týsdagur 2. mars 2010síða 14

14 Nr. 42 - 2. mars 2010 viðmerkingar Tað er ikki altíð líka huga­ ligt at fylgja við í politiska orðaskiftinum í Føroyum. Ikki minst seinastu tvey árini, nú tingið er valt eftir eini “kommunuvalskipan” hevur tað víst seg, at ting­ menn (og landsstýrismenn) tala hvør í sína ætt. Ringt er at skilja ímillum, hvør ið situr í stjórnarmeiriluta, og hvør ið situr í andstøðu. Nú um dagarnar sá eg eina viðtalu í Sosialinum við Katrin Dahl Jakobsen, javnaðarkvinnu, sum eisini er formaður í Løgtingsins vinnunevnd. Hon hevði funnið útav, at týðandi partur av trupulleikunum í Føroyum kom av eini skandalu. Og skandalan var tann, at Fólkaflokkurin í nærum út í eitt hevði umsitið fiskivinnu poli­ tikkin seinastu tjúgu árini. Nú havi eg ikki luttikið í føroyskum politikki sein­ astu 15­16 árini, men eftir førimuni havi eg roynt at fylgt við, og tað ber væl til við nútímans tøkni, sjálvt um eg fysiskt havi búð uttanlands í eini 5­6 ár. Eg skal koma eitt sindur inn á hennara útsagnir um “skan daluna” og um tað, hon heldur vera trupul­ leikin í fiskivinnupoli­ tikkinum, men fyrst fari at siga nakað um, hvønn lut ymisku flokkarnir hava havt á førda politikkin seinastu tjúgu árini. Fyrst havi eg kannað, hvør hevur umsitið landsstýrisøkið fiskivinnumál seinastu 20 árini. Fara vit 21 ár aftur í tíð­ ina kunnu vit byrja í 1989 og síðani nevna røðina av fiskivinnuráðharrum upp til í dag: Januar – juni 1989 Anfinn Kallsberg, Fólkafl. Juni 1989 – jan. 1991 Jógvan I. Olsen, Sambandsfl. Jan. 1991 – apríl 1993 John Petersen, Fólkafl. Apríl 1993 – sept. 1994 Thomas Arabo, Javnaðarfl. Sept. 1994 – juni 1996 Ivan Johannesen, Sambandsfl. Juni 1996 – des. 1998 John Petersen, Fólkafl. Des. 1998 – febr. 2003 Jørgen Niclasen, Fólkafl. Febr. 2003 – febr. 2004 Jacob Vestergaard, Fólkafl. Febr. 2004 ­ febr. 2008 Bjørn Kalsø, Sambandsfl. Febr. 2008 – sept. 2008 Torbjørn Jacobsen, Tjóðvfl. Sept. 2008 ­ Jacob Vestergaard, Fólkafl. Sostatt hevur Fólka flokk­ urin umsitið fiskivinnumál í um leið 11 ár, meðan Sambandsflokkurin hevur gjørt tað í um leið sjey eitt hálvt ár og Javnaðar­ flokkurin og Tjóðveldis­ flokkuri í ávikavist 1½ og ½ ár. Rætt er, at Fólka­ flokkurin hevur havt hetta málsøki í ca. helminginum av tíðarskeiðinum uppá 21 ár. Men harfrá og so at siga, at flokkurin í nærum út í eitt hevur umsitið máls økið, er at lúgva næstan helvtina. Leggjast skal afturat, at Fólka­ flokkurin ikki hevur verið í samgongu alla tíðina tey seinastu 20 árini, men annars hava allir flokkar meira og minni verið í samgongu hesi 20­21 árini. Leggjast skal afturat, at tey 4 árini undan 1989 hevði Javnaðarflokkurin fiski­ vinnu mál, tá Atli Dam umsat málsøki. Hvar er skandalan? Men so er at leita eftir skandaluni. Eitt slíkt heiti er jú ógvisligt. Hava teir ymisku fiskimála ráðharr­ arnir forbrotið seg og har­ við oyðilagt alla ta før­ oysku fiskivinnuna? Ikki eri eg vitandi um nakað brotsverk. Gott nokk fór ein fiskimálaráðharri frá í ótíð, men tá var orsøkin meira politisk opportun­ isma. Hinvegin veit eg, at í 1989 byrjaðu vit at um ­ leggja fiskivinnupoltikkin rættiliga radikalt. Øll skip­ anin við studningsveitan var niðurlagað yvir eitt rættiliga stutt tíðarskeið, og sum frá leið kom nýggj lóggáva um vinnuligan fiskiskap. Uttan at minnast tað heilt nágreiniligt meini eg eisini, at bøtt er um hesa lóggávu við tíðini. Harafturat hava vit fingið eina fiskidagaskipan fyri heimafiskiskapin. Eina skipan sum flest øll meta at vera betur enn tann meiri kenda kvotaskipanin. Fiskidagaskipanin verður eisini viðgjørd á hvørjum ári og neyðugar justeringar gjørdar. Møguliga áttu hesar justeringar at veri nakað neyvari, men eftir míni uppfatan hevur eingin útloyst nakra skandalu. So vítt eg kann meta er orsøkin til útsagnirnar hjá Katrin Dahl Jacobsen tann, at nakrir bretskir keyparar nokta at keypa føroysk hýsuproduktir, tí veiðan ikki skal vera burðardygg.. Hetta er í fyrsta umfari ikki ein politiskur spurn­ ingur, tí politiskt verður hon mett burðardygg, men ein spurningur millum keyparar og seljarar. Tí heldur eingin skandala. Hinvegin eigur politiski myndugleikin, sum hevur lóggivið um fiskiskapin, at hjálpa vinnuni (seljarun­ um) at greiða keyparunum frá tí burðardygga í skip­ anini. Her kemur Katrin so inn á høvuðsmeinbogan í skipanini, nevniliga ICES og Havstovuna. Ikki so at skilja, at hetta nýtist at vera ein meinbogi, men soleiðis sum hon setir málið upp, so sigur hon beinleiðis, at Havstovan og fiskifrøðin hevur allan definitiónsrættin. Og í staðin fyri fiskifrøðina skal politiska skipanin bara “makka rætt”. At hon so eitt sindur seinri mótsigur sær sjálvum og heldur, at tað heldur ikki ber til at gevast at fiska nakað sum helst, er ein onnur søk. So leingi sum politiska skipanin og vinnan og Havstovan ikki tala sama mál koma vit at hava trupulleikar. Men tað hjálpir einki, at Havstovan er ein statur í statinum og skal vera eina avgerandi fyri fiskiskapin uttan at sita við øllum sannleik­ anum. Tað finst nevniliga nógv tilfar, sum aðrir hava, sum lýsir í øllum førum ein part av sannleikanum. Tá Havstovan so við síni “betrivitan” greiðir ICES frá sínum sjónarmiðum og hesi koma sum tilmæli frá ICES fara umhvørvis­ felagsskapir og útlendskir keyparar í gongd við at “blacklista” føroyskar vørur. Neyðugt er tí, at nógv betur dialogur verður millum Havstovuna, vinn­ una og politisku skipanina um veiðuproblematikkin. Eitt samskifti har allir lurta eftir øllum og alt tilfar og øll vitan verður brúkt. Samstundis má Havstovan gera sær greitt, at um stuttskygd (og møguliga skeiv) vísindalig ráðgeving verður gjørd til eitt tilmæli, sum fer um allan heimin, so kann tað enda við eini ólukku. Fiskivinnureformur Nú verður nógv tosað um ein komandi fiski vinnu­ reform, tí fari eg at loyva mær, nú eg kortini eri farin í telduna, at seta ein fyri­ spurning til Kaj Leo Johannesen, løgmann. Tað hevur ikki verið nógv ítøkiligt um ein slíkan reform, men Høgni Hoydal hevur upp í saman tosað og skriva um tilfeingis gjald og tilfeingis­ búð. Men nú ein dagin sá eg, at løgmaður eisini er farin at tala um tilfeing is­ gjald, sum nakað, sum bæði skal bjarga fiski­ vinnuni og landskassanum. Spurningur mín til løg­ mann er tí: 1. Hvør skal gjalda eitt tilfeingisgjald? 2. Hvussu mikið skal eitt slíkt gjald kosta? 3. Skal landskassin hava hesar inntøkur, og hvussu stórar verða tær mettar at verða? 4. Um tað snýr seg um stórar upphæddir, hjápir tað so vinnuni fíggjar­ liga at bera hesi avgjøld? 5. Um tað ikki snýr seg um stórar upphæddir, loysir tað seg so at skipa fyri slíkum gjøldum? Tað hevði verið gott at fingi hetta avklárað, tí tað er jú búskaparligan og vinnuligan vøkstur før­ oyska samfelagið hevur fyri neyðuni. 26.02.2010 Jógvan SundStein Katrin Dahl Jakobsen og Fólkaflokkurin Yvirlýsing Yvirlýsing frá fundi millum kommunu stýrini í Kommunusamskipan Føroya í Klaksvík fríggjadagin 26. februar 2010 1 Tíðarætlan • umskipanin eigur ikki at verða sett í verk fyrr enn 1. januar 2013 • tíðarætlan fyri umskipanina eigur sum skjótast at verða samtykt av løgtinginum soleiðis, at talan er um skipaða heildartilgongd • løgtingssamtyktin er prinsippiell politisk avgerð um høvuðstættirnar í umskipanini soleiðis, at landsstýrið og kommunurnar greitt vita, o hvørjar uppgávur skulu leggjast til kommunurnar, o hvussu hesar skulu fíggjast, og o hvussu kommunali bygnaðurin skal skipast 2 Bygnaður • Kommunusamanlegging skal fara fram sjálvboðin • Tó skal freist setast á eitt evsta mark, har kommunur skulu hava skipað seg í burðardyggar eindir 3 Fígging • Afturberingarskipan, sum verður mælt til í kommunu­ álitinum, er saman við broyttum skattabýti millum land og kommunur fyrsta stig, • Ein millumkommunal javningarskipan, ið fevnir bæði um inntøkujavning og útreiðslujavning, verður gjørd. Men fyrst er neyðugt at gera ein neyvari lýsing av fyri­ munum og vansum við einari slíkari skipan, har eisini skuldarspurningurin hjá kommununum verður tikin við. Krøv til skipanina o skipanin eigur at vera einføld og gjøgnumskygd o skipanin má ikki at darva framburði og vøkstri o skipanin eigur í fyrsta lagi at verða sett í verk, tá ið kommunali bygnaðurin er komin uppá pláss, samstundis sum fyrsta stóra málsøkið verður lagt til kommunurnar • Kommunurnar taka ikki undir við blokkskipan 4. Málsøki o Farið verður undir at fyrireika eitt greiðari uppgávu – og ábyrgdarbýti á fólkaskúla og eldraøkinum o Til tess at kommunurnar skulu verða eins førar fyri at yvirtaka málsøki, skal metti útreiðslu tørvurin hjá kommununum komandi 10 árini gerast upp, og peningur fylgja við, við støði í verandi virksemi og ætlaðum menningarátøkum ella broytingum. 5 Avgerðarrætturin avgerðarrætturin eigur at fylgja við málsøkinum – bæði fíggjarligt og fyrisitingarligt o lógarverkið eigur tí at virða kommunala sjálvræðið soleiðis, at lógarkravd tilboð og rættindi borgarans kunnu skipast og tillagast eftir staðbundna tørvin­ um og umstøðunum o kommunurnar eiga framhaldandi at varðveita rættin til sjálvar at áseta egið skattastig og inntøkugrundar lag annars, eitt nú í mun til brúkaragjøld o kommunurnar eiga framhaldandi sjálvar at áseta sítt egna rakstrar­ og íløgustøði 6 Tilgongdin o Øll umskipanartilgongdin eigur at verða gjørd í neyvum samstarvi og samráðing millum land og kommunur o Kommunurnar skulu vera við í allari tilgongdini – ikki bert sum hoyringspartur, men politik­ formulerandi, tvs sita við borðið, har loysnirnar verða tilevnaðar og avgerðirnar verða tiknar o Tilgongdin og umskipanin skal grundfestast væl politiskt, so at grundarlagið fyri fyrisitingarligu verksetingini er greitt o onnur málsøki, sum kunnu leggjast til kommun­ urnar, eiga eisini at verða tikin við í tilgongdina o Komið skal verða á mál við fyrireikingunum av kommununalu umskipanini í inniverandi kommunuvalskeiði Klaksvík, 26. februar 2010 Heðin Mortensen, Gunvá við Keldu, formaður næstforkvinna Tórshavnar kommuna Klaksvíkar kommuna Magnus Rasmussen Kristin Michelsen Runavíkar kommuna Tvøroyrar kommuna Sigurd S. Simonsen Kirstin Strøm Bech Fuglafjarðar kommuna Vágs kommuna Brandur Sandoy, Sands kommunu BÍBILSK ÆVINTÝR: Í útvarpssending (áhugaverd sending) spurdi útvarps­ maðurin tvær ferðir, um bíbliusøgur ikki bara vóru ævintýr. Forvitnislig sjónarmið, ikki minst tí hesin sami útvarpsmaður í øðrum útvarpssendingum hevur greitt frá, at ymsar »spirit­ uellar« verur eru rundan um okkum!? JARÐSKJÁLVTI OG FÓTBÓLTS­ SAMBANDIÐ: Í tíðinda­ sending í Útvarpinum segði ein útvarpsmaður, at jarðskjálvtin í Kili er mill­ um teir harðastu jarð­ skjálvtarnar, sum hava verið. Næstan í sama andadrátti fór hann at tosa um risting­ ar, sum vóru í Fótbólts­ sam bandinum í sambandi við sokallað forsetaval!? Summir føroyingar kalla okkurt »útringsfríheit«. Talifrælsi er gott, men viðmerkingar skulu vald­ ast!? Við miðlakvøðu Á Borg á Argjum 1. mars 2010 Útvarpssending og bíbilsk ævintýr Jarðskjálvti og Fótbóltssambandið eyðun á Borg