mikudagur 19. desember 2001síða 6

10 Nr. 245 - 19. desember 2001 Nr. 245 - 19. desember 2001 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Í gjár samtykti løgtingið fíggjarlógina fyri næsta ár. Ongantíð áður hava útreiðslurnar verið so stórar. Og í prinsippinum hevur løgtingið ongatíð samtykt so stórar íløgur sum løgtingið ger í hesum døgum. Tá verður hugs- að um Suðuroyarskip og havnaløg í Suðri og í Havn fyri tilsamans meiri enn 400 mió.kr. og tunnil um Lorvíksfjørð fyri einar 350 mió.kr. Hetta eru óivað tekin um, at tað gongur væl í føroyska samfelagnum. Eftir nøkrum árum hevur føroyska sam- felagið reist seg úr øskuni. Fyri einum 6-8 árum síðani vóru eini 5000 fólk arbeiðsleys. Hús og íbúðir vórðu handlað fyri nakrar fáar hundrað túsund krónur. Ídag fæst hvørki arbeiðsorka ella býli. Í hvussu er ikki fyri vanlig fólk. Hús í høvuðsstaðnum fara í dag lættliga fyri hálvaaðru millión. Samstundis sum løgtingið samtykkir størstu fíggjarlógina nakrantíð og størstu íløgurnar nakrantíð, eru hvørki ráð at hækka pensjónir, seta nóg mikið av til heilsuverkið ella seta pening av til íbúðagrunnin. Tað eigur at geva fólki nakað at hugsa um. Helena Dam á Neystabø skjeyt upp at hækka pensjónirnar slakar 30 mió.kr. Men uppskotið varð felt. Javnaðar- flokkurin og Sambandsflokkurin skutu upp at strika greinina, sum heimilar at pensjónir verða javnaðar. Eitt torskilt mál, men sum hevur til endamáls at forða fyri, at grundupphæddin undir øllum pensjónum so líðandi verður undirgrivin. Hóast hetta uppskotið bara kostar einar 15 mió.kr., so verður tað eisini felt. Øll ásanna, at fólkapensjónin og aðrar pensjónir eru ov lágar, men tíverri er ikki vilji at hækka hesar. Í lands- stýrissamgonguni er ein flokkur, sum higartil hevur verið at telja millum teir sosialt tilvitandi flokkarnar. Men hvar er Tjóðveldisflokkurin í dag? Á hesum stað er fleiri ferðir nevnt, at ein almennur íbúðapolitikkur má rekast, og at peningur má setast av til ískoyti til íbúðabygging. Men eins og undanfarin ár, verður ikki eitt klovið oyra sett av. Á hesum stað er ferð eftir ferð víst á, at einstaklingar, eitt nú pensjónistar ella eisamallar mammur við børnum, hava ikki ein livandi kjans at ogna sær eini hús ella eina líkinda íbúð. Men hvat gera Tjóðveldisflokkurin og tann sosial-liberali Sjálv- stýrisflokkurin? Fella uppskot at bøta pensjónsviðurskifti og játta ikki eitt oyra til íbúðagrunnin! Her í blaðnum er fleiri ferðir gjørt vart við støðuna á íbúðarmarknaðinum, eitt nú við samrøðum við Randi Frederiksberg, sum setti fokus á tann spurningin í høvuðsuppgávu og fekk tvey 13- tøl. Hon nam eisini við ta komandi oljuvinnuna, sum bara økir um tørvin á íbúðum. Nú tekur bæði Búskaparráðið og fakfelagið hjá Búskapar- og løgfrøðingunum undir við sjónarmiðnum hjá okkum og rópa varskó. Hesi ásanna nú, at vantandi íbúða- politikkur forðar fyri, at fólk flyta til landið og forðar samstundis fyri menning her á landi. Men landsstýrið vil eftir øllum at døma heldur lívga húsa- og íbúðaspekula- tión enn skipa ein veruligan íbúðapolitikk! Vit spyrja aftur: - hvar er sosiala samvitska Tjóðveldisfloksins? DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Hvar er sosiala sam- vitskaTjóðveldisfloksins? VIÐMERKINGAR Andrea Nielsen form. í Søljuni Viðvíkjandi hondbólts- dystinum ímillum Søljuna og St.Ì.F. Ein dystur skuldi verða á Giljanesi 13.12. 2001. kl. 18:00. Spælarnir hjá Søljuni, dómarnir sum H.S.F. hevði sett til dystin og áskoðarar vóru møttir upp, men St.Í.F. møtti ikki, ongi avboð vóru komin. Nú lesa vit í bløðunum, at Jógvan Martin Mørk sigur, at dysturin skal spæl- ast. Út frá hvørjum sigur hann hetta. Í grein 6.05 í reglunum fyri hondbólt stendur: Møtir eitt lið ikki uttan avboð ella er tað ikki spæliklárt, kann kappingar- nevndin avgera dystin tapt- an fyri viðkomandi lið. Ikki nokk við tað. Søljan møtti eisini til ein annan leikdag, sum H.S.F hevði ásett, tá møtti St.Í.F. heldur ikki upp, tá kom avboð 2 tímar áðrenn dysturin skuldi spælast, tá vóru okkara spælarar sum eru í Havn, longu komnar vestur og tær sum vóru her vesturi høvdu fingið sær frí, tí tær skuldu spæla. Men hesuferð komu als ongi avboð, sama skili, genturnar høvdu fingið sær frí, tí tær skuldu spæla ein avgerandi dyst, hitaðu væl upp komu inn á vøllin beint áðrenn kl. 18:00, men ong- in at spæla ímóti. So Jógvan Martin Mørk, hvat hava vit eina reglugerð til, um hon ikki skal hald- ast, líka fyri øll. Í fjør tapti Tjaldur ein dyst ímóti V.B., tí tær møttu ikki. upp. Vit í Søljuni føla okkum fyri tað turra spot, møta upp 2 ferð og hitt liði møtir ikki. Viðvíkjandi dystinum er dómaraseðil skrivaður, dómarnir hava skriva undir. Fyri okkum er dysturin endaliga avgreiddur. Vit møta ikki upp 3. ferð. Við hondbóltskvøðu. Viðvíkjandi dystinum ímillum Søljuna og St.Ì.F Jóannes Eidesgaard partiformand, Føroya Javnaðarflokkur I forbindelse med den ny- oprettede folketingsgruppe “Den Nordatlantiske gruppe” var der et inter- view med Lars Emil Jo- hansen, MF og Kuupik Kleist, MF i den færøske radio sidste søndag. Lars Emil Johansen sagde, at han ikke kunne bidrage selvstændigt ov- erfor kravet om selvstænd- ighed på Færøerne, men at han ville gøre det som talerør for Høgni Hoydal, landsstyremedlem og Tor- bjørn Jacobsen, MF. Føroya Javnaðarflokkur skal gøre opmærksom på, at kravet om selvstændig- hed i den sammenhæng, som Høgni Hoydal og Tor- bjørn Jacobsen fremstiller det, er et krav, som kun et mindretal af den færøske befolkning kan tilslutte sig. Derfor er Føroya Javnaðar- flokkur meget forundret over, at en repræsentant for Siumut for det første gør sig til talsmand for et mindretal på Færøerne til- hørende Tjóðveldisflokkin og dernæst tager initiativ til direkte at blande sig i interne færøske politiske anliggender. Afgørelsen om de frem- tidige relationer mellem Færøerne og Danmark er en sag, der selvfølgelig alene skal afgøres her på Færøerne. Dette er gen- tagne gange også blevet understreget af danske politikere, senest af stats- minister Anders Fogh Ras- mussen i hans åbningstale, hvor han direkte viser til det forslag, der blev ved- taget af et næsten enstem- migt Folketing den 10. maj i år, hvor der bliver sagt, “at Folketinget tilkende- giver, at det er den færøske befolkning, der afgør Fær- øernes fremtidige tilknytn- ingsforhold til Danmark. Det gælder såvel et ønske om at etablere en suveræn stat som et ønske om at udvikle samarbejdet inden for rigsfællesskabet” Det bekymrer os i Føroya Javnaðarflokki, at vi ikke i denne sag kan fastholde den gamle kendte kurs, hvor vi i respekt for hin- anden ikke blander os i interne politiske stridig- heder i vore to lande. Åbent brev sendt til Siumut og Lars Emil Johansen, MF Enn eitt pulvurbræv í USA Hesaferð var tað amerikanski vara- uttanríkisráðharrin, Richard Armitage, sum fekk eitt bræv við hvítum pulvuri ÚTLAND Fartekst Richard Armitage fekk kortini ongantíð brævið, tí myndugleikarnir fingu fat- ur á tí, áðrenn tað kom á skrivstovu hansara. Talsmaðurin hjá uttan- ríkisráðnum sigur, at brævið kom við postinum. Har varð tað kannað, og fyribils bendir einki á, at nakar heilsuvandi stendst av innihaldinum, sigur tals- maðurin. Uttanríkisráðið sendi alt fyri eitt boð eftir ser- frøðingum at kanna pulv- urið, sum var í brævbjálv- anum. Fimm amerikanarar eru deyðir av miltbrandi sein- astu mánaðarnar. Myndug- leikarnir váttaðu í gjár, at tað var onkur í USA, sum sendi brøvini við teimum vandamiklu miltbrands- sporunum. FBI hevur nevnt, at tað helst var onkur við tilknýti til fregnartænastuna CIA, sum sendi brøvini. Jóannes Jacobsen Fiskimálaráðharrin sigur, at hann ætlar at steðga allari spekulatión við fiskiloyv- um. Hetta er alla æru vert, men leisturin, hann leggur fyri dagin at gera hetta upp á, virkar ikki. Hann skuldi heldur roynt gamla, men einfalda háttin at fordeila brúksrætt til tilfeingi, sum verður brúktur við góðum úrslitum nógva aðrastaðni í føroyska búskapinum. Marknaðarmekanisman eigur at sleppa at royna seg. Haruhagar og fiskastovnar Haruhagar og fiskastovnar líkjast á mangan hátt. Bæði eru staðfest sum ogn, ávikavist hjá einstaklingum og Føroya fólki, bæði til- feingini finnast bara í av- markaðum nøgdum og í báðum førum er tað ikki ognarrætturin, men brúks- rætturin til fysiska avkastið av tilfeinginum, ávikavist rávøran harur og rávøran fiskur, sum fólk gjarna vilja hava fatur á. At eftirspurningur er eftir avmarkaða tilfeinginum ger, at tað fær eitt búskap- arligt virði, sum kann reali- serast á ymsan hátt. Men greitt er, at av tí at nøgdin av tilfeingið frá náttúrunnar hond er avmarkað, kunnu bara nøkur fá av teimum, sum vilja hava atgongd til tilfeingið, fáa hesa at- gongd. Mannaskaptur munur Grundleggjandi munurin millum haruhagarnar og fiskastovnarnar er ikki, at onnur rávøran ikki dugir at svimja og hin ikki kann renna. Munurin er heldur ikki, at tað í tí eina førinum eru privatpersónar sum eiga tilfeingið, meðan tað í hin- um førinum er tjóðarogn. Munurin liggur í manna- skaptu fordeilingsskipanini av brúksrættinum, t.e. hvussu avgjørt verður, hvørji tey fáu skulu vera, sum fáa brúksrættin, av øllum teimum, sum vilja hava atgongd til tilfeingið. Haruhagar Ein upplagdur møguleiki er at brúka marknaðarmekan- ismuna til at velja út, hvør fær brúksrættin til tilfeing- ið. Brúksrætturin til haru- hagan verður greitt og ein- falt seldur á uppboði til hægstbjóðandi. Við hesi skipan fáa tey brúksrættin, sum halda seg kunna fáa sum best burtur úr tilfeing- inum, og tí eru sinnað at gjalda mest fyri atgongu- merkið. Eigarin av haruhaganum hevur sjálvsagt ein áhuga í, at so nógv fólk sum gjørligt bjóða upp á tilfeingið. Tí er seljarin líkaglaður við, um persónurin við hægsta boðið eigur eina byrsu ella ikki, um hann hevur byrsu- loyvi ella ikki, og í heila tikið hvussu hann ætlar sær at fáa sum mest gagn fyri latna peningin. Fiskatilfeingi Ein annar møguleiki er, at eigarin ella umboð hansara sjálvur velur út nakrar persónar. Hesir persónar, sum verða útvaldir eftir einhvørjum leisti, fáa so rávøruna fyri eitt gjald ella ókeypis. Hetta er tann háttur, sum føroyskir politikkarar eru glaðast fyri, og sum teir brúka til útveljing av, hvør skal hava atgongd til til- feingið. Føroyska fiskatil- feingið – ogn Føroya fólks – verður ókeypis latin per- sónum, sum politikkararnir velja út. Ein stórur trupulleiki við hesi seinnu mannagongdini er, at tað eru útvaldir eink- ultpersónar heldur enn Føroya fólk, sum jú er upprunaligi eigarin, sum fáa búskaparliga virðið av rávøruni. Hvat høvdu partaeigararnir í einum partafelag sagt til, at leiðsl- an gav yvirskotið burtur? Ein annar er, at tað er ógvuliga tilvildarligt, hvørt tey, sum fáa tilluta fiskatil- feingi, eru tey, sum kunnu skapa størst virðir burtur úr tilfeinginum. Men størsti trupulleikin er, at henda mannagongd elvir til spekulatión. Spekulatión Møguleikin fyri spekula- tión uppstendur nevniliga í tí løtu, eigarin av einum tilfeingi við búskaparligum virði gevur til kennar, at hann fer at geva tað burtur fyri minni, enn tað er vert. Í døminum við føroyska fiskiríkidøminum verða milliónavirði givin burtur fyri einki, og tað er ein sjálvfylgja, at bíðirøðin við teimum, sum fegin vilja hava ein part av hesum virðum í gávu, er lang sum eitt ónt ár. Fyri at velja tey fáu, sum fáa tilfeingi, burtur úr teimum mongu, sum vilja hava tilfeingi, verður dis- kreminerað á ymsan hátt. Bara føroyingar kunnu koma upp í part, bara fólk við bláum eygum, bara fólk, sum áttu eina dangu í 1978, ella hvat politikkar- arnir finna fyri gott. Hetta er sentralpolitisk stýring av einum slag, sum gomlu kommunistarnir í Kreml høvdu verið stoltir av. Spekulatiónin gongur so út upp á at vera ein av teim- um útvaldu, sum fáa lut í fiskiríkidøminum uttan at gjalda marknaðarprís fyri tað, fyri síðan at selja tað víðari - fyri marknaðarprís sjálvandi - til onkran av teim óhepnu, sum vóru tveitt úr bíðirøðini, men sum gjarna vilja hava fatur á rávøruni. Um einhvør, sum vil hava brúksrætt til føroyskt fiskatilfeingi, men varð tveittur úr bíðirøðini, rindar marknaðarprís til Føroya fólk ella til onkran annan, er hann sjálvandi líkaglaður við. Sostatt syrgja marknað- arkreftirnar fyri at fiskatil- feingið endar hjá teimum, sum virðismeta tað hægst, ikki orsakað av, men hóast almenna føroyska politikk- in á hesum øki. Spurning- urin er bara, um tað er upp- runaligi eigarin av tilfeing- inum ella spekulantar, sum stinga marknaðarvirðið í lumman. Strangari krøv økja um spekulatiónina At diskriminera meira effektivt við fleiri krøvum til tey, sum verða vald út til at fáa tilfeingi, minkar ikki um spekulatiónina. Tað ger tað bara enn meira lønandi at vera ein av teimum nú enn færri, sum kunnu skaffa uttanfyristandandi rávøruna. Nýggjasta upp- skotið um strangari krøv til tey, sum fáa fiskatilfeingi, fer tí ikki at steðga spekula- tiónini, men skaffa teimum, sum yvirliva útveljingina, enn fleiri fyrimunir. Einki er tí at siga til, at tey, sum standa í bíðirøðini í dag og vita, at tey ikki verða tveitt út við teimum nýggjastu krøvunum, sjálvsagt eru fegin um ætlanirnar. Og bardagin fyri at sleppa upp í part aftur verður enn harð- ari enn áður. Ein betri skipan Tá er skipanin, ið verður brúkt til haruhagarnar og flest alla aðra fordeiling av búskaparligum virðum, nevniliga marknaðar- mekanisman, munandi smidligari og effektivari. Politikkararnir sum heild og - fiskimálaráðharrin ser- liga - kundu í heila tikið lært nógv av at hugt nærri at skipanini við haruhag- unum. Ella hevur nakar hoyrt um spekulatión við haruhagum? Um tann til eina og hvørja tíð sitandi fiski- málaráðharri uppførdi seg, sum eitt umboð fyri upp- runaliga eigaran av fiskin- um eigur at gera og seldi fiskin av fyrstan tíð, ístaðin fyri at geva hann burtur, var eingin spekulatiónsvinn- ingur at heinta, tí eigarin hevði longu fingið vinn- ingin. At eigarin ella umboð hansara selur tilfeingið fyri marknaðarprís, er sostatt einasti háttur at forða fyri spekulatión. Tá velja marknaðarkreftirnar heilt av sær sjálvum tey út, sum á besta hátt kunnu realisera búskaparliga virði, sum býr í fiskinum, meðan speku- lantarnir mugu leita aðrar leiðir. Niðurstøða Niðurstøðan má vera, at politikkararnir sýna ógvu- liga lítið álit á, at markn- aðarkreftirnar kunnu syrgja fyri, at sum best fæst burtur úr fiskiríkidøminum. Summir trúgva kanska heilt einfalt ikki upp á, at marknaðarkreftirnar virka. Ein annar upplagdur møgu- leiki er sjálvsagt, at teir ikki hava hóming av, hvat marknaðarkreftir eru fyri nakað. Í so fall vil eg mæla teim- um til at fara á eina náms- ferð antin á uppboðssølu av haruhagum ella í føroysku heimamarknaðarvinnuna. Har brúka tey nevniliga marknaðarkreftirnar og prísmekanismuna til at útvelja tey, sum skulu hava vørurnar. Hesin fordeil- ingsháttur syrgir fyri, at eingin møguleiki er fyri spekulatión, og tí er ikki neyðugt við einum ráð- harra, sum brúkar útvelj- ingsmekanismur, ið hoyra heima á forngripasavnum fyri kommunistiskt rekafæ. VIÐMERKINGAR Atgongd til haruhagar og aðrir tankar um fiskiloyvir SJÓMENN Tíðindaskriv Aftur í ár verður fótbólt- ur fyri sjómenn í KÍ høllini í Klaksvík 28. dec. Byrjað verður kl 08 á morgni og hildið verður á til klokkan hálvgum fýra. Fiskimannafelagið held- ur fund í Klaksvík sama dag, og eftir fundin verð- ur borðhald fyri øllum luttakarum/ spælarum. Øll fiskiskip, sum ætla at luttaka í fótbóltskapp- ingini, skulu boða frá lut- tøku ikki seinni enn fríggjadagin 21/12 á telefon 217739 ella 220086 ella fax 457611. Luttøkugjaldið sum er 1.000 krónur verður at flyta á konto 102.049.2 í Norðoya Sparikassa, sigur Palli Ziskason, sum er ein av fyrireikarunum. Sjómannafótbóltur í Klaksvík C M Y K 11 10