mikudagur 31. mars 2010síða 14

14 Nr. 63 - 31. mars 2010 Sosialurin Populisma og rúsdrekkasøla Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – he- vur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Marknaðarleiðari: Jaspur Langgaard jaspur@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Elin Vatnhamar Olsen evo@sosialurin.fo Svein Rógvi Nielsen Ljósstein sveinrogvi@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Inna Törnroos inna@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Árni Joensen arni@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Eirikur í Jákupsstovu eij@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Kykmyndir: Alvin Elleby Andersen alvin@ras2.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 frá kl. 8.00-20.00 og boða frá Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1330 Rúsdrekkamálið hevur mangan elvt til rumbul á tingi. At vit hava havt - og framvegis hava – eina so stranga rúsdrekkalóg, samanborið við grannalond okkara, hevur sjálvandi sína søgu, sum gjørdi, at kvinnurnar atkvøddu eitt rúsdrekkaforboð ígjøgnum í 1907. Men nógv vatn er runnið síðani tá. At Rús- drekka søla Landsins varð skipað í 1992 var tí eitt nátúrligt stig. Fleiri mæltu til fría rúsdrekkasølu, men tað var samfelagið neyvan klárt til tá - og so als ikki tann politiska skipanin. Tí var hetta tann gylti millumvegurin tá. Nú eru skjótt 20 ár liðin, og sera nógv er broytt. Býarlív og matstovur eru nú ein nátúrligur partur av samfelagnum – og føroyingar eru farnir at drekka veikaru sløgini av rúsdrekka, ikki minst hevur vínið tikið fremsta plássið frá sterka brennivíninum. Um dagarnar kom í ljósmála, at Johan Dahl, landsstýrismaður í vinnumálum, við kunngerð hevur givið Rúsdrekkasølu Landsins loyvi at hava opið leygardag. Mong mundu yppa øksl, tá hesi tíðindi bórust, tí hvør var tann djúpara meinginin við hesum? Uppskot hava verið á tingi um at javnseta føroysk virki við útlendsk virki, ið framleiða rúsdrekka - so tað, ið loyvt er at selja í Føroyum, eisini kann framleiðast í Føroyum. Men kortanei, sigur tingið. Johan Dahl sigur, at hann torir ikki at skera ígjøgnum á hesum øki, tí tað setir samgonguna í vanda. Hetta er ilt at skilja, tó at vit á hesum stað ikki skulu mótmæla hesi broytingini hjá Johan Dahl. Men at hetta skal til fyri at stytta bíðirøðirnar fríggjadag, man tað ikki vera ein sannleiki við modifikatiónum? Fyrstu árini hevði Rúsan opið fríggjakvøld til klokkan 19. So bleiv hetta broytt - kanska lænt hugskot frá peningastovnum, at opið skuldi vera leingi hósdag. Her var neyvan hugsað um kundan. Men um vent varð aftur til hesa skipan, so varð trupulleikin við bíðirøðunum helst loystur. Formaður Sambandsfloksins á tingi kom í gjár við mótmæli og kravdi, at landsstýrismaðurin broytir kunngerðina aftur. Enn einaferð síggja vit okkara óbúnu politisku skipan í einum nøtuhylki: Handlað verður populistiskt, tí formaðurin hevur sína serligu støðu í rúsdrekkamálum: »Tað burdi ikki verið til«. Vit kunnu so bara taka hattin av fyri landsstýrismanninum, sum púra greitt vísir slíkum kravi aftur. Landsstýrisfólkini umsita, løgtingsfólkini gera lógirnar. Tað var ógvuliga harmiligt at lesa grein í Sosialinum 16. mars »Millum ringastu umhvørvissvín«. Blað mað­ urin hevði ikki ómakað sær nóg væl at lýsa málið úr fleiri sjónarhornum. Tað verður sagt í greinini, at blaðmaðurin hevur roynt at fáa fatur á mær til eina viðmerking, men mær vitandi hevur blaðmaðurin hvørki ringt til mín ella til Innlendismálaráðið fyri at fáa eina viðmerking til greinina. Tí kenni eg tað sum mína skyldu at skriva hesa blaðgrein fyri at lýsa okkara síðu av málinum. Í tíðindagreinini stendur skrivað, at Føroyar standa langt aftan fyri hini Norð­ an londini og ES, og verður eitt nú Ísland brúkt sum dømi. Í greinini skrivar blaðmaðurin, at Ísland skerjir sítt útlát við 20% í mun til 1990, meðan Føroyar bara skerja 10%, um vit umrokna hetta til 1990 sum støðisár. Blað­ maðurin gloymir bara eina týdningarmikla millum­ rokning, nemliga at Ísland slapp at hækka sítt útlát við 10% í Kyotoavtaluni. Leggja vit tølini fyri Ísland saman við niðurskurðin hjá Føroyum, so standa Ísland og Føroyar á jøvnum, við tað at londini bæði reelt spara 10% í mun til 1990 sum støðisár. Sostatt standa vit ikki aftan fyri okkara íslendsku grannar. Tó er tað rætt, at vit standa aftan fyri Norra, sum er heimsins førandi tá ið tað kemur til at skerja útlátið av veðurlagsgassi, men hetta ger ikki Føroyar til heimsins størsta umhvørvsissvín. Í mun til ES er støðan í Føroyum ikki so ring, sum blaðmaðurin vil vera við. Bróðurparturin av tí niður­ skurði, sum 27 ES­londini gera, verður regulerað í einari kvotaskipan. Allur stórídnaður hjá ES er partur í kvotaskipan, sum er skipað við keyp og sølu av CO2 kvotum. Hendan kvotaskipanin hevur í seinastuni verið undir hørðum atfinningum, tí tað er komið undan kavi, at tað er komin stór peningalig spekulatión í hesa skipan. Harumframt ber eisini til hjá ES, umframt øðrum londum, at fáa góðskrivað niðurskurð fyri íløgur í viðarvøkstur, tøkniliga menning í orkuskipanir í menningarlondum o.a. Hesir møguleikar, sum gera tað lættari hjá lond­ unum at rokna seg til ein niðurskurð í útlátinum, kallast fyri »offsets«. Ein skipan, sum loyvir einum landi at rokna átøk, sum eru gjørd í øðrum londum, við í sín nationala niður­ skurð. Ein kann seta spurnartekin við, um tað er rætt ella skeivt at gera brúk av tílíkum skipanum, og góðskriva hetta sum eina nationala skerjing av CO2 útlátinum. Globalt sæð er tað kanska rætt, tí veður­ lagstrupulleikin er globalur og má loysast í øllum heimsins londum. Í Føroy­ um gera vit ikki brúk av »offsets« møguleikum. Okkara mál er fyrst og fremst at minka okkara heimliga útlát. Føroyska málið um at minka útlátið við 20% í 2020 skal røkk­ ast við nationalum niður­ skurði, uttan brúk av góð­ skrivingarmøguleikum. Hetta fremur gjøgnum­ skygni í okkara átøkum. Fara vit at gera brúk av »offsets«­skipanum er ætlanin, at hesin niður­ skurður skal koma afturat verandi máli um 20% niðurskurð í heimliga útlátinum. Tað er sera harmiligt, at vit í Føroyum eru so ófør at sláa hvønn annan í heys­ in við, at vit eru um ­ hvørvis svín og óambitiøs, tá ið onnur kring okkum rósa okkum fyri eitt gott og ambitiøst arbeiði. Hetta kom fram undir veður­ lagsráðstevnuni, har eg á fleiri pallum fekk høvi at greiða frá veðurlags­ politikki Føroya við sera positivari móttøku, ikki minst undir sjálvari ráð­ stevnuni í Bella Centri­ num, har vit á einum væl­ eydnaðum Side eventi fingu varpað ljós á Føroy­ ar, føroyskan veðurlags­ politikk og varpað ljós á havið. Eisini valdi danski veðurlagsmálaráðharrin, Lykke Friis, at umrøða ambitiøsa føroyska veður­ lagspolitikkin í sínari COP15­røðu. Í løtuni verð­ ur arbeitt í tøttum sam­ starvi við danir um at fráboðað UNFCCC før­ oyska tekstuppskotið, sum vit fingu semju um við danir undir veður lags ráð­ stevnuni. Eg má viðurkenna, at politiskt hevur man ikki gjørt nóg nógv við veður­ lagsøkið fyrr enn nú, og tí fegnist eg um, at vit í Føroyum nú hava átikið okkum politiska ábyrgd á veðurlagsøkinum og sett ambitiøs mál at minka um okkara heimliga útlát. Hóast niðurskurðurin í Føroyum neyvan fer at loysa tann globala veður­ lagstrupulleikan, so er tað umráðandi, at vit vísa medábyrgd og innlima okkum í alheimssamfelagið heldur enn at standa uttanfyri. Við at halda áfram at skerja útlátið av veðurlagsgassi gera vit okkum samstundis minni heft at oljuni, sum dagliga er ein hóttan ímóti okkara vinnulívi og búskapi sum heild. Vit hava við einari breiðari politiskari semju tikið fyrsta stigið tann rætta vegin, og vónandi fara vit at seta okkum enn hægri mál í framtíðini á veðurlagsøkinum, sum bæði gagnar umdømi føroyinga og ger okkum sterkari búskaparliga. Eru vit millum ringastu umhvørvissvín? Landsstýris kvinna í innlendismálum ANNIKA OLSEN