týsdagur 23. februar 2010síða 14

14 Nr. 37 - 23. februar 2010 viðmerkingar Sjey kvinnur sóknast í blaðgrein eftir hugsan míni um kynskvotur í uppskot­ inum um broytingar í val­ skipanini. Økiskvotur verða í hes­ um viðfeingi settar upp móti kynskvotum. »Vilja tit økiskvotur, so vilja vit kynskvotur,« siga Jenny Kingbo, Katrin Gaard, Eva H. Bennicke, Ann Dam­ gaard, Margit Stórá, Doris Bjarkhamar og Hallbera Fríða West. Sum skilst, tykist fatanin vera, at kynskvotur eru ein berandi partur av verandi skipan, men einki er meiri burturvið enn tað sama. Hildið verður, at ný fingna framgongdin í kvinnuumboðan á tingi skyldast nýggju vallógini, og ótti tykist vera fyri, at henda hvørvur aftur, sleppa vit verandi valskipan. Hesin ótti er ógrundaður og beinleiðis villeiðandi. Eingin ivi er um, at tær kvinnur, ið valdar vóru við seinasta løgtingsval, høvdu verið eins væl valdar undir gomlu valskipanini. Kvotur, ella fyrimunir, kunnu skipast við lóggávu, men einki sæst til nakað hugskot hesum viðvíkj­ andi. Í Noregi, Danmark og Svøríki hava flokkarnir nøkunlunda ræði á, hvørji vald verða á teimum einstøku listunum, og tað høvdu vit eisini í Føroyum fram til 1972. Tey fáu, sum skipaðu listarnar kring landið, gjørdu tá av, at tann sum tey settu ovast, fekk sessin. Hesi ódemokratisku kvotuskipan, har nøkur fá gjørdu av, hvørji tey nógvu sluppu at velja, sleptu vit fyri meiri enn einum mans­ aldri síðan. Til ber eisini at broyta verandi lóggávu soleiðis, at annarhvør, sum kemur inn, skal vera kvinna, men einki sæst í nøkrum flokki til nakra hugsaða gongd hendan vegin. Fyrr var tað so, at heitt varð á veljaran um at velja flokkin, men her er mun­ andi broyting komin í. Verandi valskipan er sera persónsfikserað, og heilt vanligt er nú at síggja ovurdýrar litríkar foto­ montasjur, bera boð um persónlig heldur enn politisk val. Vit hava í dag eina størri kapping millum valevni enn millum flokkar, og ikki er óvanligt at hoyra fólka siga seg ikki hava ráð til at stilla upp. Skalt tú hinvegin síggjast aftur í almenna kjakinum, so kostar tað pening. Lýsingar, faldarar, heima síður, avís­ og portal­ bannarar, valgreinar, buss­ reklamur og plakatur úr A4 upp í húsafasadu stødd seta ovurstór krøv til teirra, ið halda seg hava ráð til at bera út ein almenn an politiskan boðskap fyri privatan kostnað. Upphæddirnar, tey einstøku brúka, liggja úr 10 upp í fleiri hundrað­ túsund krónur, og eru hetta upphæddir, ið tungar eru at avrokna, serliga um eingin inntøka verður vunnin fyri íløguna. Havandi í huga, at kvinnur í stóran mun hava lægri inntøkur enn menn, skilst, at galdandi val­ skipan, har ein er móti øllum, og øll móti einum, ikki júst er fremjandi fyri at fáa fólk við lágum inntøkum inn á ting. Elitan í samfelagnum gerst alt betri umboðað, og herda kappingin hevur við sær, at bæði millum tey uppstillaðu og tey valdu er tað nú ein størri partur, sum hevur langa útbúgving og góða inntøku. Verandi valskipan hevur ma. tær álvarsomu fylgjur, at kvinnurnar, sum vanliga verða roknaðar sum tann minni múgvandi bólkurin, fara við síðini at vera við skerdan lut. Síðani verða onnur minni múgvandi við sviðu­ soð, og endin verður, at tað eru tey ríku, sum koma at sita við tí politiska valdin­ um. Eitt týðiligt rák sæst sostatt aftur í, at tað er tað óuppplýsta peningavaldið, sum fær ræði á samfelag­ num, og tað er ein ódámlig gongd hjá okkum, ið royna at verja tann minni menta og eina so munagóða kvinnuumboðan á tingi, sum gjørligt er. Fyri tíggju árum síðan fingu finnlendingar lóg um, at tey uppstillaðu skuldu kunnað um, hvussu tey fíggjaðu valstríð sítt, so at innlit fekst í skuldset­ ingarnar um, at tey valdu fóru at renna privat ørindi fyri tey, ið fíggjaðu val­ stríðið hjá politikarunum. Tær sjey kvinnurnar vilja vera við, at broyta vit valskipanina aftur, so lóggeva vit kvinnurnar út aftur úr Løgtingum. Einki prógv er fyri hesum, tvørturímóti. Lata vit hinvegin standa til, so sæst einki nýtt, hvørki kvinnu­ ella mansandlit, aftur á tingi úr ytru pørtunum av landinum. Tingið fer sum frá líður at verða mannað av fólki, sum búgva har atkvøðurnar eru, har miðlarnir virkað, har tær flestu og størstu inntøkurnar eru, og har tað óupplýsta peningavaldið hevur tær rúmastu ræsirnar at virka á. Tástani er fólkaræði farið fyri bakka, og tað kann ganga væl skjótari enn nakar gevur sær far um. Flestu av omanfyri nevndu niðurstøðum komu fram í fyrilestri fyriskip­ aðum av Demokratia á Parnassinum í 2007, og eg kann ikki annað enn siga meg fullsamdan í tí, har kom fram. Økiskvotur og kynskvotur Hergeir NielseN Sum fuglurin Fønix reistist landsstýriskvinnan í komm unumálum seg upp úr øskuni frá Gjáarfund­ inum við tí greiða boð­ skapi, at hon nú ætlar at seta eina nevnd við lands­ politikarum at fremja frá­ boðaða kommunureformin. Tað er sjálvsagt at frøast um, at eitt sindur av veiggi er í onkrum parti av lands­ stýrinum, og at tað enn eru landsstýrisfólk, ið vísa virkishuga og hugsa visjonert og frameftir. Men lat tað vera sagt beinanvegin, at vit, sum varða av kommununum, fara á ongan hátt at finna okkum í ikki at vera ein sjálvsagdur partur av polit­ isku tilgongdini allan vegin. Kommunuálitið nýggja Í januar 2009 setti lands­ stýriskvinnan í komm unu­ málum niður eina nevnd við embætisfólkum og serfrøðingum at gera uppskot til nýggjan kommunubygnað og at umskipa kommunugeiran. Kommunusamskipan Føroya hevði í áravís eftir­ lýst júst hesum, og tí var tað eitt gott stig at fáa tikið samanum og gjøgnumført tær ætlanir, sum alt ov leingi hava ligið í óvissu millum land og kommunur, og tí bert hevur darvað framburði á kommunu­ politiska økinum. Kommunufeløgini høvdu embætisumboð í nevndini, sum hóast trongan arbeiðs­ setning og tíðarfreist í okto ber 2009 lat úr hond­ um eitt gott grundarlag at taka politisku avgerðirnar, sum skulu takast bæði landspolitiskt og komm­ unupolitiskt, um komast skal víðari. Og kommunurnar í Kommunusamskipanini hava síðani viðgjørt álitið við góðum huga. Komandi fríggjadag fara allir komm­ unustýrislimir í Komm­ unusamskipanini á fund í Klaksvík at gera sínar niðurstøður um álitið og ein felags boðskap, soleiðis at klárt er at fara undir ítøkiliga politiska viðgerð saman við lands­ myndugleikunum. Kommunupolitiska skipanin útihýst Tað var tí alt annað enn hugaligt at hoyra lands­ stýriskvinnuna í tíðind­ unum fríggjadagin boða frá, at nú fara tey til verka – umboð fyri politisku flokkarnar á tingi saman við landsstýrinum – at gera nýggjan kommunubygnað, nýtt ábyrgdarbýti millum land og kommunur um ­ framt nýggjan fígg ingar­ leist, sum skal verða liðugt í januar 2011. Ikki so sjáldan verður man paff av tíðindum úr landsstýrinum, men fríggja dagin bar av. Tað er sjálvandi jaligt at hoyra, at landsstýrið nú er sinnað at fremja veruligan kommunupolitikk við ítøkiligum ætlanum. Tí hava vit bíðað eftir leingi. Men líka so hugstoytt og ørkymlandi er tað, at landsstýrið nú ætlar at gera hetta uttan at kommunu­ politikarar, sum eru fólkavald at taka sær av kommunum, verða nevnd við einum orði og tí ikki ætlast tikin við í til gongd­ ina yvirhøvur. Hetta gongur greitt ímóti øllum tilráðingunum í kommunuálitinum um umskipanartilgongdina, har serligur dentur júst verður lagdur á javnbjóðis viðgerð og samskifti mill­ um land og kommunur – bæði fólkaræðisliga, politiskt og fyrisitingarliga. Hetta gongur eisini greitt ímóti øllum líknandi til­ gongdum í grannalondum okkara. Vónandi var hetta bert ein gloymska hjá lands­ stýriskvinnuni – ein gloymska av tí slagi, sum er so sjálvsagt, at ikki er neyðugt at nevna tað. Men boðskapurin hjá lands­ stýriskvinnuni var so mikið greiður og helst eisini beinleiðis úrslit av gjáar­ seminari landsstýrisins, at vit ivast stórliga. Reformurin umfatandi samfelagsbroyting At gera so umfatandi broyt ingar í stórum parti av demokratisku samfelags­ skipan okkara, sum komm­ unurnar jú eru, uttan at kommunupolitikarar eru við í allari tilgongdini, hevði verið sum at broyta stýrisskipanarlógina uttan at løgting ella landsstýrið vóru við í tilgongdini. Hetta er púra óhoyrt og dømt til at miseydnast. Talan er um bygnaðar­ broytingar, sum í stóran mun koma at avgera, hvat slag av lokalum fólkaræði vit frameftir skulu hava, og hvussu tað skal virka. Spurningurin um, hvussu nógvar kommunur vit skulu hava, hvørjar hesar skulu vera, hvørji málsøki tær skulu hava ræðið á, og hvussu hetta skal fíggjast, gevur bara lokalpolitiska meining, um vit framm­ anundan hava gjørt av, hvussu málsøkini verða løgd kommununum – eitt nú hvussu stórt lokala rásarúmið skal vera at raðfesta og tillaga tæn­ asturnar til lokala tørvin. Hetta kemur tí ikki bara at ávirka tað, sum kemur, men sanniliga eisini tað, sum er – tí um kommun­ urnar skulu lyfta fleiri og størri uppgávum, kemur tað eisini at ávirka møgu­ leikan at lyfta tær upp­ gávur, ið longu eru hjá kommununum. Lands- og kommunu- politisk semja neyðug Landsstýriskvinnan segði í tíðindasendingini leygar­ morgunin, at kommunurnar eftir samanlegging ikki skulu stýrast sentralt av landinum. Hetta hongur bara so ómetaliga illa saman við, at tað samstundis bert eru politisku flokkarnir á tingi og landsstýrið, sum áðrenn árslok skulu avgera, hvussu kommunu bygnað­ urin og geirin annars skal skipast. Hvussu meira sentral­ politisk stýring kann tað blíva? Um tað er tí, at lands­ stýriskvinnan trýr so lítið uppá, at til ber at finna semju millum politisku flokkarnar, so er loysnin ikki at steingja seg inni uttan samband við veru­ leikan. Loysnin er heldur at finna semjur, sum eru væl grundfestar í tí, sum tær snúgva seg um, og sum ikki støkka sundur, tá tær møta veruleikanum. Kommunurnar eru ikki brúkarar av kommunu­ skipanini, kommunurnar eru kommunuskipanin. Kommunurnar í Komm­ unusamskipanini góðtaka tí undir ongum umstøðum at vera útihýstar í allari teirri týdningarmiklu politisku tilgongdini at broyta kommunubygnaðin og innihaldið í honum. Vit vænta tí eina rætt­ leiðing frá landsstýris­ kvinnuni. Vit vænta og krevja eisini fundarboð frá landsstýriskvinnuni, so at nevndin, hon nú ætlar at seta, eisini hevur komm­ unupolitisk umboð á jøvn­ um føti við landspolitisku umboðini. Lat ongan iva verða um, at kommunurnar í Komm­ unusamskipanini eru klárar at fara til verka. Tórshavn, 22. februar 2010 Kommunureformur uttan um kommunupolitisku skipanina formaður, Kommunu­ samskipan Føroya HeðiN MorteNseN