fríggjadagur 12. februar 2010síða 16

16 Nr. 30 - 12. februar 2010 viðmerkingar Undir kalda krígnum settu ávísir politikarar loyniliga okkara land og fólk í veð fyri fíggjarligan stuðul, soleiðis at vælferðar sam­ felagið Føroyar kundi byggj ast upp frá lítlum og ongum til eitt støðið, sum á mongum økjum kundi samanlíknast við støðið í øðrum Norðurlondum. Kommunistaforskrekkilsið dreiv verkið, og hildið varð, at eitt útbygt væl­ ferðarsamfelag vildi verða besta verjan móti vinstra­ hallum spírum, sum við fótafesti í oyggjalandinum við tíðini ­ uttan vælferð ­ kundu fáa fólksins undir­ tøku og fara at loyva russ­ um sømdir, sum m.a. kundu opna føroyska hav­ og luftrúmið fyri russisk­ um aktivitetum soleiðis, at hol gjørdust í vestur­ lendska verjugarðinum. Soleiðis kalkulerðu vestur lendskir politikarar tá og samráddust loyniliga við nakrar útvaldar før­ oyskar landspolitikarar út frá hesu fatan. Føroysku politikararnir ­ ið eisini loyniliga góðtóku ætlanina um at plasera Føroyar í verju­ og hernaðarand­ glettinum móti russum ­ fingu á tann hátt ­ og tað hevði ikki ongan týdning ­ samstundis styrkt teirra egnu politisku støðu: tí teir fingu – fullan valuta fyri at góðtaka loyndarmálið, sum fyri flest øll onnur tí onki mál var ­ og teir kundu sum loynivinir styrkja polit iska sambandið við sera gávumildar og polit­ iskt rættvísar danskar brøðraflokkar, samstundis sum teir megnaðu at økja stríðið móti teimum so ­ kallaðu kommunistin­ filtrerandi friðarelskandi tjóðveldis­ , loysingar fólk­ unum og annars friðar­ fólkum sum heild – og samstundis sum teir kundi vísa á egnan politiskan dugnaskap við m.a. at skaffa neyðugan peningin til vega til útbygging av infrastrukturin, byggja eitt gott almanna­ og heilsu­ verk, eitt gott skúla­ og eitt tíðarhóskandi sjúkrahús­ verk, stovnseta 60­mill. ­ grunnin, realkreditstovnin, og skaffa fólkapensiónina. Sannir politiskir ganda­ kallar ­ fullir av góðum hugsjónum og idealismu, sum við góðum politiskum arbeiði kundi náa høg um politiskum tindum og ikki – sum tjóðveldisfólk, loysingarmenn og annað vinstrasinnað og/ella komm unistiskt pakk, sum bert framdi undirgravandi virksemi. Nei teir framdu slóðbrótandi politiskt arbeiði og ikki 5­kolonno­ líknandi politiskt virksemi, sum hinir kanska longu gjørdu ella, ið hvussu er, ætlaðu at fremja. Vanlig fólk høvdu – av góðum grundum – ongan møgu­ leika fyri at gjøgnumskoða lygnirnar og komplottið. Politiskir ljóskastarar skuldu til fyri at avdúka, hvørjir vóru Føroya fólks sonnu vinir og verjar, og hvørjir í loyndum seldu bæði land og fólk til krígs­ harrar úr ymsum fremm­ andum londum. Men ljóskastararnir vóru myrka­ lagdir og allar lanterna sløktar. Men Guð ske lov og takk, er lukkan ofta betri enn forstandurin, og so eisini í hesum føri. Tí eftir órannsakiligum vegum sluppu vit í síðstu løtu – meðan allur Heimurin helt ondini ­ snikkaleys burtur úr tí politiska hasard spæl­ inum, og sluppu harvið sum land og tjóð undan at gjalda rokningina, sum var skrivað, men sum varð skrødd ein minut í deadline fyrst í 60'unum... Vit kunnu bert takka Skap ar­ anum fyri, at Hann var við okkum og lat okkum fáa frið. Alternativið hevði verðið eitt satt ragnarrok. Og hvat hendi so víðari? Jú, sjálvur stuðulin helt áfram sum ein refusións­ skipan, so sera væl bar til at skriva nógvar og stórar rokningar, tí tær vórðu endurgoldnar av dønum. Og rokningarnar vóru skrivaðar í hópatali. Hetta bleiv tó for stuttligt, so ein blokkskipan varð sett í staðin. Og við hesum skip­ anum fóru vit ígjøgnum 70'ini og 80'ini og inn ´90íni. Galskapurin greip um seg. Okkara politikarar gingu í einum peninga liga­ líknandi rúsi og hildu seg kunna ganga á vatninum. Loyvdi keypum av dýrum skipum uttan eginpening og stuðlaðu høvuðsvinnuni við upp til 500 mill. kr. um árið. At tonkja sær til: einari høvuðsvinnu, sum skuldi fíggja samfelagið, men bleiv størsti almenni klienturin. Sagt verður m.a. frá, at skip komu inn og landaðu fongin upp í lastbilar, sum koyrdu inn á fiskavirki í øðrum end­ anum og út aftur í hinum og so víðari út á ruskpláss, har fiskurin varð vippaður av. Á tann hátt kundi sigast, at fiskurin hevði verið inni á virkinum, og tí var stuðul eisini útgoldin fyri nevndu veiðu. Stór­ lætisørskapurin ­ ein hybrislíknandi ørskapur – møtir altíð sínum Nemesis. Og so varð eisini hjá okk­ um. ­ 6. okt. í 1992 spældi klaverið ikki meira. Og soleiðis endaði fyribils fíggjarligi ørskapurin m.a. av og í einum h igartil ósæddum blokkrúsi. Ábyrgdin var fullkomuliga fokin. 7000 máttu flyta av landinum, arbeiðsloysið lá um 25% og skuldarbyrðan hjá stórari fjøld knústi nógvar vónir og dreymar og sløktu øll ljós í mong ár. Íslendigar verðu sagdir at siga, tá farið er ov langt fíggjarliga: Ríkið borgar. Føroyingar høvdu og hava hinvegin vant seg til at siga; Sama ger – danir gjalda. Og støðan bleiv (og er) hareftir, hvat fíggjarlig ábyrgd viðvíkur. Politik­ ararnir høvdu vant seg til danska stuðulspeningin og vóru eins og stofmisnýtarar vorðnir bundnir av stoffin­ um soleiðis, at einans størri og størri dosir kundu geva neyðuga piftið, alt meðan skaðin bara gjørdist størri og størri. Eg komi í hesum sam­ bandinum til at tonkja upp á eina søgu, sum eg hoyrdi einaferð í 50'unum: Ein ungur maður kom inn á kafeina á Gørðunum í Vági eitt kvøldi. Kenningin varð og reypað var óført. Ungi maðurin hevði verið í Keyp mannahavn og lisið, og har hevði hann ballast óført m.a. saman við ein­ um føroyingi, sum vísti seg at vera sera gávumildur. Magnus Dahl sat við sama borðið sum ungi maðurin, og hann bleiv við at spyrja um, nær og hvar teir høvdu ballast, og søgan endaði altíð við, at Magnus Dahl spurdi: Og hvør betalti? Og altíð var tað hin blíði ungi maðurin, sum gesturin á kafeini hevði verið sam­ an við. At enda reisti Magnus Dahl seg tungliga úr stólinum, suffaði hart og segði: Magnus Dahl betal­ ur! Magnus Dahl betalur! tí tá vísti tað seg, at ungi galanti maðurin var sonur hans ara. Og soleiðis gongst ofta, tá onnur gjalda. Ábyrgdin var fokin. Núverandi blokkur verður goldin av dønum við uml. 40 oyrum pr. dana pr. dag, og fyri hesu 40 oyruni fáa danir ræðis­ rættin á flest øllum vitalum økjum. Tey flestu – ikki einans í Føroyum ­ mugu yvaleyst halda, at ein og hvør tjóð eigur at eiga egið land og ráða yvir tí. Men nógv halda , at vit ikki kunnu verða blokkin fyri­ uttan, og tora tí ikki at krevja okkara sjálvsagda rætt. Tí hevði tað verið ynskiligt, um fíggjarfrøð­ ingar kundu sett seg saman og objektivt og sakligt greinaðu hvønn týdning blokkurin hevur fyri okkum sum tjóð. Eg eri ikki fíggjarfrøðingur, men eg haldi meg duga at síggja, at blokkurin m.a. skapar hægri jarðarprísir og harvið hægri grund­ stykkjaprísir og húsaprísir, og eg haldi meg eisini duga at síggja, at hann viðførir hægri lønir og harvið minni kappingar­ føri. Hartil kemur størri innflutnigur m.a. av luksus vørum t.d. óneyðuga stórum og dýrum bilum. Vit eru mong, ið eisini kundu tonkt okkum at fingið nágreiniliga at vita, hvussu nógv okkara ófrælsa støða kostar okkum á øðrum økjum so sum viðvíkjandi inntøkum av luftrúminum og um legging av innflutningi. Sum ikki­serkønur byggir frammanfyristandandi bert á nakað, sum eg haldi, og tí er tað ikki gott nokk. Vit mugu hava tey professio­ nellu á banan. Ongantíð ov skjótt. Tí spurningur er enn hin sami. Vilja vit gjalda tað, ið vit gjalda fyri at fáa blokkin, ella vilja vit arbeiða fram ímóti, at vit náa tí degi, hvar vit kunnu liva sum fræls tjóð í einum frælsum landi? Sópa fyri egnum durum Okkara boð er greitt. Landshúsarhaldið má sópa fyri egnum dur­ um, heldur enn at senda rokningina víðari til einstaka húsarhaldið. Vit siga nei at leggja fleiri byrðar á familjurnar. Latum okkum heldur fáa skil í almenna húsarhaldið, so tað ikki gerst eitt ør mundar hús. Vit ávara móti at senda fleiri rokningar út til húsar­ haldið og vinnulívið. Allastaðni í heiminum ljóðar sama ávaring. Hækka tit avgjøld og skattir meir, verður tað trupult hjá fólki og vinnulívinum at klára seg. Heimini kring landið hava ikki skapt undirskotið á fíggjarlógini. Vit politikarar hava megnað hetta sjálvir. Tí mugu politisku flokkarnir taka í egnan barm. Allir flokkar hava verið við í útreiðslu gildin­ um. Nú eiga allir flokkar eisini at taka uppvaskið. Vit hava næsthægsta skattatrýst í heiminum. Dan­ mark hevur tað hægsta. Samstundis vísa kanningar, at tað er væl dýrari at liva í Føroyum enn í Danmark. Tí er tað ongin gongd leið hjá tí almenna at senda fólki enn fleiri rokningar. Vinnan hevur tað sera trupult. Yvir 300 vinnufeløg komu í fútarættin í fjør og longu eftir 1 mánaða í ár eru yvir 30 fyritøkur sendar rættinum. Støðan er álvarsom. Løgting og landsstýri mugu leggja doyðin á at betra um karmarnar hjá vinnuni. Fjálga vit um vinnuna, skapa vit vøkstur og harvið størri inntøkur til landskassan. Senda vit fleiri rokningar til vinnu­ lívið, leggja vit stein omaná byrðu. Og so verður lívið tikið av hønuni, sum verpur eggini, vit øll skulu liva av. Útreiðslurnar hjá tí almenna eru so stórar, at ein skal næstan vera blindur fyri ikki at fáa eyga á trupul leikan. Seinastu tíggju árini eru útreiðslurnar hjá tí almenna hækkaðar 80%. Í sama tíðarskeiði eru inntøkurnar bert er vaksnar 30%. Tað almenna hevur livað yvir evni, og tað ber ikki til í longdini. Vit politikarar mugu sjálvir taka ábyrgdina og fáa skil uppá útreiðslurnar hjá tí almenna. Tað sømir seg ikki at senda rokninga víðari til barnafamiljunar, sum frammanundan stríðast at fáa endarnar at røkka saman. Vit mæla til at gera eina breiða politiska semju, soleiðis at vit fáa skil í almenna búskapin. Tað er neyðugt at gera langtíðar ætlanir fyri inntøkur, útreiðslur og løgur, við tí máli at hallið á fíggjarlógini skal burtur. Soleiðis framtíðartryggja vit vælferðina hjá fólki her á landi. Eftir at stýrið fyri Atlantis hevur hugt í gjøgnum allar umsøkjararnar, er avgjørt at Oddur Olsen og Johnny Olsen, hava besta samlaða tilboðið uppá leiguna av Atlantis. Partarnir hava avgjørt ikki at upplýsa prísin fyri leiguna. Stýrið sær umsóknina sum eina sera spennandi loysn, ið kann geva borgarum í Klaksvíkar Kommunu eina viftu av tilboðum. Nýggju leigararnir byrja sítt dag­ liga virki í húsinum tann 1. mars. Vinarliga heilsan Stýrið fyri Atlantis Jógvan Skorheim Atli Justinussen Jákup Mikkelsen floksformaður Jørgen niclasen Dagfinnur DanbJørg Vit fáa bert nakað við at lata nakað annað í staðin. Soleiðis er eisini viðvíkjandi blokkinum Nýggj leiðsla í Atlantis form. í tingbólkinum Jákup Mikkelsen