúktu vit hesar peng­ arnar, til at bygt umsiting­ arligar bygningar fyri, hevði tað skapt arbeiði, umframt at tað hevði skapt tí almenna varandi virði. Og so hevði tað eisini ført til munandi minni leiguútreiðslur. ­ Hyggja vit 10 ár fram í tíðina, kundi tað fíggja ein bygning upp á yvir 300 milliónir og tað hevði rúmað nógvari almennari fyrisiting, segði Jóannes Eidesgaard. Tórbjørn Jacobsen helt, at rættstundis umhugsni kundi hjálpt upp á støðuna. Hann sipaði til, at gamla telegrafstøðin í Havn hevði fingið umfatandi ábøtur og nýtt tak. Og hann helt, at varð ein hædd bygd oman á húsið afturat, áðrenn takið varð lagt á, hevði húsið kunnað hýst allari umsiting­ ini hjá fiskimálaráðnum Kann føra til miðsavning Hinvegin vísti hann á, at verður ein slíkur umsiting­ arligur bygningur bygdur, fer tað at føra til, at nógv umsiting fer at verða savnað saman. ­ Tað kann føra til enn meiri miðsavning, enn politiski myndugleikin ætlar, tí ein slíkur bygningur verður uttan nakran sum helst iva bygdur í Havn. Men hin møguleikin, sum hann nevndi er at flyta nógva umsiting út um Havnina, tí tað hevði gjørt leiguútreiðslurnar nógv bíligari. Hann vísti samstundis á, at samskiftismøguleikarnir eru so mikið góðir nú, at tað ber til at sita víða um í landinum og arbeiða og hava gott samband við miðstaðarøkið ­ Men tað tykist sum um at tað gongur illa at gagnnýta teir fyrimunir tað hevur. Og Jóannes Eidesgaard helt, at tað átti at stuðla undir, at vit hugsa meiri um at flyta ta umsiting út um landið, sum tað ber til at flyta og at savna tað umsiting, sum neyðturvu­ liga eigur at verða saman. Hava goldið næstan 300 milliónir í leigu Hendan talvan vísir, hvussu gongdin sum heild hevur verið í leiguprísunum seinastu árini Prístalið vísir, at frá 2001 til 2008, næstan tvífaldaðist leiguprísurin og summi ár hevur prísvøksurin verið øgiliga stórur. Men síðani er hann lækkaður eitt sindur aftur. Prístalið vísir broytingarnar tann fyrsta ársjórðingin í hvørjum ári, men fyri 2009 hava vit víst bæði fyrsta ársfjórðing (2009a) og triðja ársfjórðing (2009b) fyri at vísa gongdina í fjør. Og har sæst, at tað er blivið eitt sindur bíligari at leiga frá 2008 til 2009 og aftur í fjør eru prísirnir lækkaðir eitt sindur. 2001: 100,0 2002: 114,5 2003: 121,6 2004: 122,5 2005: 127,1 2006: 126,7 2007: 161,1 2008: 196,8 2009a: 188,0 2009b: 178,0 Kelda: www.hagstova.fo Leiguprísurin næstan tvífaldaðist Hetta eru útreiðslurnar, sum almennu Føroyar hava havt á fígjarlógini seinastu árini av at leiga hús og bygningar til almennar stovnar og fyrisiting kring landið Ár Leiga vøkstur 1999: 18,9 mió. kr. 2000: 20,2 mió. kr. 6,6% 2001: 20,5 mió. kr. 1,3% 2002: 25,7 mió. kr. 25,4% 2003: 26,0 mió. kr. 1,4% 2004: 28,3 mió. kr. 8,5% 2005: 26,8 mió. kr. ­5,1% 2006: 27,7 mió. kr. 3,2% 2007: 30,9 mió. kr. 11,5% 2008: 35,7 mió. kr. 15,5% 2009: 37,6 mió. kr. 5,5% Tils.: 298, 3 mió. kr. Sum tað sæst á yvirlitinum hevur tað almenna goldið til­ samans 298, 3 milliónir í leigu fyri almennar stovnar sein­ astu 11 árini. Men tað er stórur munur á, hvussu stórur vøkst­ urin er frá ári til ár. Frá 2001 til 2002 er ein øgiligur vøkstur upp á 25,4%. Jóannes Eidesgaard sigur, at hetta er ikki tí, at prísurin er uppfarin, men tí at nýggj leigumál eru gjørd. Leiguútreiðslur hjá tí almenna seinastu árini Raðfesta Ísland Ráðharraráðið hjá Norðurlandaráðnum fer at raðfesta búskaparkreppuna í Íslandi frammarlaga ta næstu tíðina. Danski mentamálaráðharrin, Bertel Haarder, sum eisini umsitur norðurlendsk samstarvsmál, sigur við Børsen, at ráðið fer at gera alt, sum stendur í tess makt, fyri at rætta Íslandi eina hjálpandi hond. Bertel Haarder sigur seg vera sannførdan um, at íslendingar fara at standa við landsins skuldarbindingar mótvegis umheiminum. Spurdur, hvat eigur at henda, um íslendska fólkaatkvøðan tann 6. mars vrakar Icesave­lógina, vil danski ráðharrin ikki gera nakra viðmerking. Cimber umhugsar Grønland Danska flogfelagið Cimber Sterling hevur framvegis áhuga fyri at fara undir flúgving millum Aalborg og Kangerlussuaq í Grønlandi. Felagið slepti annars ætlanini, eftir at samráð­ ingar við tað grønlendska flogfelagið Air Greenland um samstarv endaðu úrslitaleysar. Air Greenland hevur sagt, at felagið er áhugað fyri samstarvi, men krevur, at feløgini eisini samstarva um innanlandsleiðirnar. Sambært KNR kann hetta enda við, at ferðafólk hjá Air Greenland kunnu brúka Cimber Sterling á innanríkisleiðunum og øvugt. Tá ið landið keypti Albert Hall, er tað eitt dømi um eitt valeydnað keyp. Men Jóannes Eidesgaard, landsstýrismaður sigur, at fer tað almenna at byggja ein veldugan bygning fyri at sleppa undan at betala leigu, kann tað føra til nógva miðsavning. Hinvegin mælir hann til at umhugsa at flyta fleiri stovnar út um landið og so lata stovnar flyta saman, sum neyðturvuliga hoyra saman