mánadagur 15. mars 2010síða 32

32 Nr. 51 - 15. mars 2010 viðmerkingar Føroyingar kunnu fram­ vegis drekka alskyns løg, sterkari enn 5,8%. Einasta treytin er, at tað ikki er øl, og at vøran er framleidd uttanlands. Enn einaferð er málið um at broyta rúsdrekka­ lógina felt, hóast stór undirtøka tykist vera fyri tí. Nøkur fá tingfólk sleppa at ráða og gera av, at før­ oyingar bert tola veikt øl, men gjarna mugu drekka vín, heitvín og brennivín – bara tað er útlendskt. Endamálið við broyt ing­ unum í rúsdekkalógini var heilt einfalt at taka burtur tann mismun, sum í dag verður gjørdur millum útlendska og føroyska vinnu, og at geva bryggjarí vinnuni møgu­ leika at mennast – bæði í egnum landi, og uttanfyri landoddarnar. Vit hava í løtuni í minsta lagið tvær fyritøkur, umframt verandi bryggjarí, sum kundu hugsað sær at framleitt í Føroyum. Onnur teirra útflytur vatn, framleiðir uttanlands, og flytur innaftur brennivín. Hví skulu vit, sum búgva í Føroyum, ikki sjálvi kunnu gera av hvat slag av øli vit drekka, tá vit kunnu drekka tað okkum lystir av eitt nú víni? Og hví skulu útlendingar frítt sleppa at framleiða vørur til okkara marknað, sum vit nokta okkara egnu vinnu at fram­ leiða? Hetta er at leggja nakrar púrasta órímiligar forðingar fyri føroyskari framleiðslu og yvirfor­ myndandi bond á borgaran. Øl hevur søguliga longst siðvenju í norðurlendsku mentanini, er tí er ilt at skilja, hví mjøður er settur í skammikrók. Forboðið at fara upp um 5,8% er ser­ føroyskt, og alla aðrastaðni er loyvi at bryggja sterkt ­ við undantaki av einstøk­ um londum, sum hava fullkomið bann fyri rús­ drekkaframleiðslu og ­sølu. Felt fyri aðru ferð Tá málið um at broyta rúsdrekkalógina varð lagt fram í undanfarnu tingsetu, varð tað felt, millum annað við teirri grundgeving, at landsstýrismaðurin fór at koma við einum líknandi uppskoti. Men tá lands­ stýrismaðurin boðaði frá, at hann ikki slapp at leggja uppskotið fram, valdu vit at leggja málið framaftur. At andstøðan leggur slík uppskot fram, tykist vera einasti møguleiki fyri at lata Løgtingið sleppa at siga sína hugsan um málið. Ímeðan landsstýrismaðurin fyrru ferð mælti Løgting­ inum til at fella málið, gav hann hesaferð samgonguni grønt ljós at atkvøða sam­ bært egnari sannføring. Tey vóru sostatt ikki bundin av at vera loyal yvirfyri lands­ stýrismanninum. Men málið varð kortini aftur felt. Atkomuligheit óbroytt Lógaruppskotið broytti ikki uppá útsølumynstrið ella atkomuligheit til øl og rúsdrekka. Bryggjaríini skuldu framvegis varðveita sínar útsølur við somu vørum sum í dag, ímeðan alt, sterkari enn 5,8% einans kundi seljast gjøgnum handlarnar hjá Rúsdrekkasølu landsins – júst sum í dag. Og vit kunnu nú fram­ vegis fara beina kós í Rúsuna og keypa eina fløsku av Cognac úr Fraklandi, andalusiskt sherry, spanskt vín úr, Ålborg akvavit, finskt vodka og skotskt whisky. Men føroyskan hvonnsnaps ella rabarbuheitvín? Tað skal framvegis vera bannað ... At arbeiðsbólkurin hjá Helenu Dam á Neystabø er komin fram til, at allar tær maritimu útbúgvingarnar skulu flytast til Havnar er ikki meira enn nátúrligt. Víð teim serútvaldu fólk­ unum, sum hon hevur út ­ valt til sín havnararbeiðs­ bólk var ikki annað vænt­ andi. Úrslitið var ikki óvænt að við slíkari saman­ seting. Nei Helena, onki skulu tær maritimu útbúgving­ arnar til Havnar. Ongin arbeiðsbólkur úr Havnini kemur at avgera, hvar allar tær maritimu útbúgving­ arnar skulu vera. Tíbetur verða tað okkara politik­ arar, sum skulu avgera tað og ikki bara tú og tín kæri arbeiðsbólkur. So væl spælir klarverið heldur ikki. Gloym ikki, at vit hava landspolitikarar, sum hava skyldu til at arbeiða fyri øllum landinum og ikki bara Suðurstreymi. Tær maritimu útbúgvingarnar liggja mest nátúrliga í Klaks vík, eisini í søgulig­ um høpi. Klaksvíkin hevur verið ein av størstu drív­ kraftunum í føroyskari fiskivinnu í meir enn eina øld og er tað framvegis. Klaksvíkin hevur soleiðis verið við til at goldið sín part av landshúsarhaldinum í ríkiligt mát og skal hetta nú veruliga verða tøkkin, eina vána tøkk má sigast. Gloym ikki, at tað eru vit norðoyingar sum í stóran mun hava upparbeitt tørvin á teim maritimu útbúgv­ ing unum, og Havnin í nógv minni mun. Skúlar í Havn Mestsum allar útbúgvingar í Føroyum í dag eru í Havn. Burtur úr rúgvuni kunnu nevnast Fróð skapar­ setrið, Føroya Læraraskúli, Pedagogútbúgving, Sjúkra­ røktarfrøðiskúlin, Tekniski skúlin, Vinnuháskúlin, Før­ oya Fólkaháskúli (fluttur úr Klaksvík), Studenta­ skúlin, Handilsskúlin. Stovnar í Havn Á netinum kann man síggja ymsar stovnar, sum eru í Havn og upp á 10 min kundi man síggja hesar: Føroya fornminnis­ savn, landsbókasavnið, landsskjalasavnið, náttúru­ gripasavnið, Kringvarp Føroya, mentannargrunnur landsins, innlendis mála­ ráðið, uttanríkisráðíð, mentamálaráðið, almanna­ málaráðið, heilsu mála­ ráðið, løgmansskrivstovan, fíggjarmálaráðíð, vinnu­ málaráðið, ALS, lands­ fólkayvirlitið, Hagstovan, vinnuhúsið, samtak, altjóða skrivstovan, kommunu­ samskipan Føroya, Føroya kommunufelag, Amnesty International, Føroya deild,, javnstøðunevndin, fiskimannafelagið, fiski­ málaráðið, fiskiveiði­ eftirlitið, vinnu frama­ grunnurin, listasavn Før­ oya, Norðurlandahúsið, Tjóðpallur Føroya, Bóka­ miðsølan, Skúlabóka­ grunnurin, Fólka skúla­ ráðið, virðislønanevndin, yrkisútbúgvingarráðið, granskingarráðið, gransk­ ingargrunnur, royndar­ støðin biofar, gransk ingar­ depilin fyri økis menning, Norðoyatunnilin (skuldi sjálvandi ligið í Klaksvík) Sum sæst omanfyri, so eru flest allir skúlar í Havn og so ein rúgva av øðrum almennum stovnum. Vónandi verður hetta eisini ein partur av metingini hjá okkara landspolitikarum, tá støða skal takast til, hvar Vinnuháskúlin skal staðsetast. Sum sæst her, so er ovmikið at taka av í Havn og er tað tí ikki meir enn rímiligt at Klaksvík fær vinnuháskúlan. Eg veit, at fíggjarlógin var við at verða koyrd í ”tusen bitar”, um norðingar fingu tunnil norður um fjall, ella sandingar fingu undirsjóvartunnil. Tit fingu yvirtalað meirilutan um, at tað var skeiv raðfesting. Tá tað snúði seg um at byggja marknagilsskúlan tá bar betri til. Vit ivaðust í, um tað var Lady Di, tann tíð tað var, sum blitzini brustu í andlitid á tykkum øllum. Nú var veitslurómur tí onki var so nátúrligt sum at marknagilsskúlin skuldi byggjast. Ein íløga uppá fleiri hundraðtalsmilliónir. Nakað seinni kemur fram, at Heilsutrygd skal til Klaksvíkar. Hvat hendir? Jú fleiri havnar­ politikarar ganga fullkomi­ liga amok, tí nú skulu uml. 8 nýggj arbeiðspláss til Klaksvíkar. Skulu nú allar tær maritimu útbúgving­ arnar úr Klaksvíkini aftur­ fyri ella hvat? Okkara fólkavaldu umboð her norðuri ”Verið vakin”, tí tað næsta, sum kann henda verður, at ein havnararbeidsbólkur verð­ ur settur um sparingar. Tað kann vera sera skjótt ­ ja er longu nú ­ at teir finna útav, at sparast skal í útjaðaranum. Eitt er heilt sikkurt, at tað verður trupult hjá havnarfólki at spara í Havn. Eri rættuliga vís í í úrslit inum, um ein arbeiðs­ bólkur bleiv settur at kanna hvat loysti seg best fíggjar­ liga. At allir føroyingar blivu fluttir til Havnar, ella teir búðu spjaddir runt Føroya Land. Skuldu vit so avtoftað allar býir og bygdir runt Føroya land og flyta alt til Havnar? Er tað tað vit vilja? Nei neyvan hevði havnararbeiðs bólk­ urin ætlað tað. Onkur skal jú gera tað tunga arbeiðið. Spurningurin er, hvussu vit skulu yvirliva her norðuri. Vit hava kanska brúk fyri eini líka so lokalari Helenu her norð­ uri. Men vit hava valt og fingið eina rúgvu av lands­ politikarum her norði frá. Eg vil heita á tykkum og vænti eisini av tykkum, at tit nú standa saman, soleiðis at Helena ikki dregur tykkum eftir hárinum. Tit mugu reisast nú og geva krút og tala okkara søk her norðuri. Ikki einans nokta Helenu at gera sum henni lystir. Tit eiga eisini at klára at skaffa okkum fleiri arbeiðspláss. Til okkara landspolitik­ arar, skaffið okkum fleiri føst, støðug og vitannar­ tung arbeiðspláss. Vit eru ein stórur partur av land­ inum. Tit skylda okkum hetta. Sum tit vita, hava vit bráðfeingistørv á hesum størvum. Vit missa og hava longu mist stóran part av okkara lærda ungdómi. Um onki munagott verður gjørt beinanvegin koma vit framhaldandi at missa fólk. Allur okkara lærdi ungdómur endar í Havn, tí har eru størvini og høgu lønirnar. Fyrr ella seinni endar allur kapitalurin har eisini. Tá verður alt stýrt úr Havnini, og tað er júst tað, sum er við at henda nú. Nú tit hava fingið tað álit frá okkum her norðuri, eiga tit at brenna fyri hesum øki og kempa til tað síðsta fyri at vit skulu yvirliva sum ein býur. Tit eiga at vísa okkum tað virðing og liva upp til tað álit norðingar vístu tykkum. Tit standa í skuld til okkum veljarar. Handlið nú. Innast inni havi eg tað álit á tykkum, at vit fara at ríða henda vandasjógv av okkum. Javnaðarflokkurin sigur nei til lønar­ steðg við lóg Tað er ein løgin samanbering, formaður Fólkaflok­ sins kemur við, tá ið hann sigur, at fimm ára lønarsteðgurin hjá Fólkaflokkinum bert er eitt framhald av uppskotinum hjá Javnaðarflokkinum um tvey ára lønarsteðg. Tað er also ein markantur munur á at steðga lønum við lóg, sum Jørgin og Fólkaflokkurin vilja, og so onga lønarframskriving at gera, sum vit mæla til. Borgarligi vongurin í samgonguni, t.e. serliga Fólkaflokkurin heldur, at vit skulu seta fría rættin til samráðingar um lønir úr gildi komandi fimm árini. Ikki nóg mikið víð tí, so mæla teir eisini til setunarstegð í sama tíðarskeiði. Hvat skulu ungir vælútbúnir føroyingar hugsa, tá teir liggja á ferð at koma heimaftur. Heim til eitt land, har lønirnar eru fastfrystar í fimm ár, og har eingin verður settur í starv hjá tí almenna í sama tíðarskeiði. Tað, sum vit hava sagt er, at vit ynskja ikki at frramskriva við nakrari lønarhækking komandi tvey árini. Hetta merkir, at samlaði lønarposin verður tann sami, men vit leggja okkum als ikki út í, um lønirnar hækka ella ikki. Hækka tær, so verður posin við pengum ikki størri av tí orsøk, og tað merkir so aftur, at tilsvarandi sparingar skulu fremjast. Men vit leggja okkum ikki út við lóg at forða pørtunum í at føra samráðingar. Annað er so, at vit ikki vænta, at feløgini fara ikki at leggja seg so nógv eftir lønarhækkingum til heystar, men ivaleyst fara at leggja stóran dent á onnur viðurskifti í sáttmálunum. Men tað fáa vit so at síggja til ta tíð. Men aftur til Jørgin á Vágaportalinum. Nei, als ikki hava Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin somu sjónarmið viðvíkjandi lønarstegði. Tit vilja lóggeva lønarsteðg, vit vilja steðga lønarframskrivingum av lønum. Skál fyri útlendskari framleiðslu! Tjóðveldi Bjørt SamuelSen eyðgunn SamuelSen Vána tøkk til lokomotivið í føroyskari fiskivinnu í meir enn heila øld býráðslimur í Klaksvík elSeBeth gunn ­ l eygS dóttur hanSen