fríggjadagur 29. januar 2010síða 13

Nr. 20 - 29. januar 2010 13 F íggjarlógin varð samtykt við halli, sum nærkaðist 800 mio. kr. Undirskot, sum verður fíggjað við lántøku, og sum fyri 2010 fer at kosta landinum 50 mio. árliga í rentum. Útreiðslur, sum kundu rinda raksturin av 80 nýggjum ellisheimsplássum. Framhaldandi stórhall hjá lands kassanum forbjóðar seg sjálvt. Verandi fíggjarlóg, har útreiðsluvøksturin er um 4% ella uml. 190 mio. skal steðgast. Vit skulu hava javn­ vág aftur millum inntøkur og útreiðslur. Lánifíggjaða peningaumfarið ger, at kostnaðarstøðið verður hildið kunstiga uppi til einki samsvar er millum framleiðslu og peninganýtslu. So, meðan almennu Føroyar sleppa snikka­ leysar við lántøku, bløðir vinnan spakuliga burtur. Eksploderað Meðan tað politiskt verður gøll­ hildið um almennu nýtsluna, orsakar afturgongdin í privatu vinnuni dagliga hópin av upp­ sagnum, har serstakliga tíma­ løntir løntakarar enda í arbeiðs­ loysi og skerdum tilveru­ grundar lagi. At vinnuliga virðisskapandi virksemið soleiðis verður sjóðað niður vekir lítlan ans, meðan hendinga uppsagnir hjá tí almenna harafturímóti fyllir miðlarnar allan sólarringin. Almenna nýtslan er eksploder­ að farnu árini, og síðani 2006 eru rakstrarútreiðslurnar hækk­ aðar við um 900 mio. Spurning urin er, hava vit tað 900 mio. betur nú enn fyri 4 árum síðani? Hvat manglaðu vit tá, sum vit ikki kunnu umvera nú? Eingin bati Búskaparráðið ger greitt, at verður útreiðsluvøksturin 2% árliga, sum er helvtin av vøkstrinum fyri 2010, verður landskassaskuldin vaksin meira enn 4 mia. kr í 2015. Og undirskotið verður fram hald­ andi tað sama! Ella sagt øðrvísi, rentutreiðslurnar hjá landinum fara at tátta í ¼ milliard árliga um fimm ár, við ongum útliti fyri bata, svarandi til árliga kostnaðin av 400 røktarheimsplássum. Skulu vit fáa javnvág í búskap in, so er harafturímóti neyðugt at minka landskassa­ útreiðslurnar 2% árliga, ella um 100 mio. kr. Megna vit tað, so verður javnvág aftur í 2014. Tað tykist tó ikki sum at politiska skipanin hevur víst hesum veruleika serligan ans, tí ístaðin fyri at skerja raksturin frá 09 til 2010 eftir tilmælinum, so verður meirnýtslan út móti 190 mio. Peningur, sum ikki er til. Ella sagt øðrvísi, ein munur sum táttar í 300 mio. skeiva vegin í mun til tilráðingina. Tað gongur slettis ikki. Bygnaðarskeivleikar Sagt verður, at helvtin av lands­ kassahallinum er av bygnaðar­ skeivleikum. Nú landsstýrið arbeiðir við at leggja útreiðslu­ karmarnar fyri 2011 er tí nokk at ríva í. At tosa um at varðveita væl­ ferðarsamfelagið, samstundis sum vinnan hoknar undir vaks­ andi gjøldum og versnandi kappingarføri er meiningsleyst. Fær vinnan ikki optimalar møgu leikar at produsera, so eksisterar samfelagið ikki sum frálíður. Størstu útreiðslurnar hjá landinum eru til vælferðar tæn­ asturnar, sum kosta um 3400 mio. í 2010. Tað er sjálvsagt, at har kunnu gerast rationali­ seringar. Tí eiga um­ og samanlegg­ ingar á skúla­, heilsu­, og almannaøkinum at vera við­ gjørd ar í stórsta álvara. Eisini eiga almennar veitingar og stuðul í nógv størri mun at vera treytaðar av fíggjarstøðuni hjá móttakaranum, eins og allur útbúgvingarstuðul til hægri útbúgvingar skal vera lán, til móttakarin hevur brúkt sína útbúgving í Føroyum eitt áramál. Fordeilingspolitikkur Afturvendandi mantraið at breiðka skattagrundarlagið tykist bert at hava sum endamál at halda fast við politiska veitingarpolitikkin, har yvir­ bjóðingin er boðskapurin og signalpolitikkurin meginreglan ­ ikki at spara, men brúka meira. Tað er tvørturímóti neyðugt at prioritera, hvørjar tænastur burturav skulu vera goldnar av tí almenna og hvørjar kunnu áleggjast brúkaragjald. Gratis­ samfelagið undirgrevur búskap­ in, har farið verður eftir hvørj­ ari krónu hjá borgarunum, fyri at politiski fordeilings politikk­ urin kann halda fram. Skipan, sum forkemur motivatiónini, setur okkum í skuld og fremur óbjargni. Rationaliseringar eru tí alneyðugar, so almenna nýtslan aftur kemur í legu, har javnvág verður millum framleiðslu og almenna forbrúkið. Tí eigur landsstýrið eisini at umhugsa generell brúkaragjøld, bæði fyri at spara, men eisini fyri betur at kunna stýra eftirspurninginum eftir almennum tænastum. Nýggjan fiskivinnupolitikk Eisini skal landsstýrið orða nýggja visión fyri høvuðs vinn­ una, har lagt verður upp fyri, at hon verður búskapar­ og lív­ frøðiliga burðardygg og sleppur at virka í fríari, altjóða kapping. Hetta gerst m.a. við at lógar­ og regluverkið tryggjar, at arbeiðsmegi og kapitalur flytur yvir í mest produktivu partarnar av føroysku fiskivinnuni. Harafturat eiga fiskidagar at vera frítt umsetiligir, umframt, at ongar avmarkingar skulu vera um virking umborð ella á landi. Hóast undantøk kunnu vera, so eigur allur fiskur veiddur í fiskidagaskipanini vera landaður í Føroyum. Dentur eigur at vera lagdur á at fáa allan stuðul burtur úr vinnuni, og at vinnan betalir egið eftirlit, soleiðis sum vit kenna frá alivinnuni. Í spurninginum um tilfeingis­ gjald, so skal vinnan ikki at rinda politiskt ásett gjald eftir serlóg, men harafturímóti eigur samlað gjaldsskipan at vera gjørd fyri allar tilfeingisvinnur, sum er átøk henni í oljulóg­ gávuni. Sjómansfrádrátturin eigur at vera skipaður soleiðis, at hann er kappingarførur við grannatjóðirnar. Seks aðalráð Landsstýrið eigur eisini at taka avgerð um at spara í mið fyri­ sitingini. Politisk telving eigur ikki at avgera talið av aðal­ ráðum. Landsstýrið kann virka fullvæl við 5 aðalráðum saman við løgmansfyrisitingini. Tí eigur avtala at vera gjørd um, at trý ráð verða avtikin. Hetta kann hóskandi gerast tá nýtt landsstýri verður skipað. Burturúr spyrst ein kompakt, smidligari og bíligari miðfyri­ siting. Í tí sambandi eigur landsstýrið at konsentrera seg um at optimera samstarvið við ES, styrkja um sendistovuna í Bruxells og samstundis taka av sendistovurnar í London og Reykjavík og leysgeva orkuna at menna samstarvið við ES. Traðka í karakter At renna undan neyðugu spar­ ingunum við at skriva skatta­ og avgjaldsrokningar út á vinnu og borgarar verður stokkutur hiti. Úrslitið verður, at privati virðiskapandi sektorurin spaku­ liga verður sjóðaður niður og løntakaratalið minkar sam­ svarandi. Initiativið verður kvalt í føðingini og vit fara at flyta okkum frá málinum um livandi og sjálvberandi búskap inn í stagnatiónina og aftur­ gongdina og vandi er fyri, at fólk fara at rýma av landinum. Fyri tey verður talan um exitføroyar. Tí má landsstýrið traðka í karakter nú. Har er í hvussu nokk av fólki til uppgávuna. Tíðargreinin: eitt íkast til føroyska orðaskiftið Sosialurin hevur tíðargrein í blaðnum týsdag og hósdag Hevur tú hug at gera títt íkast til føroyska kjakið í 2009? Send eina grein til post@sosialurin.fo Kravið er, at greinin er á leið 6000 tekn og skrivað í essay stíli Vegamótið? tíðargreinin Bjarni Djurholm, løgtingsmaður Tíðargreinin Landsstýrið má traðka í karakter nú – fremja neyðugar rationali­ seringar, endurskoða fiskivinnupolitikkin og fækka aðalráðini viðmerkingar