mikudagur 5. mai 2010síða 23

23 Mikudagur 5. mai 2010 · Nr. 77 Sosialurin Kjak Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur býráðslimur í Klaksvík Hvat kom í staðin? Serkunnleikin varpar oftani ljós á, at tað ger onki og at tað er í lagi, at talið av arbeiðsplássum í fiskivinnuni minkar. Og hetta er helst eisini rætt. Vit klaksvíkingar hava fyri langari tíð síðani merkt hetta á okkara egna kroppi. Her vóru vit enn einaferð uppi í teimum allarfyrstu sum merktu hetta, og var hetta langt áðrenn serkunnleikin kom til hesa niðurstøðu. Hetta hendi alt ímóti okkara vilja, men tíðir broytast og ein skal royna at laga seg sum frægast til framtíðina. So er spurningurin, hvat fingu vit ístaðin fyri hesi mistu arbeiðsplássini, og hvat hevur framtíðin at bjóða okkum. Bara fyri at fara nøkur ár aftur, so kunnu vit spyrja okkum, hvar eru ar beiðs­ plássini farin, sum vóru um­ borð á skipum sum Hans Erik, Sigurfarið, Borðoyarnes, Nónhamar, Stella Karina, Stella Kristina, Karina, Palli hjá Marianna, Klettur, Julius á Bakka, Norðingur, Borgarin, Horizont fyri bara at nevna nakrar úr rúgvuni. Fyri tað fyrsta vóru nógv arbeiðspláss umborð á hes­ um skipum og haraftrat góvu hesi skip sera nógv avleitt virksemi á landi. Tað var privat fyritaksemi, sum megnaði at fáa sam­ fe lag ið at koyra so væl her norð uri. Hetta hevur gjørt sítt til, at tørvir eru skapaðir. Her hugsi eg serliga um sjómansskúla, vinnuháskúla, fiskuvinnuskúla, hav rann­ sókn arskip, fiskiveiðu eftir­ litið, vaktar og ­bjarg ingar­ tænastuna, heilsufrøðisligu starvsstovuna, og ikki at gloyma fiskimálaráðið. Tað er heilt einastandandi, at vit føroyingar hava megn­ að at stovnsett allar hesar skúlar og stovnar. Men hvar eru so hesir skúlar og stovnar heilt erligt??? Tað løgnasta av øllum er tó, at okkara landspolitikarar í øllum hesum ikki vakna og rópa varskó og síggja veruleikan í eyguni. Duga teir veruliga ikki at síggja, at nógv av hesum almennu arbeiðsplássunum nátúrliga hoyra heima í Klaksvík? Eg spyrji einaferð enn, hvat ætla landsins myndug­ leikar við hesum landi? hvat ætla tit við býum og bygdum úti um landið? Tað er tykkara ábyrgd at melda út, soleiðis, at fólkið úti um landið fær eina erliga og klára útmelding frá tykkum sum skjótast. Um ein er heilt erligur, so er tað serdeilis løgið, at vit innan fyri tær maritimu útbúgvingarnar bert hava ein lítlan sjómansskúla í Klaksvík. Her er ikki møguligt at taka skipsføraraprógv. Sjálvt henda lítla skúlan verður nú roynt at flyta til Havnar. Fyri okkum í norðurøkin­ um føli eg tað sera undar­ ligt, at vit skulu vera so hart rakt hvørja einastu ferð niðurtúrur er fyri fiski­ vinnuna. Aðrastaðni merkja tey hvørki eitt ella annað til niðurtúrarnar. Nú skal ongin misskilja meg. Boðskapurin er, at tað er gott, at fólkið í høv uðs­ staðnum stórt sæð onki merkir til niðurtúrar í fiski­ vinnuni, og her skulu vit fegnast við teimum. Men boðskapurin er, hví tað ikki er meira javnt fordeilt, meir javnt millum før o yingar Føroyar. Vit eiga eisini hesi almennu arbeiðsplássini, tí vit hava verið við til at skapa tey. Tað kann ikki vera rætt og rímiligt, at vit her norðuri skulu gjalda ein slíkan stóran prís fyri at arbeiða í primer­ vinnuni. Enn eigur býurin gott og slóðbrótandi fólk, sum ikki eru bangin fyri at arbeiða og ganga nýggjar leiðir. Vit skylda teimum stóra tøkk og bestu umstøður at virka undir. At íbúgvaratalið í Klaks­ vík er minkað so lítið, sum tað hevur víst seg tey seinnu árini, er ikki annað enn eitt stórt undur. Við teim stóru broytingum og mistu arbeiðsplássum í okkaru høvuðsvinnu seinnu árini, vildi fólkatalið í flest øðrum býum nátúrliga havt eina alstóra minking. Vit her í Klaksvík hava sum omanfyrinevnt mist hundraðtals av arbeiðs pláss­ um í fiskivinnuni. Sannleikin er at hesi arbeiðspláss í primervinnuni eru mist úr býnum, samstundis sum al­ menn arbeiðspláss eru sett á stovn í høvuðsstaðnum. Hugaligt hevði verið, um serkunnleikin nú traðkaði til og segði um hetta var í lagi. Dávid Isfeld Hósvík Hví, Helena Dam á Neystabø? Tað er sum um Helena Dam á Neystabø hevur eina dulda dagsskrá, tá hon, við støði í donskum undirvísingarleisti og reglum, framvegis ar­ beið ir beint fram ímóti at fáa enn meira danskt inn í miðnámsskúlarnar. Næm­ ingar hava úttala seg um hetta, og fleiri hava sagt seg ikki vilja hava meira danskt, tí teir ikki hava tørv á donskum, til tað, sum teir hava ætlanir um. So hví, Helena, hví skulu miðnámsskúlanæmingar tyngjast óneyðugt við meira donskum? Danskt á A­stigi er ein sera lesitung og krevjandi læru grein. Og ikki koma við tí frágreiðing, vit longu hava hoyrt, tí hon sigur bert hvat danir krevja av dønum...og forrestin eisini føroyingum (og grønlendingum?). Hesum danska undirvísingarreformi aktar tú sum ein lýðin smá­ genta. Hetta tykist mær bæði undrunarvert og óbúgvi av eini landsstýriskvinnu í hes um landi. Hví ikki krevja somu rættindi og sømdir sum okkara grannalond, ið gevur okkum atgongd til hægri lærustovnar uttan at skula hava danskt á A­stigi? Ein slík avtala er longu galdandi millum Norðurlond. Ger danskt til vallærugrein Vit vita øll, at eitt fjøltátta samfelag er tað besta; fjøltátta á øllum økjum: fjøltátta í fólka sløgum, í list og mentan, í vitan, í vinnu (fleiri bein at styðja seg til) o.s.fr. Vit liva í einum vitanarsamfelag, har júst vitan eigur at vera ovast í raðfestingunum. Lat okkum so fáa so ymiska og breiða vitan sum til ber. Tað fáa vit ikki við núverandi leistinum hjá Helenu og Mentamálaráðnum. Við hetta lag er bert talan um dansk­vitanarsamfelag. Í ándini og í samsvar við hugsjónina um eitt “vit­ anarsamfelag” vil eg heita á Helenu Dam á Neysta­ bø, um at arbeiða fram ímóti, at danskt verð ur ein vallærugrein í mið náms skúl­ unum, síðustilla við franskt, spanskt, russiskt o.s.fr. Og ikki bert A­stig, men danskt sum heild, tí hetta mál er fulkomiliga óneyðugt fyri tey, ið ikki ætla sær at lesa víðari í Danmark – tað snýr seg hóast alt um tørvin og trivnaðin hjá næmingunum, ikki so Helena? Hvør er visjónin, Helena? Vit hava higartil bert hoyrt grundgevingarnar hjá Helenu Dam á Neystabø fyri at akta boðum úr Danmark, men einki hoyrt um, hvat er gott fyri okkum framyvir, hvussu hetta ávirkar næm­ ing arnar, og Føroyar, í síðsta enda. Her er eingin visjón, eingin tanki lýstur. Er tað so galið, at hetta er miðvís donsk indoktrinering av føroyingum? Tí tá ein lesur danskt, lesur ein bert um Danmark, danir og donsk viðurskifti. Mær dámar ikki “sam an svørjingar ástøði” sum heild, men árinini av hesi yvirflóð av donskum í miðnámsskúlunum, fer at hava við sær, at lærdi føroyingurin fer at vita ríkiligt um Danmark, og stórt sæð einki um altjóða mentan, søgu og vinnu. Hetta fer at gera okkum sera veik í altjóða viðurskiftum. Danir eru nóg sterkir í viðvíkjandi altjóða vitan og viðurskifti, tí teir nýta sítt undirvísingartilfeingi til donsk og altjóða viðurskifti. Vit, harafturímóti, nýta meginpartin av okkara tilfeingi til føroysk og donsk viðurskifti, soleiðis, at sera lítið er eftir til altjóða vitan og viðurskifti. Vit hava havt mangar ágóðar av at lesa í Danmark – undirritaði íroknaður – men vit gerast eisini avmarkaði og tískil minni dugnalig, tá vit bert hyggja, lesa og ferðast í ein landsyning. Hvør er visjónin, Helena? Hvat vilt tú? Tú ert ikki danskt lærari nú. Tú ert landsstýriskvinna í mentamálum, og ikki bert danskur administratorur í Føroyum. Hetta snýr seg ikki um hvat tú og eg meina; men um val­ og lesimøguleikar og sjálvsavgerð hjá næm ing­ unum. Løgið, at vit innan maritimu útbúgvingarnar bert hava ein lítlan sjómansskúla í Klaksvík