leygardagur 5. januar 2002síða 5

8 Nr. 3 - 5. januar 2002 Nr. 3 - 5. januar 2002 9 Norska oljufelagið Sagex Petroleum, sum í 2000 fór í samar- beiði við føroyska oljufelagið Føroya Kolvetni, hevur nú stevnt fyrrverandi samstarvspartnaran fyri rættin eftir milliónum av krón- um og eini rúgvu av partabrøvum. Stjórin í Sagex, Terje Hage- vang sigur, at Føroya Kolvetni rennur undan rokningini fyri arbeiðið teir gjørdu og sum tryggjaði føroyska felagnum luttøku í loyvinum hjá Agip. Tað ætlar teir sær ikki at góð- taka OLJUFELØG OG SAKARMÁL Jan Müller Hvør minnist ikki tann góða hýrin og brosandi andlitini, tá umboð fyri Føroya Kolvetni og norska felagið Sagex Petroleum hittu pressuna í hølunum hjá Føroya Kolvetni, har Fossbankin fyri helt til, fyri at greiða frá tí nýggja og spennandi samstarvinum teirra millum – eitt sam- starv, sum hevði til enda- mál at tryggja føroyska oljufelagnum ein týðandi leiklut í fyrstu leitingini á landgrunninum. Sosialurin var á staðnum til tess at kunna Føroya fólk um eitt samtarv, ið tóktist at skula fáa stóran týdning fyri føroyska olju- felagið og framtíð tess. At støðan skuldi útvikla seg til eitt eljustríð millum somu feløg kom óvart á, og neyv- an hevði nakar tá ímyndað sær, at norska felagið ikki so langa tíð seinni skuldi fara í rættin við sínum fyrrveranda samstarvs- felaga. Tað lá í kortunum, at samstarvið millum feløgini bæði skuldi gera føroyska oljufelagið ført fyri at fara í samstarv onnur oljufeløg fyri harvið at vera við í 1. útbjóðingini. Úrslitið varð eitt samstarv við Agip. Samstarvið við norska ráð- gevandi felagið var eftir øllum at døma so mikið gott, at ein av oddamonn- unum hjá Sagex, Terje Hagevang, ið hevur drúgvar royndir á føroyska økinum sum fyrrverandi leitistjóri fyri Saga, varð eisini valdur inn í nevndina í Føroya Kolvetni. Gøtan lá opin og tyktist her verða slóðað fyri einum spennandi og gevandi samarbeiði. Tað skuldi tó vísa seg at blíva øðrvísi. Tí eftir eina tíð saksøkti norska oljufelagið Hydro teir tríggjar Sagex- menninar fyri at hava brúkt týðandi upplýsingar frá teirra tíð í Saga (sum Hydro síðani yvirtók) í ar- beiðinum hjá Føroya Kol- vetni, sum tá var kapping- arneyti hjá Hydro. Tað hevði við sær, at fútaforboð varð reist móti norska fe- lagnum, og hetta gjørdi, at samstarvið millum Føroya Kolvetni og Sagex varð lagt á hillina eina tíð. Eftir fleiri saksviðgerðir við norskan rætt endaði málið tó við, at Hydro og Sagex gjørdu eina semju. Við øðrum vórðu krøvini móti Sagex tikin aftur og felagið fekk stórt endurgjald. Nú skuldi man so hildið, at Føroya Kolvetni og Sagex aftur kundu taka samstarvið uppaftur, men so varð ikki. Hóast Sagexfólkini vórðu fríkend hevði øll henda óhepna tilgongdin við sær, at Føroya Kolvetni ikki ynskti at taka uppaftur sam- starvið við Sagex. Síðani hava feløgini einki havt við hvørt annað at gera, men hava arbeitt hvør sær. Til nýliga, tá eitt mál brádliga stingur seg upp í rættinum í Oslo. Sagex hevur sent rokning fyri arbeiði tað hevur gjørt fyri Føroya Kolvetni til inkasso, sum ljóðar uppá ikki minni enn 3 mill. kr. Haraftrat krevur felagið at fáa 5% av partabrøvunum í felagnum, sum tað sigur seg eiga rætt til sambart avtaluna, og aftrat tí vilja Sagexfólkini vera við, at tey hava krav uppá tað, sum svarar til 20% av komandi tekning- ini. Føroya Kolvetni góð- tekur einki av krøvunum men krevur, at tann partur av sakarmálinum, sum snýr seg um partapeningin verð- ur at ganga í rættinum í Føroyum. Rætturin í Oslo gevur føroyska felagnum viðhald, soleiðis, at talan nú verður um tvey ymisk sak- armál: eina inkassosak í Oslo og eina partafelagssak í Havn. Søgdu seint sáttmála upp Terje Hagevang, stjóri í Sagex sigur í eini viðmerk- ing til málið, at tað var løgið av Føroya Kolvetni at siga upp sáttmálan, eftir at Hydro vildi gera semju. At felagið so ikki hevur viljað goldið eina krónu fyri tað arbeiði, sum gjørt varð, dugir hann heldur ikki at skilja. Og tí fóru hann og hini Sagexfólkini í rættin í Oslo við allari sakini. Hetta hendi fyri umleið 8 mán- aðum síðani. Sakin, sum hevur verið fyri í bæði undirrætti og hægri rætti í Oslo, hevur higartil snúð seg um formalia, tvs. hvar hon skal vera hildin, í Oslo ella í Havn. Rætturin í Oslo, Borgarting lagmans- rett, kom sum nevnt til ta niðurstøðu, at tann parturin av málinum, sum snýr seg um rokningina fyri gjørt arbeiði, skal fara fram í Oslo, meðan spurningurin um partabrøv skal verða viðgjørdur í føroyskum rætti. Eftir tí sum blaðið skilur kann ganga drúgv tíð, áðrenn hesi bæði málini verða avgreidd. Terje Hagevang dylur ikki fyri, at teir uppliva støðuna sum at føroyska felagið rennur frá eini rokning. Er tað veruliga so, tá vilja teir einki hava við Føroya Kolvetni at gera longur men fara at krevja sín fulla rætt sambart sáttmálan við føroyska felagið. Norsk Hydro ábyrgdina Vit spurdu stjóran í Sagex, um ikki tað stríðið, sum tók seg upp millum Hydro og Sagex í veruleikanum gav føroyska felagnum stórar trupulleikar og skaddi felagið! Til tað sigur hann, at teir kundu ikki forða Norsk Hydro at fara í rættin við teimum. Tað var ikki við teirra góða vilja, at stóra norska oljufelagið fekk steðgað teirra arbeiði við einum fútaforboð. – Tað var Norsk Hydro, sum saksøkti okkum, og tá vit jú vórðu fríkendir, kann tað ikki vera rætt at leggja nakra ábyrgd á okkum. Um Føroya Kolvetni meinar, at tað eru vit sum skylda teimum nakað t.d pengar fyri ikki at hava kunnað latið eina vøru, so mugu teir saksøkja Hydro, tí tað var Norsk Hydro, sum setti alt hetta í gongd. Terje Hagevang sigur, at um Føroya Kolvetni tann dagin, tá rætturin í Oslo gav Sagex fútaforboð, hevði sagt upp avtaluna, so hevði tað verið øðrvísi. Men tað gjørdu teir ikki. Seinni Stór krøv Góðar 3 mill. kr. í reiðum peningi. 5% av verandi partabrøvum og 20% av partabrøvunum, tá nýggj tekning verður. Hetta eru krøvini, sum norska oljufelagið Sagex Petroleum, fer í rættin við við føroyska oljufelagnum Føroya Kolvetni. Føroyska felagið hevur higartil ikki viljað góðtikið krøvini uttan víðari, og tí er avgjørt, at sakarmál skal vera bæði í Oslo og í Havn. Hetta hendir um sama mundið sum føroyska oljufelagið ger klárt til at fara undir at bora á føroyskum øki. Og til tess at kunna halda síni forpliktilsi í samtakinum, ið bora skal, má Føroya Kolvetni hava meiri kapital. Ætlanin var at fara á Londonbørsin í heyst men hetta er vorðið útsett til í ár. Nú er so spurningurin, hvussu og um eitt sakarmál kann ávirka bæði partafelagstekningina og støðuna annars hjá felagnum í samtakinum, har italska oljufelagið Agip er fyristøðufelag (operatørur). Føroya Kolvetni hevur sum er 7% part í lisensinum og hevur møguleika at hækka sín part til 22%. Men fyri at kunna tað skal felagið hava nógv fleiri pengar. Og tí ætlar tað sær at fara á børsin í London tíðliga í hesum árinum og selja partabrøv fyri umleið 180 mill. kr. Tað er so eisini í tøkum tíma, tí um fáar mánaðir skal felagið til at bora á føroyska landgrunninum og til ta uppgávuna skulu nógvir pengar á borðið. Føroya Kolvetni og Sagex í hornatøkum Tá samarbeiðsavtalan millum Føroya Kolvetni og Sagex varð kunngjørd í februar 2000. Á myndini umboð fyri bæði feløgini Mynd Jan Müller Føroya Kolvetni hevur altíð verið til reiðar at koma til eina semju. Men Sagex er ikki nøgt við semingsuppskotið, og krevur umframt fult endurgjald sambært sáttmálanum, eisini eina ávísa nøgd av partabrøvum í Føroya Kolvetni til sera lágar prísir. Hetta halda vit í Føroya Kolvetni ikki vera rímiligt sigur nevndarformaðurin Graham Stewart OLJUFELØG Í HORNATØKUM Jan Müller Ein partur av tí stuttu søguni hjá Føroya Kolvetni er tað samstarv, felagið hevur havt við norska olju- ráðgevingarfelagið Sagex Petroleum, sum fekk trupulleikar av Norsk Hydro, ið stevndi Sagex fáar dagar fyri, at Føroya Kolvetni skuldi lata sína umsókn inn um loyvi at leita eftir olju undir Før- oyum. Sagex noyddist tá at pakka saman í Føroyum; men søgan um Føroya Kolvetni og Sagex Petrol- eum er ikki liðug enn. Nú Sagex er farið í rættin í Oslo við krøvum móti Føroya Kolvetni hava vit hava heitt á nevndarfor- mannin í Føroya Kolvetni, Graham Stewart, um at siga sína hugsan um hetta samstarvið, sum byrjaði so væl, og sum er endað í rætt- inum og í ringasta føri kann kosta føroyska oljufelag- num nógvar pengar. Graham Stewart sigur, at avtalan, ið varð undirskriv- að í februar 2000, gjørdi Sagex til tekniskan ráðgeva hjá Føroya Kolvetni; men longu í mai 2000 hevði Norsk Hydro lagt fútafor- boð imóti teimum. Fúta- forboðið bar við sær, at Sagex ikki kundi arbeiða víðari fyri Føroya Kolvetni. Skuldi Føroya Kolvetni luttaka í fyrsta loyvisum- farinum, metti tað seg ong- an annan møguleika hava enn at slíta avtaluna við Sagex. Hendan avgerðin hevur ført til, at Sagex hevur kravt endurgjald frá Føroya Kolvetni, og av tí at partarnir ikki eru komnir til eina semju, hevur Sagex tikið upp sakarmál ímóti felagnum. Sagex var stovnað av fyrrverandi Saga Petroleum monnum, ið høvdu drúgvar royndir innan føroyska jarðfrøði. Graham Stewart og hini oddafólkini í Før- oya Kolvetni høvdu tí havt stórar vónir um samstarvið við Sagex, sum byrjaði í 2000. Graham Stewart vísir á, at hóast álvarsligu trupul- leikarnar, sum Føroya Kolvetni fekk av stríðnum millum Norsk Hydro og Sagex, eydnaðist tað felag- num síðani at samráða seg inn í ein bólk, ið fekk til- lutað loyvi í fyrsta føroyska l o y v i s u m f a r i n u m . Nevndarformaðurin í Før- oya Kolvetni sigur víðari, at hóast Sagex hevði arbeitt í umleið ein fjóðring av avtalaða tíðarskeiðnum fyri Føroya Kolvetni, hevur Føroya Kolvetni tó altíð verið til reiðar at koma til eina rímiliga semju. Men Sagex er ikki nøgt við sem- ingsuppskotið, og krevur umframt fult endurgjald sambært eitt-ára sáttmála- num eisini eina ávísa nøgd av partabrøvum í Føroya Kolvetni til sera lágar prísir. Hetta metur Føroya Kolvetni ikki vera rímiligt. Sakin koyrir nú sína gongd í býrættinum í Oslo, og verður væntandi tikin til dóms til heystar, um ikki ein semja er funnin áðrenn, sigur Graham Stewart í viðmerkingini til málið. Hann ynskir ikki at gera aðrar viðmerkingar, soleið- is sum støðan er í løtuni. Hendingarnar í New York 11. september ávirkaðu allan fíggj- armarknaðin kring heimin og kom hetta eisini at ávirka ætl- aninar hjá føroyska oljufelagnum, FØR- OYA KOLVETNI at fara á børsin í Lond- on eftir partapeningi til leitingina á land- grunninum. Nú fyri- reikar felagið seg sum fyrsta føroyska fe- lagið nakrantíð at fara á børsin í Lond- on at fíggja sítt fram- tíðar virksemi. Ætl- anin er at selja parta- brøv fyri 180 mill. kr. OLJUFELAG OG PARTAPENINGUR Jan Müller Tað er ikki bert úti í tí stóru verð, at hendingarnar í New York tann 11. sep- tember hava havt sína á- virkan. Í sambandi við verkætlaninar, sum Føroya Kolvetni hevur saman við Agip á føroyskum øki, var felagið í ferð við at fremja eina partapeningahækkan. Henda skuldi fara fram á AIM (Alternative Invest- ment Market), á London Stock Exchange í seinra helmingi av oktober mán- aða 2001. Henda stóra verkætlan varð løgd til rættis saman við stóra enska íløgubankanum Old Mutual Securities í Lond- on, sum frammanundan hevur verið við til at veg- leiða fleiri onnur oljufeløg í at fáa fatur á altjóða parta- peningi. Síðsta hond varð løgd á fyrireikingarnar, og alt var klárt; men fíggjarmarknað- urin var sum lammaður eftir hendingarnar tann 11. september, so eftir ráðum frá serfrøðingum á økinum varð avgjørt at útseta ætl- anina, til marknaðurin aftur varð til reiðar. Mett varð at fíggjarmarknaðurin kemur aftur í rættlag fyrsta árs- fjórðing 2002. Sosialurin hevur spurt seg fyri hjá felagnum, hvussu verður við umrøddu partafelagstekning. Gra- ham Stewart, nevndarfor- maður sigur við blaðið, at ætlanin er at selja partabrøv fyri upp ímóti 15 mill. pund ella umleið 180 mill. kr, fyri at felagið kann fíggja sin part av útreiðslunum í sambandi við verkætlan- inar. Føroya Kolvetni hevur í dag 7% av tveimum før- oyskum leitiloyvum saman við Agip, ið hevur hini 93%, men hevur avgjørt at brúka sína optión og fara upp til 22%. Graham Stewart upplýsir, at arbeiðið við at leggja til rættis hesa partabræva- hækkan hevur verið spenn- andi men ikki uttan trupul- leikar, av tí at føroysk og ensk fíggjar- og lógarum- hvørvi skulu samskipast í eitt prospekt til møguligar íleggjarar. Føroya Kolvetni hevur tí eisini fylgt væl við í málinum um tann før- oyska partabrævamarkn- aðin, sum tað vónar kemur at virka í vár. Ætlanin er, at partabrøv hjá Føroya Kol- vetni skulu kunna keypast og seljast á hesum mark- naði, so skjótt sum hann er klárur. Higartil hevur fe- lagið einar 200 føroyskar íleggjarar. vann Sagex í hægri rætti og eftir tað vildi Hydro hava eina semju. Ikki fyrr enn eftir tað segði Føroya Kol- vetni upp sáttmálan. Ein stórur trupulleiki Terje Hagevang sigur seg skilja, at Føroya Kolvetni skal til at víðka sín parta- pening. Hann heldur tí eisini, at teir, sum tá ætla sær at seta pengar í felagið, mugu gera sær greitt, at tað er óvist, hvussu stórur partur av felagnum er frítt umsetiligur, tí Sagex Petroleum hevur krav uppá ein part av Føroya Kolvetni. Teir halda eisini, at teir hava krav uppá at vera við til víðkanina av partapeninginum við 20%. – Hví 20%? – Tí tað stendur í eini avtalu vit hava við Føroya Kolvetni, at næstu ferð teir skulu hækka partapeningin hava vit rætt til at keypa 20%. Tað átti ikki at verið ein trupulleki fyri Føroya Kolvetni, tí tá hava teir eitt felag, sum kennir olju- bransjuna, og sum eigur pengar, og sum vil seta teir í FK. Tað burdi bara verið ein fyrimunur fyri teir. Annars heldur Terje Hagevang tað vera løgið at kalla seg føroyskt felag, tá felagið í veruleikanum er skrásett á oynni Guernsey, og har eingin veit, hvør eigur meginpartin av pen- inginum í tí. Orsakað av serligu viðurskiftunum á Guernsey fær tú heldur ongar upplýsingar um eigaraviðurskiftini, og tað heldur fyrrverandi nevnd- arlimurin í Føroya Kol- vetni vera sera óheppið. – Fyri at Føroya Kolvetni kann vera við í leitingini næsta ár so mugu teir útvega fleiri pengar og vit, sum vilja seta pengar í Føroya Kolvetni vilja hava vita, hvussu støðan er í felagnum. Eg gangi út frá, at teir vilja siga, at vit bara skaptu teimum trupulleikar og tí skylda teir okkum heldur einki. Men vit hava eina avtalu at vísa á. Terje Hagevang undirstrikar, at úrslitið av tí arbeiði teir gjørdu var, at Føroya Kolvetni slapp uppí tvey loyvi. – Hava tit ikki verið ov alt ov grátigir? – Nei avgjørt ikki. Áðrenn vit fóru at arbeiða fyri Føroya Kolvetni var tað eingin, sum hevði hoyrt nakað serligt um felagið, til vit fóru undir at útvikla tað, fingu tað á føtur og gjørdu eina strategi og profil fyri felagið. Er nakar grátigur, so er tað onkur annar, sum situr aftanfyri og stýrir. Og hesir eru kanska bangnir fyri at missa part av eigaraskap- inum í felagnum. Tí vilja teir eftir øllum at døma einki hava við okkum at gera. ∆ Føroya Kolvetni til reiðar at finna semju Fyrsta føroyska felagið á altjóða virðisbrævamarknaðin Terje Hagevang, stjóri í Sagex her saman við Graham Stewart, nevndarformanni og Nils Sørensen, stjóra í Føroya Kolvetni, áðrenn rættarmál løgdu forðingar fyri samstarvinum Mynd Jan Müller Graham Stewart, nevndarformaður og Nils Sørensen, stjóri her á oljuráðstevnu í Stavanger. Loksins verða ætlanir teirra um at fara á børsin í London at útvega partapening til komandi boring til veruleika Mynd Jan Müller C M Y K 9 8