fríggjadagur 26. mars 2010síða 9

9 tíðindi Nr. 60 - 26. mars 2010 Nýggja stjórnar­ skipanin er eitt po lit­ iskt skjal og hetta er fyrstu ferð, at tað verð ur ásett, at alt vald liggur í Føroyum. StjórnarSkipan Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Hetta er eitt politiskt skjal og fyri fyrstu ferð verður tað klokkuklárt ásett hvør hev ur valdið í Føroyum. - Og valdið í Føroyum ligg ur í Føroyum og bara í Før oyum. Bæði Tórbjørn Jacobsen úr tjóðveldi og flestu aðrir løg tingslimir vóru ikki við upp á burturvísa málið úr Løg tinginum, soleiðis sum greitt er frá í hinari greinini. Uppritið hjá umsitingini í Løgtinginum er gjørt út frá teirri skipan, sum er gald- andi. - Men hetta uppskotið sprein g ir hesar karmarnar. - Hetta er fyrstu ferð, at Før oya Fólk sjálvt setir ásetir síni egnu grund- leggja ndi rættindi, sigur Høg ni Hoydal, formaður í Tjóð veldi. - Allir føroyingar eru samd ir um Føroya Fólk hev ur alt vald í Føroyum og so skal Føroya Fólk sam- tykkja tær skipanir, vit geva okkum undir. - Hetta er ikki eitt upp- skot, sum staðfestir, tær skip an ir, sum eru galdandi í dag, men hetta ásetir okkara grundleggjandi rættindi. Tað er bara Føroya fólk, sum kann áseta okkara eg nu rættindi og tað kann onki vald aðrastaðni ella nøk ur umsiting gera. Hans Pauli Strøm sigur at her er talan, at føroyingar sjálv ir seta síni egnu orð á, hvus su vit uppfata okkum sjálv um og okkara egnu orð á okkara egnu virði. Kári á Rógvi sigur, at uppskotið staðfestir, at okka ra sjálvsavgerðarrættur er omanfyri alt annað. Men so leingi vit eru við í einum felags skapi ella øðrum a v- tal um, binda vit okkum til at virða tað. - Men vit eru bara í hes- um felagsskapi so leingi, sum vit sjálvi avgera tað. Flest allir aðrir politikarar eru samdir við hesi út legg- ing um, at hetta er ikki eitt skjal, sum ásetir, at evsta vald er í Føroyum. Løgtingið viðgjørdi í morgun uppskot um nýggja stjórnar skip­ an, hóast tað er í stríð við bæði grundlógina, heima stýrislógina, stýris skipanarlógina og tingskipanina LógaruppSkot Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Formaðuriní Løgtinginum eig ur at burturvísa upp- skoti num. So greið er Súsanna Daniel sen, stjóri á Løg- tings skrivstovuni, nú Løg- ting ið í morgun fór undir at við gera uppskot um nýggja stjórnarskipan. Ein nevnd við løg tings- limum og øðrum hava sitið í tvey ár og arbeitt við ein- um uppskotið um eina nýgg ja stjórnarskipan. Men upprunin til upp- skotið er eitt uppskot heilt afturi frá 1998 og sambært Helga Abrahamsen, løg- tings manni, hevur tað til- sam ans kostað 13 milliónir hesi 11 árini, tað í veru- leika num hevur vart. Og nú hevur tað verið so drúgvt og hevur kostað so nógv, at hann vónaði aldrin at síggja eitt uppskot av hes um slagnum aftur. Nú er uppskotið komið so langt, at málið er lagt fyri løgtingið og í gjár var tað til viðgerðar. Men í hesum sambandi hev ur umsitingin hjá Løg- tingi num gjørt vart við seg og hevur mælt til, at málið verð ur burturvíst. Stjórin á løg tings skriv- stovuni, Súsanna Dan iel- sen, hevur gjørt eitt upprit um uppskotið um nýggja stjórn arskipan. Og hennara niðurstøða er, at uppskotið er í stríð við bæði bæði grundlógina, heimastýrislógina, stýri s- skipa nar lógina og ting- skipa ni na, Hetta er ein nýggj stjórnar lóg, sum skal koma í staðin fyri galdandi stýris- skipanarlóg frá 1994 og tí er natúrligt, at tað í ávísan mun verður farið út um karm ar nar í galdandi stýris skip anarlóg, sigur lø g frøð ing urin hjá Løg ting- i num. Men løgfrøðingurin sta ð- fest ir, at grundlógin og heima stýrislógin eru fra m- hald andi í gildi, og at Løg- ting ið hevur ikki heimildir at smíða lógir sum ikki er í samsvari við hesar lógir. - Men í hesum føri verður í fleiri førum farið út um karm ar nar av hesum lóg- um. Løgfrøðingurin sigur, at longu í formælinum til upp skotið um nýggja stjórn ar skipan, stendur, at land sins egnu lógir eru ein- ans tær, sum gjørdar eru á rættan hátt í landinum sjálvum eftir fólksins vil- ja. Men løgtingsskrivstovan sig ur, at hetta er ikki í sam- svari við veruleikan, tí Før- oyar hava ikki lógg ávu- heimild á øllum økjum og skal hetta gerast veruleiki, má antin grundlógin broyt- ast, ella mugu Føroyar úr rík is felagsskapinum. Løtingið hevur bara heim ild at lóggeva á økjum, sum eru yvirtikin. Og veruleikin er fram- vegis, at bæði heima stýris- lóg in og grundlógin vera fram haldandi verða gald- andi. Sum tað sæst í aðrari grein her á síðuni fer hetta eisini at krevja umfatandi lógar broytingar. Tað eydnaðist ikki at fáa eina viðmerking frá Poul Michelsen, nevnd ar for- manni. Neyðugt við umfatandi lógarbroytingum Dømi um lógir, sum mugu broytast í seinasta lagi, tá uppskotið um nýggja stjórnarskipan fær gildi: Rættargangslógin Lóg um landsjørð Lóg um vinnuligan fiskiskap Lóg um samsýning landsstýrismanna Lóg um samsýning løgtingsmanna Lógir, sum helst mugu broytast skjótt eftir, at uppskotið er samtykt: Fyrisitingarlógin, Lóg um grannskoðan av almennum roknskapum Vallógin Revsilógin Javnstøðulógin Lóg um fosturtøku Forsorgarlógin, Skattalógin Nýggj lóggáva, sum má gerast: Lóg um millumtjóðasáttmálar, sum eru fyrisitingarliga ásettir Lóg um fólkaatkvøðu Lóg um Búskapargrunn Løgtingið setir seg upp um grundleggjandi lógir Løgtingið er í ferð við at samtykkja eitt uppskot, tað ikki hevur heimild at samtykkja, sigur umsitingin hjá Løgtinginum. Men tað eru tinglimir ikki samdir í Sigur klokkuklárt hvar valdið liggur Gulllaksur gevur gull Íslendsk skip landaðu í fjør ókvoteraðan fisk fyri hálva fjórðu milliard íslendskar krónur. Tað svarar til trý prosent av tí samlaða landingarvirðinum fyri fisk, sum varð veiddur í íslendskum og fremmandum sjógvi. Tað ókvoteraða fiskaslagið, sum gevur mest av sær, er gulllaksurin. Í fjør landaðu íslendsk skip gulllaks fyri eina milliard íslendskar krónur ella umleið 40 prosent meiri enn í 2008. Lakssildin fær støðugt størri týdning í íslendsku fiskivinnuni, og í fjør landaðu skip 46.000 tons fyri 860 milliónir íslendskar krónur. Snýta tryggingina Nógvastaðni er tað vorðið so vanligt at snýta sítt tryggingarfelag, at sambært fjølmiðlunum er tað næstan vorðið ein ítrótt. Tað skrivar Politiken, sum sipar til altjóða kanningar, ið hava víst, at tíggjunda hvørt endurgjald frá tryggingarfeløgunum byggir á svik. Harafturat vísir ein spurnarkanning hjá donsku tryggingarfeløgunum, at umleið ein fjórðingur av teimum spurdu hava givið tryggingini skeivar upplýsingar. Reyggingarfeløgini vísa á, at tess fleiri fólk snýta, tess dýrari verður tryggingin fyri øll.