fríggjadagur 28. desember 2001síða 6

10 Nr. 249 - 28. desember 2001 Nr. 249 - 28. desember 2001 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Týsdagin avdúkaði landsstýrismaðurin í al- manna- og heilsumálum, at hetta landsstýrið hev- ur sett sær fyri ikki at reka ein miðvísan íbúðapolitikk. Hetta kom fram í svari til ein fyrispurning frá Anitu á Fríðríksmørk. Grundgevingin hjá Sámal Peturi í Grund fyri ikki at reka ein íbúðapolitikk er hon, at fleiri íbúðir í Havnini eru í stríð við økismenningarpolitkkin hjá landsstýrinum. Men her blandar hann tvinni viðurskifti saman. Flestu føroyingar taka undir við, at vit skulu styrkja bæði útjaðaran og út- oyggjarnar. Trupulleikin er bara hann, at so mong vilja til Havnar. Og tað er kanska ikki so løgið, tí í høvuðsstaðnum er arbeiði og eitt stórt útboð á øllum økjum í frítíðini. Men grundin til, at so er, er bæði hon, at tað almenna leggur støðugt meiri virksemi í Havnini og tað sama ger privata tænastuvinnan. Tí er svarið hjá Sámal Peturi í Grund eisini í andsøgn við almenna politikkin. Skuldi landsstýrið í øllum lutum hugsa um útjaðaran, átti landsstýrið ikki sett eitt tað einasta starvsfólk afturat í høvuðs- staðnum, men flutt upp aftur fleiri stovnar út um landið. Tað ber kortini ikki til eftir stuttari tíð. Harafturat er støðan í høvuðsstaðnum ídag, at eftirspurningurin eftir býli er so stórur, at prísurin er rokin upp. Tað merkir, at tey, sum ikki hava ráð, verða rikin út á gøtuna.V.ø.o. hevur íbúðapoli- tikkurin - ella vantandi politikkurin á hesum øki - eina sosiala slagsíðu. Og tað kann ikki góðtakast, tí býlið - heimið - er tað mest grundleggjandi í til- veruni. Eitt er, at landsstýrismaðurin einki vil gera við trotið í Havnini. Men verri er, at landsstýrið hevur ongan miðvísan politikk á hesum øki sum heild. Føroyar eru ikki bara Havnin. Skulu ikki upp aftur fleiri setast aftur at koma til landið, og uppaftur fleiri gerast offur fyri íbúðaspekulatión, mugu vit stinga ein miðvísan politikk út í kortið á hesum øki.Men tá landsstýrið ikki vil gera tað, er hetta eitt upplagt evni hjá tí meiri sosialt tilvitandi andstøðuni at gera tað. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Ongan miðvísan politikk – andstøðan má vakna VIÐMERKINGAR Jóhan Petur Johannesen Vit føroyingar hoyra javnan nakrar pástandir um milli- ardir. Ein av hesum pá- standum er, at blokkstuð- ulin (eisini nevndur milli- ardin úr Danmark), sum er ein afturvendandi upphædd á hvørjum ári, ger okkum ikki rík. – Onkur loysing- armaður sigur beinleiðis, at hon ger okkum fátøk. Tað næsta, sum vit hoyra er, at Landsstýrið eigur eina øðiliga upphædd í Lands- bankanum. Tað sigst, at har liggja í løtuni 2,3 milliardir á kistubotninum. Allir før- oyingar siga sum við ein munn, at hesar milliardir- nar eru av tí slagnum, sum gera okkum rík. Eg havi enn ikki hoyrt nakran loys- ingarmann sagt, at milli- ardirnar í Landsbankanum gera okkum fátøk. Síðani hava vit fingið nakað nýtt, sum kallast “oljumilliardir”. Eingin hevur enn sæð hesar milliardirnar, og eingin veit heldur, um vit nakrantíð fara at síggja tær. Men øll tykjast at vera á einum máli um, at hesar fara at gera okkum ovurhonds rík. Umframt alt hetta, skyld- ar landskassin góðar 4 milliardir. Men tær milli- ardirnar verða sjálvdan tiknar uppá tungu. Eiga tvær og skylda fýra Nú í skjótt 4 ár hevur verið jabbað uppí saman fyri Føroya fólki, at tað hevur alstóran týdning, at vit sleppa okkum av við tær afturvendandi milliardirnar úr Danmark, tí tær gera størri skaða enn gagn, verður sagt. Harumframt hoyra vit, at tær donsku milliardirnar eru óneyð- ugar, millum annað tí at vit eiga 2,3 milliardir í Lands- bankanum. Hesar 2,3 milliardirnar, sum vit hava brúkt fleiri ár um at spara saman (í bestu tíð og við nógvum blokk- stuðli), skulu í fyrsta um- fari koma ístaðin fyri eina heila milliard úr Danmark á hvørjum ári, og harum- framt skulu tær verða við til at rinda 4 milliarda skuld- ina niður við. Tað er ikki ringt at rokna út, at hetta gildið í mesta lagi kann vara í tvey ár. Um oljumilliardirnar sig- ur løgmaður, at vit skulu ikki rokna við teimum, men at vit skulu liva sum um at eingin olja er. Serfrøðingar á økinum siga, at í øllum førum ganga nógv ár, áðrenn vit fáa nakra inn- tøku haðani. Spurningurin er so: 1. Hvat hevði landsstýrið gjørt um tvey ár, um Før- oyar blivu fullveldi nú ? 2. Hvat nyttar at eiga 2 milliardir á bók, tá vit skylda 4 ? Fýra ymisk sløg av milliardum Tordur J. Niclasen borgarstjóri Frá "sakkunnleikanum" hevur ljóðað, at tørvurin á bústøðum og ansingar- møguleikum er ein tann stórsta forðingin fyri, at føroyimgar o.o. flyta til landið. Í hesum sambandi hevur somuleiðis verið ført fram, at tað almenna átti at farið í holt við íbúðarbygging. Tá undirforstaðið í øllum hesum tosi, tykist at vera, at íbúðarstøðan í Tórshavn er orsøkin til, at slíkt verður ført fram, má talast at. Alment løntir sakkunn- leiki, búsitandi í Havn, áttu at skriva sær aftanfyri oyrað, at tað finst ein heimur uttan fyri Tórshavn. Eitt samfelag, sum m.a. uttan nakara trupuleikar kann bjóða bæði grund- stykkir og ansingarmøgu- leikar. Tí er tað heilt burtur við og beinleiðis ein ágangur ímóti bygdasamfelagnum, at ikki verður víst á íbúðar- møguleikarnir uttan fyri Havnina, tá so álvarslig mál verða umrødd. Hóast tað í dag tíanverri er ein sannroynd, at bestu møguleikarnir fyri almenn- um størvum v.m. eru í Tórshavn, so finnast møgu- leikar til búsetingar uttan fyri Havnina, og átti tí hetta ikki at verið nøkur forðing fyri, at føroyingar fluttu aftur til landið. Við teim samferðslu- møguleikum sum í dag eru, eigur tað ikki at gerast til ein trupuleika, at skula búgva einar 20-40 minuttir koyrsil frá arbeiðspláss- inum. Tí má alt hetta snakki - enntá av sokallaðum sak- kunnleika (sum býr í Havnini) um at bú- staðartrupukeikarnir í Havnini, er orsøkin til at fólk ikki flytur aftur til landið, halda uppat! Í staðin eigur at verða víst á fjølbroyttu møguleik- arnar, sum liggja uttan fyri høvuðsstaðarøkið! Tá "sakkunnleikin" tosar um almenna íbúðarbygg- ing, so verður hugsað um, at slík bygging skal fremj- ast í Havnini! Um slík almenn bygging í heilatikið skal fremjast, hví so ikki gera hetta sum eitt lið í økismenning, t.v.s. at bygdir uttan fyri høv- uðsstaðarøkið fáa stuðul til slíka bygging ella til byggibúning av grund- stykkjum??!! Skulu Føroyar varð- veitast sum eitt fjølbroytt samfelag, so má almenni mynduleikin og almentlønti sakkunnleikin broyta hug- burð, ásanna og leggja seg eftir, at tað finnast møgu- leikar - eisini bústaðar- møguleikar - uttan fyri høvuðsstaðarøki. Helst eru tað fleiri kommunur, sum kunnu hjálpa uppá bústaðartørvin. Eiðis kommuna vil fegin vísa á grundstykkir sum eru til sølu - fyri ein prís, sum bert er ein lítil partur av tí, ið vanliga verður givið fyri grund- stykki í høvuðsstaðarøk- inum. Tað finst eitt samfelag uttan fyri Havnina (viðmerkingar til tosið um bústaðartrupuleikan) Ása undir Kletti "Vi er på vej ind i en tunnel............................. nu er vi på vej ud af tunnelen, skat, og snart kører vi ind i en rundkørsel, skat". Nú heldur tú kanska, góði lesarari, at hetta er brot úr onkrari danskari krimi – kanska hjá Hanne Vibeke Holst, tá hon skrivar um "blomkålsdytten" í Moskva ella hjá Torben Nielsen í "Nitten røde Roser", men so er ikki. Vit sita í buss- inum, sum skal vestur í Vágar – vit skulu til Dan- markar, og hetta sera gávu- ríka og gevandi prátið fer fram nøkur setur aftanfyri okkum. Vit vóru so dánt komin niðan til rund- koyringina beint við Smyril Line, so hendi tað: "Det er et yndigt land", "Jesus bleibet meine Freude", "Tú alfagra land mítt" – tað floymir út í bussin og inn í oyrað mitt í útvarpstíð- indunum, sum ikki hava ein livandi kjans í øllum hesum meldrinum av telefonsang- løgum. "Du må hellere ta’ bussen i dag og husk at ta’ noget op fra fryseren til aftensmaden, før du ta’r afsted. Hej". Á ja. Her er ein jassur, sum ikki vil, at "dáman" skal brúka bilin, sum bert stendur í túninum kortini. Og sjálvandi vænt- ar hann, at nátturðin er komin undir land og til- gjørdur, tá hann troyttur og útlúgvaður – hann hevur jú ferðast allan dagin – kemur heim til konu og børn í Ballerup. Hetta er hann við "Det er et yndigt land". Ein er væl tjóðskaparligur, sjálvt um ein ferðast. So er tað hin við "Jesus bleibet meine Freude". Adagio. Hóskar væl til útsjóndina. Hann sær øgi- liga týdningarmikil út – kanska er hann embætis- maður ella okkurt annað álvarsligt. Eg havi ein lúnskan illgruna um, at hann hevur gjørt eina avtalu við onkran, sum ringir til hansara við jøvn- um millumbilum, so vit, sum bara hava hug at lata gluggarnar aftur og kanska hugsa um einki eina løtu, verða væl og virðiliga mint á, at onnur kunnu so sanni- liga ikki bara leggja seg afturá- nei, nei. Tað ræður um at vera tøkur – nátt og dag. Sum danir taka til: "At være på". Gud náði tann, sum ikki "er på". Hann gerst eftirbátur og tað við lít. (Kann ikki lata vera við at hugsa um, tá menn róptu yvir um fjøll – tað var tátíðarinnar slag at fartele- fon, og væl bar til). "Har du husket at af- levere kontrakten? Nej, men altså, skat, du ved jo, at den skulle afleveres i går". Siti og durvi – nú helt eg, at friður fór at valda eina skamma stund – kanska til vit eru komin til Kvívíkar, men gakk! Sáttmálin skal gjøgnum- gangast væl og virðiliga, so alt er uppá pláss og íbúðin komin undir land. So veit eg tað! Kanska kann eg onkuntíð sleppa at læna hana, tá vit eina aðru ferð fara til Danmarkar. Hvør veit. Nú er friður eina løtu. "Tú alfragra land mítt" hevur givið skarvin yvir og er sovnaður, stakkalin. Vónandi hevur hann slókt fartelefonina (eg ivist stór- liga). Nú bíða vit bert eftir, at onkur telefon fer at ringja, og vit aftur verða partar av heimalívinum hjá viðkom- andi. Kann verða eitt sindur pínligt við hvørt. Tað er ikki altíð so spennandi at gerast óviljaður partur av ósemjum á ymiskum heimabeitum. Havi sitið við døgurðaborð saman við fólki, eg ikki kendi so væl og hoyrt telefonsamrøðu – var við at fáa brúnu sósina í rangastrúpan, tá eg var vitni til - tí eg sat undir liðini á telefonprátaranum - at ávísur persónur júst var fluttur frá konu og børnum. Ikki serliga heppið. Onk- ursvegna hevur hetta eisini sníkt seg inn í okkara máltíðir – nú práta fólk í telefon, meðan tey eta grind og spik. Ja, mangt er forborgið. Herfyri skuldi eg til eitt stórt tiltak, sum eg hevði glett meg til leingi. Eg hevði hampað meg eftir besta førimuni – hevði latið meg í mítt besta stás og helt, at nú kundi eg fevna alla verðina. Komin innar í forhøllina, har tiltakið skuldi fara fram, og prátið gekk av tí allarbesta, kom ávísur persónur yvir til mín at práta og stytta sær stund- ir Hetta var óført helt eg. Eitt gott prát um hetta og hatta, og so inn til eitt rimmar tiltak,........til far- telefonin hjá honum ringdi. Eitt, tvey trý, so fór hann spjálkandi yvir eftir gólvinum og prátaði og flákraði, so guvurin stóð í allar ættir – og har stóð eg. Kendi eg meg býtta? Gjørdist eg illa við? Ja! Havi hampiliga stórt sjálvs- álit, men Gud hjálpi teim- um, sum, í einari slíkari støðu, kanska ikki eru so braneggjað sum eg. Og so kemur tann brennandi spurningurin: "Skal eg nakrantíð hava fartelefon? Neyvan! Marjus Dam løgtingsmaður S a m b a n d s f l o k k u r i n metir, at krepputiltøkini á Landssjúkrahúsinum eiga at setast úr gildi nú. Vit hava ikki brúk fyri at deildir lata aftur, men upp. Vit hava ikki tørv á longri bíðilistum, men styttri. Krepputiltøk sett í verk: Tá Landssjúkrahúsið verður illa viðfarið ídag, er tað sjúklingurin, ið verður illa viðfarin. Tá Landssjúkrahúsið var bygt fyri nøkrum áratíggj- um síðani vóru allar deildir opnar alt árið í mong ár. Tá so Føroyar fóru á húsagang vegna politiska vanstýring skuldi sparast. Og almikið varð spart - á Landssjúkra- húsinum. Eg starvaðis á hesum arbeiðsplássi tá, og mangan var havt á orði, at fíggjar- støða landsins sá út til at skula loysast - bert við skerjingum á Landsjúkra- húsinum. Deildir skuldu lata aftur fleiri mánaðar árliga. Spariknívurin var á lofti árla og síðla. Peningur varð eisini spardur. Men samstundis komu bæði sjúklingar og starvsfólk at merkja hetta. Serliga við at bíðitíðirnar komu at gerast longri, og innleggingartíð- irnar styttri. Starvsfólkið roynir enn at gera sítt besta innan øll økir, men mong hava sanna, at kreftirnar ikki megnaðu tað, ið viljin var til. Fólk rýmdu og rýma úr størvunum. Krepputiltøk enn í gildi á Landssjúkrahúsinum: Hóast vit nú eru væl á veg at koma úr 90-ara kreppuni, so eru krepputil- tøkini á Landssjúkrahús- inum enn í gildi. Sjálvt í ár eru skriv send út til viðskiftafólk hjá lands- sjúkrahúsinum har boðini eru greið: “eins og undan- farin ár mugu vit aftur í árinum av fíggjarávum lata seingardeildir aftur t.d. er eitt skeið juni/juli/ august: B6: 18.06.01 - 22.07.01 - 18 seingjarpláss B7: 23.07.01 - 26.08.01 - 24 seingjarpláss Víðari stendur: “Vit vóna, at ikki verður neyðugt við fleiri afturlatingum. Rokn- ast má tíverri við longri bíðitíð”. Samstundir verður nógv tosa av leiðandi politik- arum okkara um, at hundraðtals milliónir krón- ur eru til avlops á fíggj- arlógini seinastu árini! B6 eindømi - ella fyrsta deildin?: Hóast tey á B6 hava sagt seg úr starvi vegna ótolandi viðurskiftir, so tykist tor- ført hjá hesum at fáa leiðsl- una at fata teirra púra greiða boðskap. Vit kunnu spyrja okkum sjálvi, um viðurskiftini á B6 - eftir 10 ára kreppu- tiltøk á øllum Landssjúkra- húsinum - er eitt eindømi, ella bert byrjanin. Vandi er nevniliga fyri, at aðrar deildir gera tað sama, um trupulleikarnir ikki verða loystir við betri hegni, enn vit hava sæð higartil. Tí enn er ongin loysn funnin, bert 10 dagar áðrenn B6 verður aftur- latin, av tí ongin sjúkra- systir er á starvi eftir 1. januar. Eftir míni hugsan, so er B 6 bert toppurin av ísfjallinum - og vandi er fyri, at hinir 9/10 koma undan kavi sum tíðin gongur - og trupulleikarnir ikki vera loystir! So her er veruliga vandi á fer innan sjúkrahúsverk okkara. Ein vegur úr nagga- tódnini: Sambandsflokkurin metir, at krepputiltøkini á Landssjúkrahúsinum eiga at setast úr gildi nú. Deild- irnar eiga at verða opnar stórt sæð alt árið, og játt- anin til deildirnar at økjast tilsvarandi. • Tað vil gera, at bíðitíð- irnar styttast, til gagn fyri sjúklingin • at starvsfólkini fá betri arbeiðsviðurskiftir. Tá so nógv er til av peningi, at 400 milliónir krónur av ríkisveitingini kunnu kutast burtur í einum høggi, tykist undarligt, at sjúkrahúsverkið enn er illa spert av krepputiltøkum frá 1990-unum. Áttu hesi viðurskiftini ikki at verið fingin uppá pláss ÁÐRENN peningur til vælferðarskipanir okk- ara verður søplaður burtur, sum vit síggja loysingar- samgonguna gera ídag? Góð jól - og eitt av Harranum signað nýttár. Landssjúkrahúsið – eitt vandamál VIÐMERKINGAR Tunnilsmunnar og nátturðabitar Konsert i »Tilhaldinum« Anette Wang Tirsdag 18. des., hvor 25 elever fra musikskolen, nogle af dem helt små, 7-8 år, andre lidt større, spillede med en utrolig dygtighed og musikali- tet. De fulgte deres lærer og dirigent Sámal Peter- sen, der med ligefrem besværgende krogsbe- vægelser fik orkestret til at yde sit bedste, efter først at have hilst med en oprejst violin i hånd- en ud til os gamle og vi fik en times dejlig musik lige fra Weber, Händel og Bach til gamle svenske folke- melodier og til sidst nogle af de kendte jule- toner. Det var virkelig en oplevelse. Klaverledsagelsen havde Stamen Stant- chev. En tidligere konsert af lidt ældre elever også fra musikskolen i forrige uge var af samme lødige karat, der blev spillet i kommunuskúlanum. C M Y K 11 10