týsdagur 8. januar 2002síða 6

10 Nr. 4 - 8. januar 2002 Nr. 4 - 8. januar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Vit hava tosað um at fingið ein løgtingsins um- boðsmann í 20 ár, og hava nú endiliga fingið hann. Tað er ongantíð so neyðugt sum nú, at hava ein umboðsmann, ið er óheftur av miðfyrisitingini. Vit hava fyrr á hesum stað gjørt vart við, at hvørja ferð onkur setir spurning við mannagongdir ella avgerðir hjá miðfyrisitingini, so sleppur miðfyrisitingin at kann seg sjálva. Ikki heilt óvæntað, so plagar miðfyrisitingin ikki at finna so nógvar feilir við sær sjálvum. Nú var so dømi um eitt mál, har ein løntakari hjá tí almenna hevði kært eina avgerð hjá Lønardeildini til Løgtingsins Umboðsmann. Niðurstøðan gekk Lønar- deildini ímóti, og so skuldi málið verið avgreitt – ella hvat? Deildarstjórin í lønardeildini kom so við tí heilt ótrúliga úttalilsinum, at tað kundi verða, at niðurstøðan hjá umboðsmanninum bleiv fylgd, og tað kundi eisini verða, at hon ikki bleiv fylgd. Tað undirgrevur virðið á umboðsmanninum, um miðfyristingin, ið annars plag- ar at kanna seg sjálva, ikki fylgir hansara niðurstøðum. Hetta er sera álvarsligt. Vit hava fyrr á hesum stað sett spurnatekin við leiklutin hjá Lønardeildini, og mugu nú ásanna, at verri er statt, enn vit hildu. Um ein alment løntur er misnøgdur við eina avgerð hjá lønardeildini, hvat kann hann so gera? Hann kann altíð fara í rættin, men tað kann ikki vera rætt, at ein meinigur maður skal brúka nógva tíð og nógvar pengar fyri at fáa tað, ið viðkomandi hevur rætt til. Tað verður altíð tann lítli ímóti »systeminum«, og setast nógv fólk aftur, um tey noyðast í sakarmál. Nú fingu vit so løgtingsins umboðsmann, og var hetta eitt kærkomið høvi at fáa onkran uttanfyristandandi at fara til um al- mennar avgerðir. Serliga havandi í huga, at miðfyrisit- ingin hevur verið upphavið til fleiri ivasom mál sein- astu 4 árini – tað kunnu vit bara spyrja Helenu Dam á Neystabø um. Tað er alneyðugt, at Landstýrismaðurin setur sína um- siting uppá pláss. Ein avgerð hjá Løgtingsins Um- boðsmanni eigur at verða fylgd av miðfyrisitingini uttan nakra diskussión. Fagrir faldarar um starvsfólkapolitikk nytta einki, um tann alment lønti noyðist at fara í rættin fyri at fáa tær sømdir, hann hevur krav uppá. Løgmansskrivstovan og Lønardeilidin kunnu ikki arbeiða tvørt av hvørjum øðrum, og eigur hetta mál at fáa avleiðingar, tí tað er rættiliga prinsipielt. Trivnaður á einum almennum arbeiðsplássi verður ikki tryggjaður, um rættindini hja tí einstaka verða traðkaði av »systeminum«. Sleppur miðfyrisitingin í hesum málinum undan at fylgja umboðsmanninum, so eigur Løgtingsins um- boðsmaður antin at verða avtikin, ella má skipanin broytast, so at hansara avgerðir verða bindandi. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Løgtingsins umboðsmaður VIÐMERKINGAR Dan R. Petersen javnaðarmaður Tað var ein heldur sjaldsom jólaheilsan, Bill Justinuss- en, umboð fyri ta lokalpol- itisku sektina, Miðflokkin, hevði í bløðunum 21. des- ember. Hóast valevni til fleiri løgtingsval so tykist Bill ikki at skilja, hvør uppgáv- an hjá einum løgtings- manni er. Mínar atkvøður sløðast um alt valdømið, og eg kenni skyldu fyri allari oynni og eri lóggevari fyri alt landið. Og soleiðis meti eg, at teir flestu tingmenn hava tað. Tað kennist und- arligt at verða skuldsettur fyri at vera ímóti Skála- fjørðinum, har eg havi livað míni flestu ár, og har stórt sæð øll mín familja býr. Tað tykist eisini løgið, at Bill av øllum skal halda seg til at leggja øðrum lag á, hvussu stillast skal upp. Veljarin er ikki soleiðis at reka í rætt, tað veit Bill bet- ur enn nakar annar. Í seks av sjey valdømum er hans- ara flokkur als ikki umboð- aður, og hansara persónligu atkvøðutøl eru av slíkum slag, at eg als ikki vil seta tey á prent. Men boðini eru greið: Nú gongst so væl hjá Runavík- ini, at tingmenn aðrastaðni frá skulu flytast til komm- ununa, sum vóru teir al- mennir stovnar so sum sýsluskrivstova, gjaldstova ella apotek. Jú, tað gongur væl á Skálafjørðinum, og tað gleðast øll um. Men Fugla- fjørður smæðist sanniliga ikki burtur. Eg hugsi ikki, eg fari skeivur, tá eg sigi, at Fuglafjørður í mun til fólkatalið er størsta vinnu- lívsbygd í landinum. Men um øvundarmaðurin, Bill fegnast um tað, man vera ivasamt. Hvussu aðrir stilla upp, má vera teirra sak. Vit í okkara flokki hava haft eina fasta skipan við einum valevni í hvørjari av teim størstu kommununum. So har er ongin taktikkur móti nøkrum. Síðan 1936 hevur Eysturoyggin haft javnað- arumboð á tingi burtursæð frá einum valskeiði. So sig- ast má, at vit hava haft ein trúgvan og stabilan veljara- skara. Men vit hava ikki haft nakra ávísa háborg sum t.d. sambandsflokkur- in á Toftum. Tí hevur javn- aðartingmaðurin skift mill- um bygdir, hvørja ferð tann gamli hevur lagt frá sær. Okkara fyrsti tingmaður Hans Jacob Poulsen búði á Eiði. Eftirmaður hansara Joen Símun Heinesen búði á Leirvík. So kom tann leg- endariski Jákup Frederik Øregaard, ið sat á tingi í 38 ár. Hann var leirvíkingur og búði í Gøtu. Eftir hann kom Jørgen Thomsen, gøtumað- ur búsitandi á Skála. Og í løtuni er tað undirritaði, saltnesmaður búsitandi í Fuglafirði til Bill’s mikla trega, sum havi tann heiður at umboða javnaðarflokkin í Eysturoynni. Hvat sigur Tordur Nicl- assen, nú partamaðurin set- ir ein atkvøðumúr runt Skálafjørðin? Hetta er eis- ini eitt praj um ikki at velja Tord. At summir hava eitt lær- arakompleks, havi eg onki problem av. Tað hevur óiva sínar orsøkir, sum alt annað her í lívinum. Okkurt skisma, sum ulmar í sálar- dýpinum. Viðmerkingin hjá Bill er ætlað at seta ilt blóð millum økir, ið arbeiða væl saman. Tí er tað vamlisligt at lesa endan, har hann skoytir lívsvirðir, mentan og tað kristna lívssýnið uppí. Hykl! Annars lystir meg at síggja tann fuglfirðing, ið er hugaður at standa á lista við Bill Justinussen. Asbjørn Lómaklett, skúlastjóri – um teldufrálæru í Klaksvíkar Kommunu. Mær varð gjørt vart við, at Eyðólvur Dimon hevði skrivað í Sosialin nr. 3 – 2002, at meðan »summi høvdu fingið teldur inn í skúlan fyri 15 árum síðani, so hevði Klaksvíkar Skúla- verk ikki framt sama tiltak fyrr enn í fjør«. Klaksvíkin skuldi tí vera »gott dømi« um, at tað ikki er rætt at leggja skúlaum- sitingingina út til kommun- urnar. Nú veit eg ikki, hvar Eyðólvur hevur fingið sínar upplýsingar í hesum máli, men tær eru alt annað enn beinar, ja, tær eru heilt burturvið og beinleiðis ósannindi. Tað sanna er: Klaksvíkar Skúlaverk byrjaði longu í seinnu helvt av 1970 – árunum, eg haldi, at tað var í 1978 at bjóða regluliga teldufrálæru í framhalds- deildini. Lagt varð fyri við ABC-80 teldum, men so við og við vóru nýggjar teldur keyptar, sum tørvur var á. Serlig teldustova var tøk við eini 12 – 15 teldum, og øktist talið spakuliga við árunum. Sostatt vóru vit ikki í nakrari trongstøðu viðv. teldufrálæru, tá Menta- málastýrið gjørdi reglur um teldukeyp til allar skúlar við almennum stuðli frá 30. nov. 1998. Vit kundu sjálvandi verið millum tey fyrstu, ið keyptu teldur sambært nevndu lóg frá 20. juni 1997, men tað eigur at vera havt í huga, at kommunan her var júst um tað mundið farin undir at fyrireika stórar ábøtur á skúlabygningarnar, og hev- ur hon síðani tá nýtt u.l. 10 mill. kr. til hetta endamálið hesi árini og ætlar at nýta ca. 3 mill. kr. í inniv. fíggj- arári til framhaldandi end- urnýggingar, men vit keyptu so teldur í fjør (2000) sambært studnings- lógini, men hesar vóru als ikki tær fyrstu, sum Eyð- ólvur sigur, men bert fram- hald av tí arbeiði, ið byrjaði longu fyri gott og væl 20 árum síðani. Gott hugskot at lata kommunurnar yvirtaka skúlarnar Tað er sera gott hugskot av Ein øvundarmaður Rættleiðing til Eyðólv Dimon framhald á síðu 11 Signar P. Heinesen Landssjúkrahúsið er aftur í andglettinum. Tað, sum er hent hesar seinastu dag- arnar, opnar fyri eini gongdari leið – men opnar samstundis fyri eini full- komuligari kaotiskari gongd, sum fleiri viðkom- andi persónar hava sagt sínar viðkomandi meining- ar um. Allir partar, sum hava átikið sær leiðsluábyrgd – formliga ella ikki – hava ábyrgd av at finna ta gongdu leiðina og at ganga hana í praksis. Formliga leiðslan verður í hesum sambandi sett á ein roynd- arbonk, har bert tann búni stendur mát. Var Landssjúkrahúsið ein stakur trupulleiki í føroyska almenna sektorinum, so var helst ikki so trupult at finna eina gongda leið. Men so er ikki. Aðrir trupulleikar í almenna sektorinum Politikkarar eru gyrdir í brøkur av trupulleikum, sum vísa seg alla staðni í tí almenna sektorinum við nøkrum heilt fáum undan- tøkum. Vit skulu ikki minn- ast so langt aftur, so kunnu vit nevna Læraraskúlan, Almannastovuna, pensj- ónsmálið, Trøllanes-málið, Skúlan á Trøðni, Fólka- skúlan, Landsverkfrøðing- in, Kunningardiskin í Vág- um, Postverkið, telefon- verkini, Strandferðsluna, innkrevjingardeildina hjá Toll- & Skattstovu lands- ins, tekniska skúla í Havn o.s.fr. Og so alt tað, sum vit ongantíð hoyra beinleiðis, men sum fyri mong er lætt at lesa av, tá ið ein hoyrir eitthvørt frágreitt í fjøl- miðlunum. Umframt alt tað, sum vit hoyra vinir og kenningar kæra sína neyð um. Í øllum hesum meldrin- um skulu starvsfólkini brúka stóran part av lívi sínum. Eini 6.000 í tali! Væl tey flestu starvsfólk- ini velja at tiga. Av góðum grundum. Nøkur fá starvsfólk kenna sínar skyldur í demokratiska samfelagnum og hava møguleikan, viljan og evnini at átaka sær ábyrgd. Skam fái tann, sum hóttir ella háðar hesi ábyrgdarfólk. B6 í perspektiv Onkur hevur sett trupul- leikarnar á B6 í samanhang við restina av Landssjúkra- húsinum. Tað er mikið gott, men er helst eitt lítið gagnl- igt perspektiv. Eitt annað perspektiv er at síggja B6 í samanhangi við tann almenna sektorin annars. Kann tað vera, at sjúkra- systrarnar á B6 bera eini boð frá starvsfólkunum hjá tí almenna sektorinum yvirhøvur? Kann hetta vera eitt róp til føroyskar polit- ikarar: »Skapa fortreytir fyri betri nyttu og størri effektiviteti!«? Kann tað vera, at tað serliga á B6 var, at har finst leiðsluorka hjá starvsfólkinum og ein makt, sum formliga leiðsl- an heilt einfalt ikki kundi síggja burtur frá, umframt at tíðin nú er búgvin til hetta málið – sum tilsamans gjørdi, at í hesum førinum bar ikki til at køva demokr- atisku krefturnar? Sagt eitt sindur øðrvísi: Í einum demokrati ber ikki til við skili at seta seg so fast á formligu maktina, at aðrir partar á starvsøkinum kenna á sær, at tað, tey lata úr hondum, móti teirra vilja hevur ov vánaliga góðsku. Eitt gagnligt perspektiv Hetta perspektivið er gagnligt, tí tað er viðkom- andi. Viðkomandi er tað, tí sjúkrasystrarnar á B6 hava brúkt leiðslumálburð. Tær hava ikki brúkt sjálvsøknan málburð. Hetta perspektivið er gagnligt, tí tað kann loysa upp fyri tí ítøkiliga málin- um á Landssjúkrahúsinum. Hetta perspektivið er gagnligt, tí tað setir ljós- kastaran á ein trupulleika, sum liggur aftanfyri tann ítøkiliga trupulleikan á Landssjúkrahúsinum, men sum trupulleikarnir á Landssjúkrahúsinum eru ein partur av. Hetta perspektivið er gagnligt, tí tað vísir á eina gøtu, sum føroyingar hava gingið í øldir og sum ger, at føroysk starvsfólk ikki standa aftanfyri nakran í effektiviteti. Hetta perspektivið er gagnligt, tí tað vísir á eina gøtu, sum flestu lond í vest- urheiminum royna at trakka, men sum er ring at ganga alla staðni. Hendan gøtan eitur ‘strategisk atferð’, sum er tað øvugta av ‘atferð av royndum’ – at alt skal roynast í nøkur ár, soleiðis at vit alla tíðina eru ov sein á sjóvarfallinum. Rákið skifti, áðrenn vit fluttu okkum. Vit krevja prógv fyri tí, sum var, held- ur enn at skapa myndina av tí, vit vilja skal verða. Hetta perspektivið er gagnligt, tí tað ber helst til at fáa ein samanhang mill- um trupulleikarnar á Landssjúkrahúsinum og trupulleikarnar á Lærara- skúlanum, Almannastov- uni, pensjónsmálinum, Trøllanes-málinum, Skúl- anum á Trøðni, Fólkaskúl- anum, Landsverkfrøðingin- um, Kunningardiskinum í Vágum, Postverkinum, telefonverkunum, Strand- ferðsluni, innkrevjingar- deildini hjá Toll-& Skatt- stovu landsins, tekniska skúla í Havn o.s.fr. – so ymiskir hesir trupulleikar annars tykjast vera. Ikki minst er hetta perspektivið gagnligt, tí tað er teoretiskt og praktiskt møguligt at loysa trupul- leikarnar við kendum og royndum arbeiðshættum. Um politisk megi verður løgd í spurningin, so ber til at venda eini óndari ring- rás. Ein vón Tíðirnar eru serstakliga spennandi í hesum døgum. Tað vildi tí verið stórt spell, um hesir trupulleikar á brúnni gera, at týðandi møguleikar fara aftur við borðinum, samstundis sum vit brúka av tí hepna fong- inum til at skava útyvir, har vit heldur áttu at bøtt um. Tað er mín vón, at tey, sum taka sær av hesum ítøkiliga málinum, mega fáa eina hepna hond. Tað er eisini mín vón, at tað onk- ursvegna verður møguligt innan alt ov leingi at seta á tann veruliga trupulleikan í tí almenna sektorinum. Landssjúkrahúsið í perspektiv VIÐMERKINGAR landsstýrinum at lata kommunurnar yvirtaka fólkaskúlarnar, og eru fleiri orsøkir til tess. Nýggja skúlalógin legg- ur øll, sum hon er upp til, at foreldrini skulu meira inn í myndina viðvíkjandi øllum. ið fer fram innan skúlagott (skúlastýrini). Tað er tí bert natúrligt framhald av galdandi skúlaskipan, at kommun- urnar nú fara at taka sær av fólkaskúlanum. Hesin verður tí meira viðkomandi fyri borgararn- ar, tá teir kunnu staðfesta, at støða skúlans í teirra kommunu er nær tengdur at tí hugburði, ið teirra egnu býráðspolitikarar hava, og tað er nærliggj- andi tanki, at foreldur fara at velja limir í bý – og bygdaráð, sum raðfesta skúlan høgt. Alt annað hevði verið sera løgið. Tað er tí eingin orsøk til at halda, at skúlin fer at fáa verri viðurskifti undir kommunalari leiðslu, enn hann hevur nú, tá ábyrgd- arbýtið er heldur enn ikki fløkt. Um landsumsitingin let- ur fólkaskúlan yvir á kommunalar hendur, so kann hon fáa betur stundir: at taka sær av yvirskip- aðum málum og sleppa undan at stríðast við smærri tíðarkrevjandi upp- gávur - at gera uppskot til nýggjar skúlalógir o.s.fr. - tí sjálv skúlalógin má vera landsuppgáva framhald- andi, tað er sjálvandi. Einasti trupulleiki, ið eg dugi at síggja í hesum sam- bandi, eru tær heilt smáu kommunurnar, men hesar eiga at kunna finna sam- starv við onkra størri grannakommunu. Góðar royndir aðrastaðni: Klaksvíkar kommuna hev- ur tætt skúlasamstarv við vinarbýir sínar: Kópavog, Odense, Norrkøping, Trondheim, Østersund og Tampere. Hesar kommunur umsita allar fólkaskúlar sínar, og tað er einki, ið bendir á, at kommunurnar ikki megna uppgávurnar á skúlaøkin- um, heldur tvørturímóti. Vit hava sæð, at teirra fólk- askúli er á sera høgum støði og kunnu læra nógv av teimum, og tað er einki at ivast um, at tað hevði borið til at fingið mong góð ráðini frá teimum í einari yvirtøkustøðu. Vónandi fer tað at eydn- ast landsstýrinum at finna eina skilagóða loysn, so kommunurnar kunnu yvir- taka fólkaskúlarnar skjótast gjørligt. framhald av síðu 10 SJÓVINNA Tíðindaskriv Um hálvgum trý tíðina leygarmorgunin skrivaðu Maskinmeistarafelagið og Reiðarafelagið fyri Farma- skip á fyrsta sinni undir sersáttmála fyri veitingar- skip í frálandavinnu. Frá 1. juni 2001 verður mánaðarlønin hjá maskin- stjórum kr. 31.700 og hjá 1. meistarum kr. 27.289. 1. mars 2002 hækkar løn- in hjá maskinstjórum til kr. 34.386 og hjá 1. meistarum til kr. 30.238. Vit undirritaðu arbeiðstak- arar, ið hava gjørt sam- starvsavtalu við Strandfara- skip Landsins um koyring av Bygda-leiðum, vilja við hesum boða frá, at vit harmast stórliga um inn- slagið, sum var í Degi og Viku, hóskvøldið 3. januar 2002. Í innslagnum hevði tíð- indamaðurin samrøðu við ein av okkara bussførarum, ímeðan hesin koyrdi, og bakhurðin var blokerað av viðføri. Vit gera vart við, at henda mannagongd kann seta trygdina í vanda og kann hetta tí undir ongum umstøðum góðtakast. Gjørd verður ein eftir- meting av tilburðinum. Endamálið er at seta í verk tiltøk, sum hava við sær, at slíkt ikki endurtekur seg millum okkara bussførarar. Heilsan Andreas Poulsen, Thorleif Isaksen, Háns Jákup Kollslíð, Jóan Petur Langaard, Poul Dánjal Poulsen, Jens Petur Jensen. Eg droymi um eitt betri samfelag eitt rættvísari samfelag eitt meniskjaligari samfelag Eg droymi um eitt samfelag, sum hjálpir teimum neyð- støddu í heiminum eitt samfelag, sum ger nakað veruligt fyri tey heimleysu í Føroyum eitt samfelag, sum ger tað lættari at vera brekaður í Føroyum eitt samfelag, sum ger tað tryggari at vera sjúkur í Føroyum eitt samfelag, sum ger tað gott at gerast gamal í Føroyum Eg droymi um eitt gott samfelag fyri gomul eitt gott samfelag fyri ung eitt gott samfelag fyri sjúk eitt gott samfelag fyri frísk eitt gott samfelag fyri okkum øll Eg droymi um at Føroya fólk á løg- tingsvalinum 2002, vel- ur frælsi at Føroya fólk á løg- tingsvalinum 2002, vel- ur rættvísi at Føroya fólk á løg- tingsvalinum 2002, vel- ur menniskjaligheit at Føroya fólk á løg- tingsvalinum 2002, vel- ur eitt stýri eftir vilja Guds Gott nýggjár! Álvur Kirke Ein dreymur um 2002 Viðmerking til innslag í Dag og Viku Maskinmeistarar sáttmála við veitingarskip C M Y K 11 10