fríggjadagur 4. januar 2002síða 12

22 Nr. 2 - 4. januar 2002 C M Y K 22 Stóra og umfatandi lógararbeiðið, sum verður gjørt í dag av landsstýrinum og sum skal setast í verk av løgtinginum, krevur stórt hegni fyri at tillaga lógirnar til okkara samfelag, so tær verða landið og fólkið at gagni. Í hesum sambandi hevur KSF ein týð- andi leiklut, tá felags- skapurin í stóran mun er við í arbeið- num og kann gera viðmerkingar til lógaruppskotini, áðr- enn hesi fara í løg- tingið fyri at verða samtykt og sett í verk NÝGGJÁRSGREIN Jógvan Krosslá, formaður Kommunusamskipan Før- oya – KSF, er ein kommunufelagsskapur, ið er stovnaður av Tórshavnar- Klaksvíkar- Runavíkar- Tvøroyrar- Fuglafjarðar- og Vágs kommunum við enda- málinum at virka fyri felags áhugamálum og størri kommunalum sjálvræði. Kommunufelagsskapurin umboðar nærum 70% av íbúgvaratalinum í Føroyum og tekin eru um, at felags- skapurin fer at vaksa enn meiri, tá aðrar kommunur hava víst áhuga at gerast limir. Upprunin til kommunu- felagsskapin skal síggjast í ljósinum av kreppuárunum í 90,unum, tá kommunur- nar vóru fíggjarliga illa fyri og roynt var at umfíggja tey lán, sum kommunurnar høvdu upptikið í teimum sonevndu góðu tíðunum, men ikki megnaðu at gjalda aftur, tá kreppan tók seg upp. Bankar fóru á húsa- gang og arbeiðsloysi var sera stórt um alt landið og hevði við sær at fíggjar- støðan hjá kommununum var sera vánalig – hjá nøkr- um verri enn hjá øðrum. Neyðugt var tí hjá kommununum at fáa um- fíggingina uppá pláss og varð hetta gjøgnumført í 1995 við einari felagsavtalu millum hesar kommunur, sum í dag myndað felags- skapin KSF og lánsveitar- arnar. Felagsavtalan um kommunuskuldina og tað samstarv, sum varð bygt upp í hesum tíðum, varð mett at vignast so væl, at ynskiligt var at halda fram við samstarvinum og sum førdi við sær stovnaðin av felagsskapinum 10. juni 1999. Kommunusamskipan Føroya byggir felagsskapin um hægst 9 eindir ella økir, sum kommunuálitið byggir á og sum er nevnt í gul/grønu »Niðurstøða og tilmæli« frá kommunu- nevndini í sept.1998. Hetta merkir ikki, at felags- skapurin byggir virksemi sítt á kommunusamanlegg- ingar, men heldur leggur stóran dent á fáa komm- unurnar at samstarva í størri eindum fyri at styrkja nærumhvørvið og virka fyri, at avgerðirnar verða tiknar so nær borgaranum sum gjørligt. Sentraliseringin, sum fer fram um allan heimin, har alt virksemi og við tí sum harav fylgir, flytir til høv- uðsstaðarøkini, er eisini galdandi hjá okkum. Sjálv- sagt eru vit góð við okkara høvuðsstað og skulu skapa møguleikar fyri at hann er vælvirkandi sum høvuðs- staður, men er eisini rætt at arbeiða fyri, at fólk fram- vegis verður búgvandi úti um landið og skapa fyri- treytir fyri hesum. Vit eiga nógv vælútbúgvin fólk og eiga tí eisini at skapa møguleikar fyri, at hesi kunnu virka í teim økjum, har tey sjálvi búgva. Kommunusamskipanin arbeiðir í løtuni saman við landsstýrinum um at fáa greitt ábyrgdarbýti millum land og kommunur og í hesum sambandi verður virkað fyri, at fleiri máls- økir verða flutt frá lands- umsitingini til kommun- urnar at umsita. Fyri at kommunurnar skulu hava førleika at umsita stór og tung málsøkir, sum t.d. skúlamál, heilsumál og so- sialmál fyri at nevna nøkur, so er neyðugt hjá kommun- unum at samstarva um hesi málsøkir í hóskandi eind- um. Tá kommunurnar yvir- taka málsøkir frá landinum at umsita, so merkir tað samstundis, at kommunur- nar gjalda har tær valda. Út frá hesum verður eisini fylgt neyvt við, hvussu býti verður millum land og kommunurnar av skatta- peninginum, sum skal brúkast til hesa umsiting. Tá landið kemur at umsita minni og kommunurnar meiri, so er greitt, at skatta- peningur borgarans lutfals- liga verður býttur eftir umsiting og ábyrgd og merkir hetta, at lutfalsliga verður goldið meiri í kommunuskatti og minni í landsskatti, tó uttan at samlaði skatturin verður øktur. Við hesum verður skatta- peningurin í størri mun, brúktur nærri borgaranum og í tí økið, sum hann býr í. »Við lóg skal land byggj- ast« og vísandi til stýris- skipanarlógina, verða flest allar lógir broyttar soleiðis, at miðað verður ímóti einum sjálvstýrandi sam- felag og eru vit soleiðis í einari stórari broytingartíð. Stóra og umfatandi lógar- arbeiðið, sum verður gjørt í dag av landsstýrinum og sum skal setast í verk av løgtinginum, krevur stórt hegni fyri at tillaga lógirnar til okkara samfelag, so tær verða landið og fólkið at gagni. Í hesum sambandi hevur KSF ein týðandi leik- lut, tá felagsskapurin í stór- an mun er við í arbeiðnum og kann gera viðmerkingar til lógaruppskotini, áðrenn hesi fara í løgtingið fyri at verða samtykt og sett í verk. Kommunustýrislógin, ið var sett í gildi 1. januar 2001, setir sera stór krøv til bý- og bygdarráðslimirnar, sum persónliga kunna hefta fyri gjørdar samtyktir, sum teir hava verið við til og uttan at neyðug játtan fyri- liggur til útinnanina av samtyktini. Herumframt eru krøvini bæði til kommunalpolitikkaran og umsitinga vorðin alt størri – bæði frá tí einkulta borgar- anum, sum av samfelag- num sum heild. Í februar mánað í ár, skipaði KSF fyri, at allir býráðslimirnir í lima- kommununum komu á skeið í Grenå við serligum atliti til nýggju kommunu- stýrislógina, har býráðs- limirnir vórðu kunnaðir um arbeiðið sum kommunu- stýrislimur, hvørja ábyrgd nevndarlimir og serliga nevndarformenn hava sam- bært nýggju stýrisskipanar- lógini. Flest allir býráðs- limirnir vóru á skeiðnum, sum varð mett at vera gott og gevandi fyri hvønn ein- stakan luttakara. Tað er m.a. hetta, sum KSF arbeiðir fyri og sum verður lagt í týdningin av at virka fyri felags áhuga- málum og størri kommun- alum sjálvræði. Allar kommunur kunnu søkja um limaskap í Kommunusamskipan Før- oya – KSF og verður ein møgulig umsókn løgd fyri aðalfund, sum er í mars mánað á hvørjum ári. Kommunussamskipanin hevur fingið sær skrivstovu og fundarhølir í Lucas Debesargøtu í Tórshavn og hevur sett skrivara í starv at samskipa arbeiðið hjá felagsskapinum og vil hetta soleiðis kunna viðvirka fyri at røkka endamálinum hjá KSF. Kommunusamskipan Føroya – KSF vil nýta høvi til at ynskja øllum eitt av Harranum vælsignað nýggjár. Kommunusamskipanin stóran sam- felagsligan týdning Verður tikið saman- um, kann sigast, at seinastu fýra árini hava verið góð hjá fiskimonnum. Hetta merkir, at tey eisini hava verið góð hjá samfelagnum sum so, og hava vit enn eina- ferð fingið váttað, hvussu nær tengd gongdin í samfelagn- um er at gongdini í okkara høvuðsvinnu NÝGGJÁRSGREIN Óli Jacobsen, formaður í Føroya Fiskimannafelag FF hevur sagt sáttmálan við Føroya Reiðarafelag upp. Sáttmálin varð seinast undirskrivaður í januar 1999 ella fyri skjótt 3 árum síðani. Ein orsøk til at ikki varð sagt upp í fjør var, at bíðað hevur verið eitt eini almennari pensjónslóg- gávu. Men henda tykist ikki at fara at koma. Tískil er sáttmálin upp- sagdur til 1. februar 2002. Tað er greitt, at nú ongar samráðingar hava verið í trý ár, er nóg mikið at taka upp við reiðararnar. Tað koma alla tíðina nýggir spurningar upp, sum greiða má fáast á. Men tað er givið, at uttan mun til lóg- gávu, so er neyðugt at fáa eina eftirlønarskipan, sum báðir partar – reiðarar og fiskimenn – skulu gjalda til. Eitt annað mál, sum er upplagt at taka upp, er túra- longdin. Sum er, kunnu menn haldast umborð í 4 mánaðar, og tað er eingin ivi um, at hetta er ov leingi. Ikki minst tá menn ofta als ikki sleppa at nerta land. Gongdin í farmaflotanum hevur jú í fleiri ár verið tann, at útmynstringartíðin hevur verið stytt. Har verð- ur tað av øllum pørtum støðugt viðurkent, at teir siglandi eisini hava rætt til eitt heimalív, og tí er tíðin umborð stytt samsvarandi. Inntøkur fiskimanna 2001 Vit hava sum vant gjørt inn- tøkurnar hjá fiskimonnum upp fyri 2001, og verða tær fyri teir ymisku bólkarnar sammettar við undanfarin ár. Tí ber væl til at síggja, hvussu gongdin hevur verið yvir eitt longri tíðarskeið. Tølini fyri 2001 eru tó ikki endalig, tí allar avrokn- ingar nátturliga ikki eru komnar. Men verður hugt eftir daginntøkuni, eru tøl- ini so neyv, at tey kunnu siga greitt, hvussu gongdin er í árinum. Tað er nevniliga daginn- tøkuni, sum hyggjast skal eftir. Um sammetast skal við lønarlagið á landi, so er ein dagløn hjá arbeiðara við 8 tímum íroknað frítíðarløn kr. 788. Tað, sum fiski- menn fáa útyvir hetta, er endurgjald teirra serstaka arbeiði, arbeiðstíð og ann- ars fyri tær umstøður, sum er galdandi fyri teir, sum sigla. Um gongdina í ár kann sigast, at hon yvirhøvur hevur verið góð. Veiðan hevur verið góð yvirhøvur, og tað sama hava prísirnir verið. Tó skal sigast, at tað hevur ikki gingist so væl hjá rækjuskipunum í ár, og er hetta fyrst og fremst or- sakað av teimum lágu rækjuprísunum, men vón- andi fara hesir at rætta seg aftur. Við nýggjum vinnum er tað ymist, sum tað hevur vignast. Tað ber soleiðis ikki enn til at siga, at um- borðframleiðsla av svart- kjafti gevur eina rímiliga úrtøku. Men hinvegin hev- ur hon givið mongum ung- fólki møguleika fyri yvir- høvur at sleppa til skips. Verður tikið samanum, kann sigast, at seinastu fýra árini hava verið góð hjá fiskimonnum. Hetta merk- ir, at tey eisini hava verið góð hjá samfelagnum sum so, og hava vit enn einaferð fingið váttað, hvussu nær tengd gongdin í samfelagn- um er at gongdini í okkara høvuðsvinnu. Fiskimannafelagið sagt sáttmálan upp Jógvan Martin Olsen hevur boðsent tveimum málverjum afturat til fyrstu landsliðsvenjingarnar FÓTBÓLTUR Jákup Mørk Landsliðshópurin, sum nú fer undir fyrstu venjing- arnar til komandi undan- kapping, er nú komin upp á 27 mans. Upprunaliga hevði Jóg- van Martin Olsen, sum í løtuni tekur sær av út- tøkuni, tikið 24 mans út, men síðani er Uni Arge lagstur afturat. Beint undan jólum varð so greitt, at Jógvan Martin hevði tikið enn tveir leik- arar út, og at talan í báðum førum var um málverjar. Nevnliga teir báðar Mein- hardt Joensen úr KÍ og Trónd Vatnhamar úr B36. Ein og Pól Næs Joensen úr HB, sum var í uppruna- liga hópinum, teljast teir báðir millum nýggja ættar- liðið av málverjum, sum í hesum árum gera seg gald- andi í føroyskum fótbólti, og tað er lítið at ivast í, at venjarin við hesum hevur tikið atlit til spurningin um, hvør skal verja føroyska málið, tá teir báðir Jákup og Jens Martin eina ferð velja at leggja handskarnar á hillina. Felagið hjá Julian tapti undan nýggjárs- leitinum, men hevur nú leitað sær styrk til seinnu kappingar- hálvu ONGLAND Jákup Mørk Hull tapti fyri fimtu ferð í ár á útivølli, tá teir fyri nýggjár splædu ímóti Kidd- erminster, har navnframi Jan Mølby er venjari. Mølby hevur millum annað gjørt sær dælt av »navni« sínum á tann hátt, at hann hevur fingið onkrar frægar danskar leikarar til felagið, og júst ein av hes- um, Bo Henriksen, var maðurin, sum legði fyri við málskjótingini í fyrra hálv- leiki. Í seinna hálvleiki fullu tvey mál afturat, og bæði átti heimaliðið, so endaliga úrslitið av dystinum varð 3- 0. Eitt tap, sum merkti, at Hull nú er á fjórða pláss- inum á stigatalvuni, har frástøðan upp til beinleiðis uppflytingarplássini gerst alsamt størri. Annars skuldi Hull eisini spæla nýggjársdag, men orsakað av kava varð dyst- urin móti Hartlepool útsett- ur. Styrkja liðið Tað verður ikki sagt, um tað eru væntandi úrslit, sum eru atvoldin, men í øllum førum hevur venjarin hjá Julian og teimum, Brian Little, nýtt høgtíðina til at styrkja sær um verjupartin. Hull hevur gjørt sáttmála við 33 ára gamla australska verjuleikaran, Jason van Blerk. Van Blerk hevur áður leikt við Millwall, Manchester City, West Bromwich og Stockport, men sáttmálin við seinasta nevnda felagið er lokin, og tí skuldi Hull einki rinda fyri leikaran, sum í fyrsta umfari hevur fingið sátt- mála fram til summar. Van Blerk hevur áður leikt undir Brian Little, tá hesin var venjari í West Bromwich, og sigur nýggi leikarin, at tað fyrst og fremst er venjaranum at takka, at hann hevur gjørt av at koma til Hull at royna seg. Sum kunnugt varð árliga sjómanskappingin í fótbólti hildin í KÍ høllini beint fyri nýggjár, har fótbóltsglaðir sjómenn kundu hita upp til aðalfundin. Somikið væl hevur kapp- ingin verið umtókt, at fiskamannafelagið í ár hevði gjørt av at flyta aðalfundin til kappingina fyri at fáa betri undirtøku, og undirtøkan til sjálva kappingina var eins stór, og hon vanliga er. Tá avtornaði, hevði línu- og garnabáturin, Maskot av Toftum, vunnið kapping- ina, og vardu teir sostatt heitið, sum teir vunnu sær í 2000. Á øðrum plássi kom trol- báturin, Varðin, av Viða- reiði, meðan Morgun- stjørnan av Eiði, sum van- liga roynir við línu, gjørdist nummar trý. -jm Enska 3. deild v t d v - j - t mál mál +/- stig 1 Plymouth 25 15 - 7 - 3 36 15 21 52 2 Luton 25 15 - 4 - 6 49 32 17 49 3 Mansfield 24 13 - 5 - 6 38 26 12 44 4 Hull C. 24 11 - 8 - 5 37 25 12 41 5 Rochdale 24 11 - 7 - 6 34 27 7 40 6 Shrewsbury 25 11 - 6 - 8 35 28 7 39 7 Cheltenham 25 10 - 9 - 6 37 33 4 39 8 Scunthorpe 24 10 - 8 - 6 42 28 14 38 9 Kidderm. 23 10 - 5 - 8 27 21 6 35 10 Exeter 25 9 - 7 - 9 27 39 -12 34 11 R&D 25 8 - 9 - 8 28 27 1 33 12 Hartlepool 24 9 - 5 - 10 31 23 8 32 13 Southend 25 9 - 4 - 12 29 30 -1 31 14 Swansea 25 8 - 7 - 10 33 37 -4 31 15 Leyton O. 25 8 - 6 - 11 38 41 -3 30 16 Oxford Utd. 25 7 - 8 - 10 33 33 0 29 17 Darlington 23 8 - 5 - 10 27 32 -5 29 18 Lincoln C. 24 6 - 10- 8 25 30 -5 28 19 Bristol R. 24 7 - 6 - 11 22 30 -8 27 20 Macclesfield 25 6 - 9 - 10 23 32 -9 27 21 Torquay 25 6 - 6 - 13 21 37 -16 24 22 York 23 6 - 5 - 12 27 41 -14 23 23 Carlisle 23 4 - 8 - 11 19 30 -11 20 24 Halifax 24 4 - 8 - 12 18 39 -21 20 Føroyskir leikarar: Julian Johnsson (Hull C.) Striltið hjá Hull Tveir málverjar til landsliðið Sjómanskappingin Mascot av Toftum gjørdist aftur í vinnari av sjómanskappingini Varðin av Viðareiði gjørdust akkurát ov stuttir, og máttu taka til takkar við øðrum plássinum Morgunstjørnan av Eiði gjørdist hesa ferð nummar trý Nr. 2 • fríggjadagur • 4. januar 2002 • 76. árgangur • www.sosialurin.fo 23