hósdagur 18. februar 2010síða 7

7 tíðindi Nr. 34 - 18. februar 2010 Hvussu kunnu fak­ feløg, politikarar, fak fólk og borgarar gera Føroyar til eitt rætt vísari og betri samfelag? Hetta er stóri spurningurin á evnisdegnum “Føroyar og vælf­ erðin”, sum Samtak skipar fyri í Norður­ landa húsin um í morgin, fríggjadagin Vælferðarføroyar Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Hvussu stendur til við væl­ ferð ar føroyum og hvørja leið skulu vit velja fram­ yvir? Hesar og nógvar aðrar spurn ingar sleppa teir um leið 200 luttakararnir, sum hava teknað seg til evnis dagin ”Føroyar og væl ferðin” at viðgera í morg in fríggjadagin. Tað er Samtak, sum er sam starvs eindin hjá arbeið­ ara feløgunum og Fiski man­ na felagnum, sum skip ar fyri evnisdegnum, har enda mál ið bæði er at lýsa væl ferð ar støðuna sum hon er, at hugleiða um av bjóð­ ingar og tíðarrák, um framt at viðgera, hvørja leið vit eiga at ganga í menn ing ini av okkara væl ferð ar sam­ felagi. Á evnisdegnum verða evni sum rák í tíðini, børn í fá tøkum familjum, for sor g­ ar lógin og fólkateljingin við gjørd. Sambært Sonju Jógvans­ dóttir, samskipara, vóna tey í Samtak, at øll kunna fáa okkurt við heim aftur av evnis degnum. ­ Stóri spurningurin er, hvussu kunnu vit sum fak­ feløg, felagsskapir, politik­ ar ar, fakfólk og borgarar í felag gera Føroyar til eitt rætt vísari og betri samfelag? Aftur til felagsskapin Sonja Jógvansdóttir greiðir frá, at tey hava valt at lýsa nýggja tíðarrákið, sum er sprottið seinastu árini, og ser liga eftir at fíggjar­ kreppan er íkomin. Her sipar hon til setningin ”Tað er ikki longur nóg mikið at vera nakað – tú skalt gera nakað!” Hetta fer danski sosio­ log urin, Emilia van Hauen, at lýsa nærri í sínum fyri­ lestri »farvel egofest – god­ dag fællesskab og formål«. ­ Júst hetta við felags­ skapi num er eitt, sum vit í fak felags rørsluni kenna okk um aftur í, og sum er so grund leggjandi neyðugt fyri okkum. Tí var tað upp­ lagt at bjóða Emiliu von Hau en til Føroyar, sigur Son ja Jógvansdóttir. Emilia von Hauen, sum er sosialogur við egnari ráð gev ingarfyritøku, er nógv brúkt í Danmark, har hon er millum fremstu mein ings dannarunum. Forsorg – hví og hvussu? Í nógv harrans ár hevur ver­ ið tosað um at fáa eina nýggja føroyska forsorg ar­ lóg. Tí hevur Samtak bjóð­ að Jóanen N. Dalsgarð, stjórn málafrøðing, niðan í Norður landahúsið at lýsa ymiskar tættir í for sor g ar­ lógini, og hvørji atlit skulu tak ast, tá ið ein nýggj lóg verð ur gjørd. ­ Tað vit hava saknað er eitt nú eitt grundleggjandi kjak um, hvørjar megin­ reglur skulu galda, tá ið ein nýggj forsorgarlóg skal smíð ast. Hvørjar politiskar, menniskjaligar, sam felags­ liga og aðrar hug sjón ir ligg ja til grund fyri tí ar beiði, ið gerast skal, sigur Sonja Jógvansdóttir við Sosial in. Børn í fátøkum familjum Samtak hevur fleiri ferðir eftir lýst einum sonevndum fátækra marki her í landi­ num. Men framvegis er onki slíkt at arbeiða við. Tí vita vit ikki nágreiniliga, hvus su nógvar familjur eru rakt ar av fátækradømi. Men vit vita, at í hinum Norður londunum eru rætti­ liga nógvar fátækar familjur við børnum, og at hetta tal­ ið økist í heilum. Á evnisdegnum fer Elisa­ beth Ugreninov, sosiologur og granskari í Nova í Noreg, at geva eina mynd av, hvussu tað er at vaksa upp í lutfalsligum fátækra­ dømi, og hvussu hetta á virk ar børnini og teirra møgu leik ar í lívinum. Eisini fer hon at nema við, hvat Noreg hevur gjørt fyri at minka um trupulleikan. Ov lítil vitan um korini Sum sagt vita vit lítið um fátækra dømi her í landi­ num. Sama er galdandi fyri livikor fólksins sum heild. Tí fer Heini Hátun, ið stend ur á odda fyri fólka­ teljingini, at útgreina, hvussu fólkateljingin kann vera eitt amboð fyri at fáa eina greiðari mynd av sosia lu Føroyum. ­ Tá vit lítið og onki vita um, hvussu statt er í landi­ num, er heldur onki trýst á okkum at gera nakað fyri at broyta støðuna. Vit vita ikki, hvussu nógv børn í Før oyum vaksa upp í lutfals ligum fátækradømi, og tað eru so ótrúliga nógv onnur viðurskifti, vit heldur ikki vita um, sigur Sonja Jógvans dóttir. Sambært fyriskiparunum í Samtak, er tað eisini ein grund leggjandi etiskur spurn ing ur, hvussu vit skipa okkara samfelag. Hvar byrjar ábyrgdin hjá sam felag num og hvar endar hon. Theodor Eli Dam Ol sen fer at røða um næst­ ra kærleika og etikk í dag­ sins samfelag, og Jákup Veyhe fer at seta vælferðina á tvørs í sínum innleggi á »Før oyar og vælferðin«. Tað er ikki longur nóg mikið at vera nakað – tú skalt gera nakað! Emilie von Hauen, sosiologur Betri og rættvísari Føroyar Á evnisdegnum verður ljós varpað á: Hvussu sær vælferðarsamfelagið Føroyar út? Hvat er vælferð anno 2010? Hvørjar eru avbjóðingarnar hjá vælferðarsamfelagnum Føroyar? Hvussu ávirka okkara liviumstøður okkara lívsmøguleikar og lívsgóðsku? Hvussu ávirkar tað børnini at vaksa upp í familjum, ið hava fíggjarliga svárar umstøður? Hvør er uppgávan hjá fakfelagsrørsluni og felagskapum í einum vælferðarsamfelagi og hvussu kunnu hesi verða við til at tryggja, at vit hava eitt samfelag, har øll hava javnbjóðis møguleikar? Hvørja leið eiga vit at ganga, nú nýggj forsorgarlóg skal smíðast? Hvørja ábyrgd hava vit sum einstaklingar í vælferðarsamfelagnum? ” Ikki etið í 75 dagar Í Kuba er tann politiski andstøðingurin og atfinnarin Orlando Zapata fluttur á sjúkrahús, og sambært hansara næstu er støðan álvarssom. Zapata, sum hevur sitið í fongsli síðani 2003, hevur svøltað seg í 75 samdøgur, men nú var hann so veikur, at fongsulsmyndugleikarnir gjørdu av at flyta hann á sjúkrahús. Mamma hansara sigur við spanska blaðið El Pais, at hon hevur fingið at vita frá einum lækna, at sonurin kann doyggja hvørja løtu. Orlando Zarpata, sum er 42 ára gamal, varð tikin í 2003 saman við 74 øðrum andstøðingum. Hann fekk 36 ára fongsul fyri sjey ymisk lógarbrot, skrivar El Pais.