fríggjadagur 14. mai 2010síða 11

nr. 81 · 14. mai 2010 11 VIKUSKIFTI megnaði Eivind eisini at vísa á smá­ villur her og har. Eg var so fegin um rætt lesturin, at eg líka síðani havi hildið meg til Eivind sum rættlesara og annars at kalla leksikon. »Blíð er summarnátt á Føroyalandi« kom út fyrst í novembur í 1990, og mót­ tøkan tók meg fullkomiliga á bóli. Eg hevði sjálvandi vónað, at fólk fóru at dáma bókina, men at hon fór at selja so væl, hevði eg ikki roknað við. Til nú er hon komin í, haldi eg, 4 túsund ein tøkum, og tað er nógv fyri eina før­ oyska skaldsøgu. Uppringdur um barnabók Árið eftir at »Blíð er summarnátt á Føroyalandi« var útkomin, bleiv eg ringd ur upp heimanífrá, um eg ikki kundi skriva eina barna/ungmannasøgu til eitt søgusavn, sum skuldi brúkast í fólka skúlanum. Eg setti meg niður at skriva um nøkur vinfólk í 6.D, har eg brúkti tilfar frá mínum egnu uppliv ing­ um í kommunuskúlanum í Havn. Men áðrenn eg visti av, so var søgan blivin bæði 40 og 50 síður long, og hon endaði uppi á umleið 130 síðum. Eg hevði sostatt enn einaferð skriv­ að eina skaldsøgu uttan veruliga at vilja tað. Hesaferð gav Bókadeildin hjá Lær arafelagnum út, og tittulin bleiv »Brennivargurin«. Fyrimyndin onk­ urs vegna í hug­ anum vóru tær dreingja bøk ur, sum eg sjálvur las: Jan­bøkurnar, Kim­bøk­ urnar, De 5­bøkurnar og mangt tílíkt. Við vilja las eg kortini einki av hes um aftur, tí mín sannroynd er, at tað tola tær flestu av hesum bókum ikki. Men tað var onkursvegna hiðani at íblást­ urin stavaði. Ring floglíkindi Tey næstu árini arbeiddi eg aftur við bókmentatilfari og við bókum um mynd list. Men summarið 1993 royndu fam iljan og eg einaferð í fleiri dagar at koma til Føroya, men tað vánaliga veðr ið forðaði fyri hesum. Tá ið flog­ farið fyri eg veit ikki hvørja ferð vendi aftur til Kastrup, og ætlanin var, at vit skuldu royna enn einaferð út á náttina, tá helt eg tað kundi vera well. Vit for­ taldu flogfelagnum, at vit kvittaðu ferð ina og vóru líkaglað við, um vit mistu ferðaseðlarnar. Komin til hús setti eg meg at kalla beinan vegin at skriva tað næstu krimi­ søguna um Hannis Martinsson, »Gráur oktober«. Í fyrstani gekk tað fínt við skriv ingini, men sum tað leið út á heyst ið fekk eitt ára gamla dótturin barka hosta (falsk strubehoste), og vit máttu sita uppi undir henni nátt eftir nátt. Samstundis skuldi eg undirvísa á uni versitetinum og harímillum skriva krimi søguna. Av tí sama minnist eg burð in av hesi søguni sum nógv tyngri enn av »Blíð er summarnátt«. Tann fyrsta bókin var allan vegin ígjøgnum eitt spæl, ímeðan tann næsta var hart arbeiði. »Gráur oktober« kom út í 1994 og fekk næstan líka góða móttøku sum »Blíð er summarnátt«. Fyrst ið bókin var liðug skriv aði eg inn gang in til »Kross messu«, men so kom onkurs­ vegna stígur í. Eg skriv aði framhald til »Brenni vargin«, »Teir horvnu kirkju­ bø stól arnir«, og eg skrivaði út varps­ krimi søg una »Á ólavsøku« og seinni »Barbara og tann horvna bamsan«, sum eg kallaði dukkukrimi. Men hóast eg gjørdi upp í rúgvu av við merk­ ingum, so fekk eg ikki rættiliga gongd á »Krossmessu«. Av bókmenta bókum skrivaði eg aftur fyri haldi eg fjúrtan, men hvørja ferð onkur spurdi meg um skriving, og eg fór at tosa um bók menta­ bøkurnar, bleiv hetta kveistrað til viks: tey vildu hoyra um krimisøgurnar. Strævið við skaldsøgum Eg havi altíð hildið tað vera nógv meira strævið at skriva skaldsøgur enn bøk ur um bókmentir. Tær seinnu eru bara arbeiði, og tað tekur tað tíð tað tekur. Skaldsøgurnar afturímóti krevja onkurs vegna, at tú vendir og snarar heil anum, so tú stundum næstan gerst heila villur. Um somu tíð er hendan skriv ingin meiri nøktandi – ella er tað bara tað, at fólki dáma hana betur? At enda kom eg til ta niðurstøðu, at tann einasti mátin at fáa »Krossmessu« skrivaða, var at seta seg og skriva. Eg so gjørdi, og tað gekk væl lættari, enn eg hevði hugsað. Tað sama havi eg gjørt við tær eftirfylgjandi skaldsøgurnar »Adventus Domini«, »Metusalem« og »Norð lýsi«. Tá ið tú setur teg við skriv ara borðið og sigur við teg sjálvan, at hið ani sleppur tú ikki, fyrr enn tú hev ur skrivað so og so nógv. At bíða eftir inspiratión førir ikki til nakað sum helst. Aftur fyri kemur hon, meðan tú sit ur og arbeiðir. Allar bøkurnar hjá mær hava kravt fitt av research, men »Krossmessa« ber iva leyst av teimum øllum. Hinvegin bleiv »Adventus Domini« við svarta deyða og kross riddarum skrivað sum eitt spæl, har eg legði líka í, hvussu sann líkt alt var. Íblásturin var, at ein skyld maður hevði fortalt mær, at Hans Tausen, haðani Tausen­ættin í Føroyum stav ar, var einasti danskari, sum hevði verið krossriddari á Rhodos. Íblásturin til »Metusalem« stavaði frá einum tíð inda stubba í føroysku bløðunum, har tað var sagt, at ein beinagrind var funnin í Hoyvíkstjørn, tá ið teir reins aðu hana. Stutt eftir varð sagt, at bein­ ini vóru av einum seyði, men tað legði eg líka í. Fyri at gera myndina meiri fløkta koyrdi eg »Red Crusader«­ málið í pottin. Íblástur frá Lizu Marklund Upprunin til ta fyribils seinastu bókina »Norðlýsi« er eitt sindur øðrvísi. Heyst ið 2008 las eg saman við svensku Lizu Marklund upp á eini týskari krimi­ stevnu. Aftan á sótu vit og prátaðu og fingu eitt glas av víni ella bæði tvey. Eg for taldi henni um mínar bøkur, og at hóast umvhørvi var realistiskt, so vóru hend ingarnar tað ikki, tí tað var so lítil álvarsligur kriminalitetur í Føroyum. Hon spurdi, hví eg ikki skrivaði um tey homo seksuellu? Hon hevði sæð ein film í svenska sjónvarpinum, har tað var sagt, at homoseksuell høvdu tað ræðu ligt í Føroyum. Hesum mutaði eg ímóti og segði, at sum í øllum smáum sam fel øgum var tað torført at víkja frá, men at eg ikki var samdur í, at homo­ seksuell blivu beinleiðis forfylgd í Før­ oyum. Prátið snúði seg nú aðrar vegir, men heimafturkomin bleiv eg við at hugsa, at tað kanska ikki var so býtt at gera eitt sindur burtur úr akkurát hes um. Eg legði tí út við at lata tann kvinnu liga løgmannin blíva skotnan, men hví og av hvørjum, tað kom ávegis. Í fyrstani hevði eg eisini ætlað, at bókin skuldi vera realistisk, men tað bleiv slept rættiliga skjótt, tí hugflogið vildi hava sítt. Í løtuni eri eg í ferð við eina sjeyndu bók um Hannis Martinsson. Arbeiðs­ tittulin er »Norska Løva«, og meira vil eg ikki siga á hesum sinni. Les nógv Fyri at venda aftur til spurningin: »Hvussu skrivar mann eina krimi?« so er mítt svar, at tú sjálvandi skalt hava eitt hugskot, at tú orkar at sita og skriva í hundraðtals tímar, og at tú gert fitt av research bæði frammanundan og ávegis undir skrivingini. Haraftrat er eitt vist, og tað er galdandi fyri skriv­ ing yvirhøvur: tú skalt hava lisið eina rúgvu av bókum. Hetta vóru ráðini Ernest Hemingway gav teimum, ið spurdu hann, hvussu tey kundu blíva rit­ høv undar: les, les og aftur les. Altso: ein fyri treytin fyri at skriva yvirhøvur er, at tú hevur lisið eina rúgvu. Kjansurin fyri at kunna liva av at skriva er harafturímóti ógvuliga lítil. Franski bókmentasociologurin Robert Escarpit skrivaði í 1968, at kjansurin fyri at kunna liva av at vera rithøvundur í Frankaríkið var nógv minni, enn kjans­ urin fyri at vinna tann stóra vinningin í happadráttinum. Og hetta er enn meira galdandi í Føroyum, har at kalla eingin kann liva av at skriva. J Ó G V A N I S A K S E N MENTUNARGRUNNUR STUDENTAFELAGSINS NORÐLÝSI