fríggjadagur 17. mars 2000síða 5

9 tíðindablaðið sosialurin Nr. 54 - 17. mars 2000 8 tíðindablaðið sosialurin Nr. 54 - 17. mars 2000 EDVARD JOENSEN Klokkan er nakrar minuttir í níggju. Tað er hósmorgun. Við ferjuleguna Inni á Fjørð í Vestmanna ganga nakrir spentir myndamenn og ein einsamallur tíðindamaður, sum eru møttir at vita, hvat ónøgdir lærarar fara at siga samráðingarnevndini, sum skal til Danmarkar at ting- ast um fullveldi. Lærararnir hava boðað frá, at teir vilja ikki gera so nógv við full- veldismálið, men heldur tosa um støðuna í føroyska fólkaskúlanum við landsins leiðandi fólk. Vit rulla spakuliga inn eftir stóra parkeringsøki- num, sum sær heldur tóm- ligt út, nú bert heilt fáar minuttir fyri tíðina, sagt er frá, at lærararnir skulu hitt- Forkølað mótmæli Eini 30 lærarafólk møttu upp við ferju- leguna í Vestmanna at minna føroysku samráðingarnevndina, sum fór til Dan- markar at samráðast um fullveldi, á støðuna í Fólkaskúlanum. Men sam- ráðingarnevndin var als ikki við van- ligu flogrutuni ast. Her er helst ikki annað at gera enn at fara ein túr á kaffistovuna at bíða, til okkurt hendir. Vestanvindurin fer so trá- ur sópandi eftir mestsum tóma økinum. Ternan I ligg- ur við ferjuleguna, og onkur hendinga bilur er á veg um- borð. Inni á kaffistovuni sita nakrar ungar kvinnu við eitt borð umframt tveir mans við eitt annað. Tað kundi verið, at kvinnurnar vóru lærarar, sum ætlaðu at mót- mæla, men skilligt er, at menninir bíða eftir bussi- num, sum skal vestur í Vág- ar við ferðafólki til flog- farið. Ája, vit fáa okkum kaffi, og myndamaðurin hjá Dimmalætting kemur og setir seg við borðið at práta, meðan bíðað verður. Tað steðgar ein ljósabláur Toyotabilur uttanfyri, og onkur hoyrist siga við kvinnuborðið við síðuna av, at nú kemur formaðurin. So er. Út stígur formað- urin i Føroya Lærarafelag, Elsa Birgitta Petersen. Og í hølunum á henni koma fleiri bilar, sum verða settir á parkeringsplássini fram móti kaffistovuni. Hetta eru lærarar úr Havn, skilst. Ung fólk. Mest kvinnur. Tey koma øll inn at vita, hvussu vorðið er. Um nakar er komin við skeltum og bannarum, sum ætlandi skulu brúkast at vísa sam- ráðingarnevndini. Formað- urin fer yvir til diskin og biður kioskdamuna um at gera nógv kaffi, til tiltakið endar. Ætlan teirra var, tá flogrutan við sendinevndini var farin, at koma inn at fáa sær ein kaffimunn. Mistonkiliggeran Millum lærararnar, sum nú gerast fleiri í tali, er ungur, myrkhærdur maður í reyð- um vindjakka. Hann sær væl upplagdur út og gongur og skemtar við ungu dam- urnar, sum sita við borðini. Men hann er væl saktans komin higar, tí hann er í álvarsligum ørindum. Vit royna at sleppa fram at manninum til at fáa eitt prát um støðuna, og tí er hann áhugaður fyri. Otto Leo Gram, lærari í Kommunuskúlanum í Havn, og er ógvuliga mis- nøgdur við okkurt, sum s- tjórin á Lønardeildini, Tummas Magnussen, segði í Fimmaranum í Útvarpi- num mikukvøldið. Otto Leo Gram, lærari, er sera misnøgdur við, at ar- beiðið hjá lærarunum verð- ur mistonkiliggjørt. Tá sagt verður, at vit einki gera teir tímarnar, sum ikki standa á tímatalv- uni, er tað, at vit eiga at tala at, sigur hann. Otto Leo sigur, at hann finnur seg ikki í at verða mistonktur fyri onki at gera teir tímarnar, sum settir eru av til fyrireiking. Hann royndi at ringja til Fimmaran mikukvøldið, sigur hann, men slapp ikki ígjøgnum. Ætlan hansara var at bjóða Karstini Hans- en, landsstýrismanni í fíggj- armálum, og Tummasi Magnussen, stjóra á Lønar- deildini, heim til sín at fylgt fyrireikingini. Og so kundu teir samstundis komið við í skúla, sigur Otto Leo Gram. Otto Leo sigur, at tey eru komin til Vestmanna at vísa sína ónøgd við mátan, myndugleikarnir hava við- gjørt Fólkaskúlamálið uppá. Otto Leo sigur, at hann fegin vil sleppa at siga sína hugsan, tí hann heldur, at nú er tíð uppá, at eisini fót- fólkið sleppur framat. Hig- artil hava vit bara hoyrt, hvat topparnir í báðum pørtum halda, sigur hann Tað, málið í grundini snýr seg um, sigur Otto Leo, er at vit hava fingið eina nýggja fólaskúlalóg, sum vit ikki hava biðið um, men sum fyri so vítt er fín. Hann nevnir nøkur dømi um, hvussu nógv eyka ar- beiði verður lagt á lærar- arnar, uttan at tilsvarandi viðbót verður latin. Álagt verður lærarunum at arbeiða í toymum, og tey toymini skulu hava so og so nógvar fundir um arbeið- ið. Álagt er at skipa undir- vísingina í breytum, og tað krevur eina øgiliga fyrireik- ing. Álagt er at leggja eina ársætlan fyri hvønn einstak- an næming. Og tað merkir hvønn einstakan, sigur Otto Leo Gram. Hann vísir á, at eru 24 næmingar í flokkinum, verða tað 24 ársætlanir at leggja í staðin fyri eina, um hon varð løgd fyri allan flokkin. Tosað hevur eisini verið um at innføra ársverk í fólkaskúlan. Og tí er Otto Leo Gram harðliga ímóti. Hann hevur sjálvur sum lesandi í starvsvenjing í År- hus upplivað, at lærarar eru koyrdir heim at avspáka, tí teir hava gjørt sítt ársverk. So eru onnur, eisini hann sjálvur sum starvsnæming- ur, biðin um at taka teirra tímar. Í hansara føri varð tað tó steðgað. Men tað er greitt, sigur Otto Leo, at tað gongur út yvir undirvísing- ina, um so skal verða. Hann dugir ikki at skilja, hví alt hetta skal kroystast inn á eitt arbeiði, sum hann sjálvur heldur vera rættiliga strævið frammanundan. »Eg komi sum nýggjur lærari og liggi vatnrættur í luftini fyri at fá tað at hanga saman. Tá so hetta kemur aftrat, ber ikki til«, sigur Otto Leo Gram, ungur lær- ari í Tórshavnar Komm- unuskúla. Og hetta arbeiðið verður mistonkiliggjørt av okkara hægstu myndugleikum, sum heldur áttu at stuðla lærarunum enn at sett teir í ringt orð úti millum fólk, sigur Otto Leo Gram. Flýdd sendinevnd Klokkan fer at nærkast hálvgum tíggju, og væntast kann, at bussurin við ferða- fólki til flogfarið fer at koma hvørja løtu. Fólk reisast frá borðun- um. Nú hava lærararnir mannað fleiri borð á kaffi- stovuni Inni á Fjørð. Jakkar verða afturlatnir, og háls- turriklæði og húgvur sett í stand, áðrenn farið verður út aftur í kuldan. Og nú fara skelti og dúk- ar at vísa seg. Mótmælandi lærararnir fara oman til skráan við ferjuleguna og stilla seg við síðuna av koyribreytini við skeltum, sum siga, at tey eru ikki nøgd við støðuna. Nøkur teirra fara inn á sjálvan skráan og festa har einar tveir dúkar, ein hvør- jumegin, við áskrift, sum skal minna løgmann, fíggj- armálaráðharran og onnur á, at tey eiga at hugsa um sín egna heimliga skúla, áðrenn tey fara uttanlands at tosa við onnur um mál, vit enn ikki kenna ávirkan- ina av. Nakrir fáir bilar koma í bíðirøðina. Onkur hevur á orði, at løgið er, at eingin av topppolitikkarunum er komin við egnum bili. Og hóast fólk ugga seg við, at bussurin ikki er komin, fer hugsanin um, at tey longu eru farin vestur í Vágar við aðrari rutu fyrr á morgni, so smátt at breiða seg. Bussurin er komin, og skjótt verður staðfest, at har er eingin sendinevnd í. Onkur tekur eina mynd úr bussinum av teimum mót- mælandi lærarunum. Tíðindamaðurin ringir á flogvøllin at vita, um sendi- nevndin møguliga skuldi verið komin vestur, áðrenn lærararnir møttu í morgun. Jú, soleiðis er. Her sita bæði Anfinn og Helena og hugna sær yvir einum kaffi- koppi, verður upplýst av flogvøllinum. Tey hava frætt um tiltakið, sum lær- ararnir kunngjørdu í rætti- liga góðari tíð, so fólk fingu høvi at fara avstað undan teimum. Aftur fer formaðurin í Lærarafelagnum at skipa fyri. Gloymt er kaffið í kaffistovuni. Nú ræður um at fáa øll mótmmælisfólkini í bussin og so vestur á flog- vøllin at siga, hvat tey halda. Tí ikki skulu teir rósa av, teir lættan sigur fá. Og meðan hurðin í bussi- num fer aftur, og lærararnir stúgva seg saman á standi- plássunum í bussinum, sendir blaðmaðurin boð til starvsfelagan í Sørvági um at fara á flogvøllin at fylgja gongdini víðari. Bussurin rullar spakuliga umborð á Sam, meðan So- sialbilurin við myndamanni og blaðmanni skundar sær heim aftur til blaðhúsið á Argjum. Otto Leo Gram heldur, at nú eigur fótfólkið eisini at sleppa at siga sína hugsan Mynd: Álvur Haraldsen AUSTRALSKT KVØLD Sosialurin - 311820 Fríggjadagin 17. og leygardagin 18. mars TIL MATNA VERÐUR * Gratineraður royktur lambsryggur reivaður í urtareiðri og melón * Strudsabúffur við grillaðum hummarahala og squash, kraftmiklari soppasós og nøtubakaðum eplum * Sjokolátakokosparfait við suðurlendskum fruktum Borð bílegging á tel. 31 75 00 Kostnaður kr. 270,- Týsdagin 21. mars skipar TK-Stovan fyri fundi um produktivitet á Hotel Før- oyum. Heitið produktiv- itetur er lutfalsliga nýtt í føroyskum virkisbúskapi. Tá talan er um produktiv- itet og mátingar av hes- um, eru tað onnur lykla- tøl, enn tey mest vanligu roknskaparligu, ein skal hava fatur á. Tá tosað hev- ur verið um at bøta um effektivitet/produktivitet, hevur ofta verið fokuser- að uppá lækking av lønar- útreiðslum. Hetta er sjálv- andi framvegis áhugavert, men tá talan er um heild- arproduktivitet, verður fokus sett á allar tær ress- ursur, ið verða nýttar í fyritøkum. Á hesum fundi fer Sím- un Hammer frá Virkisráð- geving Spf at vísa hvussu ein miðvíst kann arbeiða við at máta produktivitet í einari fyritøku. Hann kemur at gjøgnumganga bæði hvussu ein kann máta produktivitetin av pørtum í einari fyritøku, men dentur verður lagdur á at vísa tey ymisku mát- zini fyri produktivitet, og hvussu hesi kunnu setast saman og harvið geva eitt mát fyri heildarprodukt- ivitetin hjá fyritøkuni. Eftir fundin skal ein kunna vera førur fyri at gjøgnumføra nakrar ein- faldar produktivitetsmát- ingar, m.a. við hjálp av einum produktivitets- diskli, ið luttakararnir fáa útflýggjaðan. Fundur um produktivitet Ungmannafelagið Sam- band hevði ársaðalfund leygardagin 11. mars. Nýggj nevnd varð vald, og í henni sita nú: Jóhan Petur Johannesen (for- maður), Michael Jensen (næstform.), Gunnar Nattestad (kassameist.), Finnur Jensen (skrivari) og Sámal Petur Petersen (nevndarlimur). Lisbeth L. Petersen, løgtingslimur, var við á fundinum, og hon greiddi frá um sosialpolitikk. Nýggi formaðurin sig- ur, at felagið ætlar at skipa fyri nógvum tiltøkum í sambandi við, at fólkaat- kvøða um framtíðarstøðu Føroya, møguliga verður í ár. Unga Sambandið aðalfund Danskar kvinnur føða fleiri og fleiri børn. Vit skulu aft- ur til 70-ini fyri at síggja hægri burðartøl í Danmark. Í 1975 vóru í miðal fødd 1,9 børn fyri hvørja barnføra kvinnu, men aftaná 1975 fall talið inntil tað í 1983 var heilt niðri á 1,4. Síðani hevur gingið framá í Danmark, og seinastu tøl- ini vísa nú, at burðartalið er yvir 1,7 børn fyri hvørja barnføra kvinnu. Tað ljóðar kanska ikki av nógvum, men samanborið við onnur ídnaðarlond, har føðitalið fellur enn meira stendur væl til í Danmark. Av teimum »høgtútvikl- aðu« londunum, hava bert Frankaríkið, Noreg, Írland, Ísland og USA hægri burð- artal enn Danmark. Hægst liggur USA við einum mið- altalið uppá 2,1 barn. Í Nor- eg fellur kurvan framvegis, meðan í hinum londunum er kurvan vend og er nú so Burðartalið í Danmark hækkar Danmark hevur nú lagt flest onnur ídnaðarlond aftur um seg , tá talan er um burðartal fyri hvørja barnføra kvinnu spakuliga hækkandi. Hesi góðu útlit eru tó ikki heilt uttan útreiðslur fyri statin. Ein serlig analysa frá Búðskaparráðnum vísir, at ein hækking av burðartali- Burðartøl fyri barnførar kvinnur 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 3,50 1970 1980 1990 1998 USA Danmark Holland Týskland Spanien num uppá 0,05 ger, at út- reiðslurnar hjá statinum hækka tey næstu 25 árini. Aftaná 50 ár kann mann rokna við, at hesi fleiri børnini fara at leggja til bú- skapin. Tað tekur nógv ár, áðrenn børnini eru komin úr vøggustovum, barnagørð- um, skúlum, universitetum o. s. fr. og kunnu spjaða til búskapin. (Kelda: Vinnuhúsið) Helena Dam á Neystabø, landsstýrismaður í al- manna- og heilsumálum hevur valt limir í nýggju Vísindasiðsemisnevndina fyri Føroyar. Neyðugt er at velja nýggja Vísindasið- semisnevnd av tí at »lov om ikrafttræden for Færøerne af lov om et Videnskabs- etisk komitésystem og be- handling af biomedicinske forskningsprojekter« júst er komin í gildi í Føroyum. Limirnir í nýggju Vísind- asiðsemisnevndini fyri Før- oyar eru hesir: Dorete Block, fil. dr., Richard Schwartson, farmaceutur, Jalgrím Hilduberg, løgfrøð- ingur, Eliesar Olsen, yvir- lækni á skurðdeildini, Landssjúkrahúsið, Høgni Djurhuus, yvirlækni á anæstesideildini, Lands- sjúkrahúsið, Annika Olsen, kommunulækni og Sonja Klein, prestur. Varalimir eru: Bergtóra Hanusardóttir, sertann- lækni, Marius Rasmussen, yvirlækni á røntgendeildini, Landssjúkrahúsið og Uni Næs, prestur. Vísindasiðsemisnevndin vald