fríggjadagur 5. mars 2010síða 10

nr. 45 · 5. mars 2010 10 VIKUSKIFTI – Hatta kanst tú siga, um tú um setir orð fyri orð, tí tað ber ikki til, men tað er heldur ikki tað sama sum at týða. Fyri at gera eina góða týð ing, mást tú duga at liva teg inn í yrk ing ina, áðrenn tú umskrivar hana og letur hana fara útaftur helst í eini betri útgávu. Mínar týðingar eru ofta betri enn upprunaligu yrkingarnar, tí sum týð ari hevur tú skyldu til at bøta um eina yrking, har tú kanst. Hesum eru allir týðarar ikki samdir í, men Alexandur Kristiansen tekur sær frælsi til at leggja afturat ella taka burtur úr eini yrking, um tað tænir henni í týðingini. Tí loyvir hann sær til dømis at skoyta sítt egna navn inn ein setning sum hendan í eini týðing av David Ray » og vit skulu kjakast um / Buffalo Bill / eftir e.e. cummings / týdd av Alexandur Kristiansen / og hví hann nýtir orðið / hvokkin / « – Hatta kann eg, tí tað er í tráð við meiningina í yrkingini annars. Eg kann gera tað, tí í týðingini geri eg yrk ing­ arnar til mínar »egnu«, men altíð við tí treyt, at eg má vera trúgvur móti grundtankanum ella bulinum í upp­ runaligu yrkingini. Ber tað ikki til, ella fæst týðingin ikki at sita vakurt á føroyskum í tráð við upprunaligu meiningina, skalt tú lata vera við at týða hana og góðtaka tína avmarking, sigur Alexandur Kristiansen avgjørdur. – Tí eri eg eisini givin at royna at týða russiska yrkjaran Alexander Pushkin. Eg fái ikki orðini og rytmuna at sita nóg væl og tí lati eg vera at týða hann, sjálvt um eg so fegin vildi. Ambitiónir vegna málið Føroyska málið er hinvegin ongantíð í sær sjálvum ein forðing fyri at týða hvørja yrking, tað skal vera. Tvørtur­ ímóti er Alexandur Kristiansen ongan­ tíð vorðin skuffaður av føroyska mál­ inum, tá tað ræður um skaldskap. – Vit skulu tora at hava størri am­ bitiónir vegna føroyska málið, tí í grundini kann tað mesta sigast nógv flottari á føroyskum enn á til dømis donskum ella enskum. Í berari máls­ ligari undirbrotligheit koma vit kortini altíð fyrst í tankar um okkurt, sum ikki kann sigast á føroyskum. Veruleikin er, at tað finst minst líka nógv á føroyskum, sum tað als ikki ber til at siga á øðrum málum, sigur Alexandur Kristiansen sum ikki nýtist at leita leingi eftir vøkr­ um føroyskum skaldskapi. Eftir hansara tykki eiga vit nógvar fínar føroyskar yrkjarar bæði millum eldru og yngri ættarliðini. Og hóast hann framvegis er sera hugtikin av gamla slagnum av yrkingum, sum ríma, kunnu modernaðar yrkingar á óbundnum málið sanniliga eisni vera flottar, heldur Alexandur Kristiansen, sum minnist týðiliga, tá hann fyrstu ferð fekk eitt slíkt yrkingasavn upp í hond ina. – Tað var savnið Heimkoma hjá Steinbjørn B. Jacobsen. Inntil tá helt eg, at allar yrkingar áttu at ríma, so tað var veruliga ein opinbering. Mær dámdi beinanvegin hesar yrkingarnar, tí orð ini vóru so sterk. Tokkin til modernaðar yrkingar er seinni vaksin alsamt, men Alexandur Kristiansen viðgongur, at hann setur størri krøv til innihaldið í yrkingum á óbundnum málið. Í so máta er heldur onki at fýlast á hjá hansara føroyska yndisyrkjara. – Hóast hann er nakað yngri enn eg, er Jóanes Nielsen mín fyrimynd, Hann sigur sovorðið, sum eg vildi ynskt, at eg sjálvur tordi at siga og uppá ein máta, har sjálvt tað ljóta blívur so óvanliga vakurt. Tað er hasin sterki spenningurin millum tað ljóta og tað vakra, sum er so sermerktur hjá Jóanes. Eg havi lisið nógvar aðrar yrkjarar, sum tora at vera minst líka fúlir sum Jóanes, men skaldsliga ikki koma í nánd av honum, sigur Alexandur Kristinasen, sum eisini telur Tórodd Poulsen millum fremstu yrkjararnar í Føroyum. – Tóroddur er fínur uppá sín egna sermerkta máta, sigur hann uttan at leggja upp til nakra samanbering ann­ ars við seg sjálvan sum yrkjara – Nei, sum yrkjari eri eg bara ein, sum hangi uppi í Jóanesi og Tóroddi. Harri í skrivikamarinum. Hóast arbeiðið sum týðari og yrkjari hevur fylt stóran part av hansara lívi, er tað ikki nakað, familjan hevur merkt nógv til. Móti endandum á prátinum avdúkar Alexandur Kristiansen, at kona hansara ongantíð hevur sæð hann sitið og skrivað. Og tað hava børnini heldur ikki. – Eg havi altíð lagað mína skriv ing soleiðis, at tað ikki órógvar gerandis­ dagin í familjuni. Hatta við at nú mugu øll tiga og ganga á tá, tí babba situr og skrivar, skulu tey ikki plágast við. Tí havi eg altíð bíðað við at seta meg við skriviborðið, til eg eri einsamallur inni ella hini eru farin í song. Men tá friður valdar er Alexandur Kristiansen aftur­ fyri harri yvir løtuni inni á skrivikamarinum har hann ræður yvir, hvørt tað verður Horats, Ovid, Pope, Keats, Goethe, Bukowski, Heaney og ella onkur annar, sum fær æruna av at sleppa framat á føroyskum. Fyribils telur úrvalið út við 500 týð ingar, og týð­ arin er heilt væl nøgd ur við varðan, hann higar­ til hevur sett eftir seg. – Jú, eg haldi at tær rigga, ikki bara sum týðingar men eisini sum góðar yrkingar á føroyskum. Eg ivist eisini í, um nakar annar hevði gjørt hetta, um eg ikki gjørdi tað sjálvur. Vit mangla eis ini føroyskar týð­ ingar av eldri yrk ingum, og tí hevði tað verið spell, um hesar bara fóru í gloymsk una, sigur hann og tek ur F i l o m e l u upp í hond­ ina. Tað er torført at velja millum yndisbørnini. Hann steðgar við Horats, men blaðar víðari, fær eyga á Keats, smíl ist og mutlar »har var eg ordiliga í støt inum«. Á seinastu síðuni dagar »Grevstur« fram eftir írska Seamus Heaney, ein av hansara yndisyrkj­ arum, sum eisini hevur verið ein tann torførasti at týða. Men sum so ofta kundi hann ikki lata vera, tí orðini vóru so sterk og vøkur, tí tey mintu hann á, tá abbi hans ara bar hann í leypi út at skera torv á Kambs dali, og tí tað altíð finst ein orsøk til at geva ein slíkan skaldsligan dýrgrip víðari. Grevstur Millum fremstafingur og tummil hvílir klossuti pennurin; nett sum ein byrsa. Uttanfyri glugga mín eitt eyðkent, gresjandi ljóð tá ið spakin verður stungin niður í eyruta mold: Faðir mín sum grevur. Eg síggi hann har hann stendur við reyvini hægst og bukkar seg djúpt niður millum blómubeðir, kemur upp tjúgu ár burturi, kavar regluliga millum eplaryggirnar har hann gróv. Stóri stivlin førkaði seg til rættis á blaðnum, harðliga varð skaftið lyft innanvert knæið. Hann rykti høgar bløðkur upp við rót, hirdi ljósu eggina djúpt niður at spreiða nýggj epli sum vit hentaðu og vit elskaðu teirra svalliga harðleika í hondunum. Á Guð, gamli dugdi at handfara ein spaka. Eins og hansara egni faðir. Abbi skar meira torv dagliga enn nakar annar maður í bygdini. Einaferð bar eg honum mjólk í einari fløsku við einum ófantaligum pappírstøppi í. Hann fetti sær á og drakk hana og legði so alt fyri eitt aftur í vaðið, flagaði neyvt, tveitti flagbøkkar aftur um herðarnar, rætti seg niður aftur og aftur eftir tí góða torvinum. Gróv. Kaldi lukturin av mold, slupsið og klamsið av dýggjvátum torvum, bráðu høggini av einari egg gjøgnum livandi røtur vakna í høvdi mínum. Men eg eigi ongan spaka so eg kann gera sum teir Millum fremstafingur og tummil hvílir klossuti pennurin. Honum fari eg at grava við. »Digging«, Seamus Heaney, f. 1939, Írland Týtt: Alexandur Kristiansen, Filomela, 2010, Sprotin Tá eg týði, kenni eg tað sum mína skyldu at bøta um yrkingina, har eg kann Spæl fyrst við teir stóru, til tú finnur tín egna stíl og týðingin til endan syngur seg sjálva á føroyskum, næstan sum var hon tín egna, sigur Alexandur Kristiansen mynd: jens kristian vang