fríggjadagur 21. mai 2010síða 13

13 Fríggjadagur 21. mai 2010 · Nr. 84 Sosialurin »Um vit verða stolin, vit eru líka tolin, og siga bara: »Skitt, lat gá«. Soleiðis yrkti Jóannes Bóndi fyri meira enn 75 árum síðani. Og tað gongur sjón fyri søgn. Hvat kostar tað at hava eina samgongu, sum ongar polit iskar visjónir hevur ella nakað mál fyri at før leika­ menna Føroyar og semjast um grundleggjandi føroysk áhugamál? Hvat kostar tað at hava eina sonevnda leiðslu, sum bert letur seg stýra av sterkastu áhugabólkunum? Hvat kostar tað, at politiska leiðslan ikki verður sett til svars fyri at avreiða grund­ leggjandi virðir og áhugamál hjá føroyska samfelagnum? Hvat kostar tað, at týdn ing­ ar miklir partar av press uni ikki tora at fortelja sann­ leikan, men hinvegin verja valdið og ístaðin demoni­ sera alternativini og tey at­ finningarsomu? Kostnaðurin kann ikki gerast upp í pengum. Og av­ leiðingarnar síggjast tíverri aloftast ikki, fyrr enn stóri skaðin er hendur. ABC-samgongan avreitt føroysk áhugamál Undir ABC­samgonguni hava vit sæð gongdina frá fyrsta degi: ­ Avgerðarætturin hjá før­ oyingum í hernaðar­ og utta nríkismálum varð av reidd ur beinanvegin og Før oyar gjørdar til »Konge riget Dan mark for så vidt angår Fær øerne«. ­ Øll løgreglan er umskipað uttan at føroyskir mynd­ ug leikar hava havt nakra ávirkan. ­ Í búskapar­ og fíggjar­ poli tikki hevur alt bert verið ein bardagi millum ymsar smáar og sterkar áhugabólkar, sum berjast um sín part av køkuni. Skúlar fluttir, tunlar sam­ tyktir og avtiknir – við 100­ tals mió. í eykaútreiðslum fyri skattaborgaran. ­ Fiskivinnupolitikkurin tað sama – bara eitt stríð millum áhugabólkar um­ vegis politisku skipanina. Bert tógvið stríð frá and­ støðuni forðaði fyri, at við lóg varð allur ognar­ rætturin til tilfeingið av­ reiddur endaliga. ­ Fíggjarpolitiskt hava landsstýrisfólkini bara brúkt landskassan eftir egnari meting og hava yvir trekt fyri 340 mió. kr. í rakstri, sum kostar hesa eykaupphædd á hvørjum ári. ­ ABC­samgongan hevur góðtikið, at okkara mið­ námsskúlaskipan skal aft­ ur til tíðina, tá danskt mál varð mett sum einasta amboðið at útbúgva seg, meðan føroyskt var undir­ skipað. ­ Infrakervið skal nú eis­ ini privatiserast, har ein tunnil, ið kann geva inn­ tøkur, við lóg skal latast til eitt útvalt privat felag at tjena uppá, meðan vit øll skulu fíggja tað, ið ikki kastar av sær. Øll okkara peninga- viðurskifti avreidd Og ABC­samgongan broytti, tá hon kom til í 2004, beinanvegin lógir og kunngerðir til frama fyri, at bankarnir kundu flyta allar sínar elektronisku skipanir av landinum. Hóast tað áður og meðan fullveldissamgongan sat, varð sett sum ein greiður politikkur og eitt tjóðskaparligt áhugamál hjá øllum føroyingum, at hesar grundleggjandi skipanir skuldu liggja í Føroyum og før leikamennast her. Men undir ABC er ongin tjóðarbyggjandi visjón ella ætlan, ið kann nútímansgera og menna Føroyar. Alt verður bara avreitt í undirbrotligheit og við at fráskriva sær ábyrgd. Og í dag merkir so hvør einasti føroyingur av leið ­ ingarnar av politiska ábyrgd­ arloysinum, har bank arnir og peningavaldið sleppa at seta sínar egnu reglur og røkja avmarkaði áhugamál hjá sær sjálvum. Ongin hildin til svars Ávaringarnar og mótupp­ skot ini hava ikki trotið. So seint sum fyri tveimum vikum síðani feldu ABC­ flokk arnir eitt lógaruppskot frá Tjóðveldi, sum skuldi tryggja, at bankarnir ikki fluttu alt av landinum. Flestu politikarar søgdu seg annars taka undir við tí, og Jóannes Eidesgaard førdi seg fram í fjølmiðlunum við, at hann skuldi taka stig til at seta bankunum krøv. Men hvat hendi? Gjørdi samgongan nakað? Gjørdi Eidesgaard nakað við málið? Nei, tvørturímóti. Avleiðingarnar í dag eyðsýndar Vit kunnu í dag sláa fast: ­ At við lóg er álagt hvørjum einasta borgara í Føroyum at hava kontu í føroyskum peningastovni, og at hava alt sítt fíggjarliga sam­ skiftið við føroyskan peningastovn. ­ At skattgjaldarin fleiri umførum hevur ver ið álagdur at bjarga bank­ unum, tá teir hava rent seg og samfelagið í trupul­ leikar. ­ Nú flyta peninga stovn ar­ nir hvørja einastu kontu og hvønn einasta upplýsing um peningaviðurskifti hjá hvørjum føroyskum borg­ ara og fyritøku av land­ inum – og allar viðgerðir av peningaviðurskiftum skulu av landinum til tess at verða framd. ­ Onki land í heiminum hevur góðtikið, at allir peningaupplýsingar og alt fíggjarliga infrakervið eru flutt av landinum. ­ Kostnaðurin av at flyta allar skipanirnar av land­ in um, er millum 100 og 200 mió. kr. Hetta rindar brúkarin, hóast ongin hevur spurt okkum um loyvi at flyta okkara pen inga upplýsingar av landinum. ­ Trygdin og skipanirnar hava higartil víst seg at vera avoldaðar og vána­ ligar – sum eis ini ávarað varð um frammanundan. ­ Fyri tað almenna verð ur talan um eina eykaút­ reiðslu uppá millum 25­ 80 mió. kr. fyri at leggja um til eina skipan, har skattur og onnur gjøld kunnu krevjast inn og samkoyrast við skipanina hjá SDC í Danmark. ­ Skattaborgarin og van­ ligi brúkarin skulu nú gjalda eina stóra eyka­ roknøing fyri at leggja um til eina nýggja inn­ krevjingarskipan fyri skattin av peninginum hjá sær sjálvum, sum nú er fluttur av landinum í eini handavending. ­ At tað ber væl til at hava skipanir í Føroyum, sum lúka øll nútímans krøv og kunnu samskifta við skipanir um allan heim. Og at føroysk KT­vinna væl kundi loyst uppgávuna. ­ Tær tænastur, ið frameftir kunnu bjóðast føroyska borgarum í sínum egnu pen ingaviðurskiftum, fara nú at verða gjørdar av eftir avgerð hjá SDC í Danmark. Eins og vit longu hava sæð, at fólk ikki kunnu brúka bankabók ella gera flytingar og gjalda lán eftir egnum ynski. ­ Hvat tað hevur kost ­ að føroysku fyritøk um og vinnu í arbeiðs tím­ um, orsakað av stóru trupulleikunum í sam­ bandi við umleggingina, eru uttan iva fleirfaldar milli ónir. Málið verður ikki slept Tað er óhoyrt og ábyrgdar­ fevnandi, at samgongan hev­ ur góðtikið hesa gongd og avleiðingarnar. Og vit í kunnu í Tjóðveldi lova, at vit ikki sleppa málinum, men fara at leggja lógaruppskot fram aftur um at seta bankunum krøv at fáa skipanir at virka aftur í Føroyum. Høgni Hoydal Um vit verða stolin, vit eru líka tolin... Ongin umbering finst fyri, at ABC-flokkarnir hava loyvt bankunum at flyta øll peningaviðurskifti hjá tær og mær av landinum. Ávaringarnar og mótuppskotini hava ikki trotið, men eru kveistrað til viks í politiskum ábyrgdarloysi og undirbrotiligheit, sum kostar okkum øllum stór virðir, trygd og dýrabært fólkaræði í Kili. Tann, sum ikki visti betur hevði hildið, at talan var um tvey lond. Tað var tað sum kunnugt ikki. Tað eru føroyingar, sum brúka tvey heiti. Chile, sum næstan øll verðin sigur; og Kili, sum heimatlasið sigur. Hetta er ørkymlandi ­ og tað er púra óneyðugt. Tað er jú eingin myndug leiki, sum bannar Skúlabóka grunn­ inum at nýta teir "útihýstu" stavirnar. Málráð verður sett Hinvegin er sannlíkt, at ein myndugleiki um stutta tíð greitt fer at LOYVA hesum stavum. Tí gongst sum væntað verður eitt Málráð, sum fær heimild at autorisera føroyskt skrivtmál, sett í heyst. Hetta er eitt úrslit av løg­ tings viðgerðini í fjør um alfabetið. Ein stórur meiri­ luti á tingi helt, at vit skulu hava eitt fult alfabet, tí skerda alfabetið als ikki er í sam svari við tann málsliga veru leikan. Tingið vildi kortini ikki lóggeva um hetta. Í staðin varð samtykt, at tann veg leið ­ andi Málnevndin skal broyt­ ast til eitt Mál ráð, sum fær heimild at gera slíkt av. Men ein fullsamd Mentanarnevnd mælti kortini tí komandi Málráðnum til at autorisera tað fulla, latínska alfabetið. Síðani hevur ein samd Mál nevnd eisini mælt til, at okkara alfabet skal hýsa øllum stavunum. Og ein Gallup­kanning hevur somu­ leiðis víst, at tað er hetta, sum meirilutin av fólkinum vil hava. Tí er ikki óhugsandi, at Málráðið kemur til somu niðurstøðu. Og tí skal mítt tilmælið til Skúlabókagrunnin vera: Skrivið Chile, Mexico og Cuba! Tað er bæði snøggari, einfaldari ­ og rættari! Tað er óhoyrt og ábyrgd­ ar fevnandi, at sam gong­ an hev ur góð tikið hesa gongd og avleið ing arnar.