hósdagur 11. mars 2010síða 21

21 tíðindi Nr. 49 - 11. mars 2010 Tað størsta fiskiskipið í Týsklandi skal brúka vindorku fyri at spara olju SkiparakStur Árni Joensen arni@sosialurin.fo Í hesari vikuni leggur tann 15.000 bruttotons stóri trolarin Maartje Theodora frá landi í Niðurlondum, hað ani hann fer út í Atlants­ havið við kós ímóti Suður­ amerika. Í sær sjálvum er tað ikki nøkur stórhending, men kortini er fráferðin ser­ støk, tí tann risastóri trolarin skal lutvíst sigla við segli fyri at spara olju. Tey, sum standa aftan fyri verkætlanina, hava fingið stuðul frá ES, og málið er, at tey nútímans seglskipini skulu spara ein triðing av oljunýtsluni. So stór verður sparingin ikki umborð á Maartje Theodora. Eigar­ arnir vóna, at skipið kann spara umleið tíggju prosent av oljunýtsluni við at brúka seglið á ferðini um At ­ lantshavið, tá veðrið er til vildar. Seglið, sum er 160 fer­ metrar stórt, er fest í for­ skipið við einum 300 metrar longum kaðali. Eigararnir vænta, at tá veðrið er til vildar, kann segði geva trol­ aranum 1000 kW eyka megi, sum svarar til ein áttandapart av maskinorkuni hjá skipinum. Trolarin Maartje Theo­ dora er skrásettur í Týsk­ landi, men tað er niður­ lendska felagið Parlevliet & Van der Plas, sum eigur skipið. Stjórin í felagnum, Diederik Parlevliet, sigur, at tann stóra avbjóðingin hjá mann ing og reiðaríi verður at kanna og skráseta, hvussu skipið fer at skikka sær, tá trolið er úti og seglið uppi. Seglroyndir eru fyrr gjørd ar við farmaskipum, men fyrireikararnir halda, at skipanin egnar seg betur til fiskiskip, sum ikki altíð sigla við fullari ferð eins og handilsskipini. Útrokningar hjá um ­ hvørv is verndar felags skap­ in um Seas a Risk vísa, at heimsins fiskiskip eiga um leið eitt prosent av heim­ sins oljunýtslu, og at tey lata meiri enn 130 milliónir tons av CO2 frá sær um árið. Broytingar í náttúr­ uni og nýggjar fiski­ royndir hava av dúk­ að, at tað eru nógv fleiri fiska sløg í grøn­ lendskum sjógvi, enn fiski frøðingarnir hava hildið FiSkirannSóknir Árni Joensen arni@sosialurin.fo Í 1992 skrásettu fiskifrøð­ ingar, hvørji fiskasløg hildu til í havøkinum kring Grøn­ land. Nú hava teir skrásett av nýggjum, og úrslitið vís­ ir, at ikki færri enn 57 fiska sløg eru komin afturat síðani kanningina fyri 18 árum síðani. Tann nýggja kanningin, sum grønlendskir og dansk­ ir granskarar hava gjørt í felag, vísir, at nú eru 269 fiskasløg í grønlendskum sjógvi. Í 1992­kanningini vóru fiskasløgini 212 í tali, og granskararnir siga, at heit ari sjógvur og meiri fiskiskapur á djúpum vatni eru orsøkin til, at so nógv fiskasløg eru komin afturat í skrásetingina hesi árini. – Vit kunnu ikki siga, at tað er hitin í sjónum, sum hevur fingið tey nógvu fiska sløgini at leita sær til Grønlands, men vit kunnu í hvussu er vísa á fimm fiska sløg, sum eftir øllum at døma eru komin hagar, tí sjógvurin er vorðin heitari. Tað eru lakssild, hvítingur, kjaftsvartur kongafiskur, havtaska og sjóprónur, sigur Peter Rask Møller, sum ar ­ beiðir í Zoologisk Museum í Keypmannahavn, og sum hevur staðið á odda fyri teirri nýggju skrásetingini. Ókend fiskasløg Tey 57 fiskasløgini, sum eru komin í ta seinastu skrásetingina, eru ikki »nýggj« í orðsins sanna týdningi. Peter Rask Møller sigur, at 47 av fiskasløgun­ um eru kend frá øðrum havleiðum, men at hetta er fyrstu ferð, at tey eru skrá­ sett í grønlendskum sjógvi. Í hinum 10 førunum er talan um fiskasløg, sum vóru fullkomiliga ókend, og sum vísindin ikki hevur funnið aðrastaðni fyrr. Bara fimm av fiskasløg­ un um eru arktisk, sum er felagsheitið fyri tey fiska­ sløgini, sum bara halda til í køldum sjógvi norðan fyri ryggin millum Grønland og Kanada og norðan fyri rygg in millum Grønland og Ísland. Í øllum hinum før­ un um er talan um fiskasløg, sum trívast best í heldur heitari sjógvi. Tey flestu fiskasløgini, sum eru skrásett fyri fyrstu ferð, halda til á djúpum vatni frá 200 favnum og niðureftir. Millum annað er talan um eitt hávaslag, sum er vanligt í íslendskum sjógvi, og eitt portugisiskt hávaslag. Peter Rask Møller heldur, at tað eru helst djúp­ vatnstrolarar ella fiski­ rannsóknarskip, sum hava fingið hesi bæði sløgini. Spurdur, um tey "nýggju" fiskasløgini verða verandi í grønlendskum sjógvi, og um tey fara at menna seg so mik ið, at tað fer at bera til at fiska tey, svarar kann ingar­ leiðarin, at tað kann eingin siga enn. Funnu 57 fiskasløg afturat í grønlendskum sjógvi Tann størsti trolarin siglir við segli Maartje Throdora skal spara 10 prosent av oljuni við at brúka segl Mynd: SkySails Peter Rask Møller stóð fyri arbeiðinum at skráseta fiskasløgini í grønlendskum sjógvi Mynd: Jyllandsposturin Páll Finnur Páll á Summar Festival Ársins føroyski tónleikabólkur fer at spæla á Summar Festivalinum í august tónLEikur Tíðindaskriv Teir eru nakað heilt ser­ ligt í føroyskum tónleiki – Páll Finnur Páll. Bólkurin við teimum stuttligu og argandi tekst unum hevur sein­ asta árið ment seg til at verða ein av bestu live­ bólkum í landinum – og teirra framførslur eru sum ein dansur í sauna. Páll Finnur Páll hava nú fleiri ár á baki. Teir komu við fyrstu út gáv­ uni í 2003, og síðani hava teir givið fleiri fløg ur út. Í summar kom fløgupakkin Du Ved, At Gjørt Er Gjørt, har allar tríggjar studio­ fløgurnar umframt ein framúr góð live­fløga eru í sama húsa. Hend­ an fløgan mundi verða millum best seljandi fløgurnar í Føroyum í fjør, og ikki minst sang­ irnir á live­fløguni hava verið nógv at hoyrt í føroyskum útvarpi. Páll Finnur Páll vóru á Planet Awards 2009 heiðraðir sum ársins tónleikabólkur í Føroy­ um. Á palli eru Páll Finn­ ur Páll bara blivnir bet­ ur og betur. Teir hava í fleiri ár spælt á Summar Festivalinum, og í fjør var ein av minniligastu framførslunum á festi­ valinum júst løtan við Páll Finnur Páll í Flags­ tjaldinum. Men sam­ stundis sum Summar Festivalurin kunnger Páll Finnur Páll á ársins festivali, er tað greitt, at bólkurin fer at spæla náttarkonsert á stóra palli á Vágsbø í ár.