hósdagur 16. mars 2000síða 6

11 tíðindablaðið sosialurin Nr. 53 - 16. mars 2000 10 tíðindablaðið sosialurin Nr. 53 - 16. mars 2000 JÓGVAN HUGO GARDAR, OSLO Eingin hevur enn váttað tað, men samstundis er tað eing- in, sum hevur avsannað tað. Um ikki nakað heilt ser- ligt hendir, so gerst formað- urin í Arbeiðaraflokkinum, Thorbjørn Jagland, nýggjur norskur uttanríkisráðharri. Hetta merkir eina týðuliga broyting í norska uttanrík- ispolitikkinum. Fráfarandi norski uttan- ríkisráðharri, Knut Volle- bæk, er ein av best dámdu norsku uttanríkisráðharru- num nakrantíð. Í uttanríkis- ráðnum eru tey hørm um, at ein av teirra egnu fer frá. Knut Vollebæk er ein ”sup- erdiplomatur”, ið nú skal aftur til virkna tænastu í utt- anríkisráðnum — undir leiðslu av tí meir politiska Thorbjørn Jagland. Bert tíð- in vil vísa, hvat fólk fara at siga um Jagland, men eing- in ivi er um, at norskur utt- anríkispolitikkur nú gerst meir politiskur. Munurin millum Volle- bæk og Jagland er tann dipl- omatiska tyngdin móti tí politisku tyngdini. Ramm- urnar fyri norskum uttanrík- ispolitikki eru rættiliga fast- lagdar, og tað er ein breið semja í Stórtinginum um politikkin. Stjórin fyri Nobel-stovn- inum, Geir Lundestad, segði í vikuni í eini samrøðu við Aftenposten: »Ein uttanríkisráðharri sum fær hetta starv, tí hann hevur høga fakliga góðsku, kann, sum Voll- ebæk, gera eitt gott ar- beiði sum ’superdiplo- matur’, innan givnar rammur. Ein tungur pol- itikkari kann hava onnur mál, sum til dømis at broyta rammurnar.« Meir ES Jens Stoltenberg hevur sum mál, at nýggja norska stjórnin skal vera meir »virkin í ES-politikkinum«. Hetta er tað einasta, sum Jens Stoltenberg hevur sagt um, hvønn politikk nýggja stjórnin skal føra. Hetta er samstundis eitt týðuligt tek- in um, at nýggja stjórnin meinar, at ES-limaskapur er best fyri Noreg. Tað verður eingin nýggj umsókn um norskan ES- limaskap send fyri Stór- tingsvalið í 2001, men eitt av málunum hjá parinum Stoltenberg/Jagland verður at fyrireika eina umsókn. Arbeiðaraflokkurin skal hava landsfund í heyst, og tá kann flokkurin fáa eina semju um, at nú er tíðin komin til at senda eina nýggja umsókn. Thorbjørn Jagland hevur í røðum seinastu tíðina lagt dent á ein meir virknan og politiskan uttanríkispoli- tikk. Hann hevur týðuliga lagt herðslu á, at uttanríkis- málaráðið eigur at virka fyri at hjálpa norskum útflutn- ingi innan fíggjarfyritøkur, ídnað og serliga oljuvinnu. Thorbjørn Jagland hevur í nógv ár verið ein av heit- astu talsmonnunum fyri norskum ES-limaskapi. Fyri tíggju árum síðani skrivaði Jagland bókina »Min europeiske drøm«. Í hesi bók vísti hann millum annað til, at »arbeiðararørsl- an varð borin í heim í Eu- ropa. Her eru vit framvegis sterk«. Støðan er galdandi í dag, kanska enn meir enn fyri tíggju árum síðani. Sum floksleiðari hevur Thor- bjørn Jagland eitt heilt ann- að europeiskt samstarvsnet enn tað, Bondevik-stjórnin hevði og hevði møguleika at brúka. Meir altjóða politikk Í dag vera 12 av 15 ES- londum stýrd av sosialdem- okratum og av flokkum, sum standa javnaðarrørsluni nær. Í einum heimi har glob- aliseringin av og á tykjast at ræða ein Thorbjørn Jag- land, gerst ES tann skansin, sum kann bjarga tí vælferð- arhugsan, sum vit hava havt í Norðanlondum í mong ár. Thorbjørn Jagland hevur eisini víst altjóða samstarv- inum stóran ans, og meinar at globaliseringin kann stýr- ast politisk. Um ein fylgir við í tí, Jagland hevur sagt tey seinnu árini, so er tann reyði tráðurin, at broyting- arnar í heiminum eiga at stýrast politiskt. Hann meinar eisini, at Bondevik- stjórnin hevur verið merkt av »iva og mótstøðu«. Bondevik hevur ikki viljað Stjórnarskifti í Noregi: Grundarlag fyri nýggjum ES-orðaskifti verður nú lagt Thorbjørn Jagland verður í morgin norskur uttanríkisráðharri, og við hesum valinum leggur nýggja norska javnaðarstjórnin fyrsta part av grundarlagnum fyri einum tættari tilknýti til ES. Helst ynskja Stoltenberg og Jagland, at Nor- eg gerst limur í ES skjótast til ber tikið støðu til, hvønn leiklut Noreg skal spæla í altjóða politikki og virksemi. Mill- um annað meinar Jagland, at Noreg eigur at arbeiða meir innan felagsskapir sum WTO (heimsins handilsfel- agsskap) og ST. Sambært Jagland hevur Bondevik-stjórnin verið meir áhugað í at steingja Noreg úti frá altjóða sam- starvi — í staðin fyri virkið at vera við í menningini av hesum. Hansara túrur Tá Thorbjørn Jagland í morgin setir seg í sessin sum ovasti leiðari fyri utt- anríkisráðnum, fær hann møguleikan at gera nakað við hugsanir sínar um al- tjóða stýring, broytingar av ST-felagsskapinum og nýggja tøkni. Nú skulu orð- ini og hugsaninar broytast til virknan politikk. Í norska Dagbladet skriv- ar blaðmaðurin Halvard Helle, í eini viðmerking: »Hann (Thorbjørn Jag- land) hevur ikki ráð at byggja eitt globalt luft- slott í leiivdunum av Tí Norska Húsinum«. Tað Norska Húsið var grundarlagið undir Jagland- stjórnini, sum við fullari ferð fór í knús í 1997 og gav Bondevik møguleikan at sleppa framat… Thorbjørn Jagland Føddur 5. november 1950 í Drammen Giftur, tvey børn Býr í Lier Bakgrund: Útbúgvin búskaparfrøðingur Utredningssekretær i Arbeiderpartiet. Konstituert partisekretær 1986-87. Valdur floksskrivari frá 28. mars 1987 til 8. november 1992. Formaður Arbeiðarafloksins frá 8. november 1992. Forsætismálaráðharri frá 25. oktober 1996-17. oktober 1997. Nøkur fyrrverandi álitisstørv Limur í Buskerud fylkesting 1975-83. Eygleiðari á aðalfundi ST‘sheystið 1976. Formaður í Arbeidernes ungdomsfylking (AUF) 1977-81. Formaður í Det norske Arbeiderpartis (DNAs) internasjonale utvalg fra 1986. Skrivari í floksins »nedrustningskomite« frá 1982. Formaður í tingbólkinum hjá Arbeiðaraflokki- num í Stortinget frá 1993. Parlamentarisk formaður frá 1993. Stórtingið: Umboðsmaður nr. 1 fyri Buskerud 1993-97, 1993-97: Limur í Odelstinget. Limur í Utenrikskomiteen. Medlem Den utvid- ede utenrikskomite. Medlem Valgkomiteen. Medlem Nordisk Råd 1993-94. Medlem Delegasjonen til en fellesparlamentar- ikerkomité mellom Stortinget og Europapar- lamentet fakta um Thorbjørn Jagland tekur í dag helst við sum nýggju norskur uttanríkisráðharri Mynd: Jógvan Hugo Gardar Fyrrverandi forkvinna Arbeiðarafloksins og forsætismálaráðharrin, Gro Harlem Brundtland og komandi forsætisráðharrin, Jens Stoltenberg HØGNI MOHR Bygdarráðsformaðurin í Nólsoy, Marnar á Skúr, er sjúkur. Seinastu tvey árini hevur hann drigist við her- viliga livrasótt, ið er honum til miklan ampa. Men kortini er Marnar takksamur. So takksamur, at hann er farin at stoypa sínar takkarkvøður, ið allar mynda verndareinglar, úr betongi. Ógrøðiligur livrabruni Í 1998 gjørdist bygdarráðs- formaðurin sjúkur umborð á nótaskipinum, Pelagos. Herðindini vóru so mikið ógvuslig, at hann noyddist at leggja seg upp á land. Eftir stuttari tíð fór hann á beinið. Staðfest varð, at hann hevði ógrøðiligan livrabruna. Á heystið sama árið herjaði brunin so hart, at hann mundi siglt av. Immunverjan legðist eftir livrini, og bygdarráðsfor- maðurin varð fluttur á Ríkissjúkrahúsið í Keyp- mannahavn. – Eg var ongantíð ræddur, men eg fór at hugsa um lív- ið, ið eg helt hava verið gott, sigur Marnar á Skúr, ið væntaði, at deyðin var vísur. – So upptærdur var eg, at tað gjørdi ikki mun um eg andaði ella prumpaði; dunsturin var øgiligur. Og eg taki onki aftur, tá ið eg sigi, at skarnið var hvítt, og landið sum kaffi, sigur bygdarráðsformaðurin, ið minnist, at hann luttók á einari læknaráðstevnu, har hann varð vístur fram í sín- um skirvisliga hami. – Eg bað teir vælsignaðar skera meg upp og brúka meg til eykalutir, um so var, at eg sigldi av, minnist Marnar. Tøkk til trúgva eingilin Men Marnar hevði, og hev- ur framvegis, eina sterka Guðstrúgv. Á sóttarsong síni legði hann sær sjálvum eina við, at hóraði hann undan, skuldi okkurt minni verða latið úr hondum hans- ara: Ein tøkk til verndar- eingilin, ið Marnar er full- vísur í, hevur fylgt sær á lívsleiðini. Marnar kom livandi og takksamur aftur til Nólsoy- ar. Og úrslitið gjørdist ein einglastandmynd úr be- tongi, ið hann sjálvur skýrir, Mariu Eide, tí einglaandlit- ini minna um andlitsdrøgini Takkarbøn úr betongi DEYÐSHÁÐ. Meðan Marnar á Skúr, bygdarráðsformaður, lá í andarleypi á Ríkissjúkrahúsinum í Danmørk, legði hann sær eina við, at reistist hann aftur, skuldi tøkkin fara til verndareingil sín. Tøkkin var standmynd úr betongi Olmussugáva Marnars á Skúr til verndareingil sín. Onkur nólsoyingur hevur mælt Marnari til at nýta standmyndina til grav- stein, men um so verður, veit bygdarráðs- formaðurin ikki at siga. Mynd: Jens Kristian Vang Marnar á Skúr, bygdarráðsformaður í Nólsoy. Á sjúkulegu lovaði hann, at vann hann seg upp á føtur aftur, skuldi tøkkin verða ognað verndareinglinum. Mynd: Jens Kristian Vang á navnframu lærarinnuni í Funningi, ið var ættað úr Nólsoy. – Væl eru læknarnir góð- ir, men verndareingilin er nú bestur, sigur Marnar, ið síðan olmussuna er hildin fram við einglastoypingini í kjallaranum. Listarliga stoypingin er náttarítriv. Tá ið friður er undir lonini, og andvekur ger um seg, fer bygdarráðs- formaðurin, ið enn er nívdur av sjúkuni, niðurundir. Hes- ar løtur fær hann gagnnýtt sínar skapanargávur og grunda um Guðstrúnna samstundis.