fríggjadagur 21. mai 2010síða 13

nr. 84 · 21. mai 2010 13 VIKUSKIFTI Føroysk landanøvn longu í 1990 Føroysk nøvn á londum og plássum í heiminum hava verið nógv umrødd, síðan Heimsatlasið kom út í 1993. Men longu í 1990 gav Føroya Skúla bóka grunnur út bókina, Heimurin, sum nevndi heimsins lond á føroyskum. Í yvirlitinum eru landanøvnini skrivað á før oyskum, við staðbundna forminum og á enskum. fakta Føroysk landanøvn nú heldur Japan uppá, at havið vestan fyri Japan skal eita Japanshav, meðan Suður korea og Norðurkorea vilja kalla tað Eysturhav. Tá føroyingar róðu út í Grønlandi, góvu teir fleiri av víkunum føroysk nøvn og skrivaðu tey eisini í klettar. Sjálvt navnið Før­ oyingahavnin sigur jú eisini alt um, hvør tók land har. Eisini danskarar hava verið gramm ir at festa donsk nøvn á Grøn land. Í Norðurgrønlandi eru land øki uppkallað eftir monnum sum I.C. Christensen og Johannes V. Jensen, og støð eita enn á kortum bæði Kaffeklubben, Dagmars Ø og Dan marks strædet. Høvdu danskarar hevds rættin í huga, tá teir settu nøvn á hesi plássini? Soleiðis hevur navna gáva ið hvussu er søguliga verið brúkt, eisini tá til dømis hálend ingar doyptu ein amerikanskan bý New Amsterdam, ið tó seinni fekk navnið New York. Ongi regluføst atlas Nú verður so nýtt føroyskt atlas gjørt, og spurningurin er, hvussu langt farast skal at geva heimsins londum, býum og plássum týdd heiti og nøvn, ið eru lagað til føroyska stavseting. Summi ynskja sær, at mátin, hetta verður gjørt uppá, er púra reglufastur. Men tann upp gávan er vónleys at loysa, siga Niels Petersen og Birgir Kruse, tí í ong um atlasi yvirhøvur ber til at finna ein reglu fastan hátt at seta orð á heim in. Gjørt varð eisini vart við hetta í Heims atlas inum longu í 1993. Í fororðunum til atlasið stendur, at navnagávan er gjørd soleiðis, sum hon plagar at verða gjørd í øðrum londum. Høv, flógvar, víkir, firðir, sund, fjøll, nes, høvdar, vøtn, áir og oyðimerkur eru týdd, eins og landanøvn og nøkur heilt fá býarnøvn eru føroyskað. Í týðing unum hevur støðið verið føroyskur navna gávu siður. Og síðan stendur: »Í øðrum lagi hava vit hildið okkum til norður lendskan sið, síðan evro peiskan, í summ um førum eisini stað bundnan navna sið.« Hetta vísir, at navnagávan er als ikki konsekvent. Í útgangsstøðinum er hon føroysk, men síðan otar hon seg út í norðurlendskan sið og haðani longur út í heim. Teir báðir vísa á, at í norður lendskum atlasum verður fyrst og fremst brúkt stavseting, sum hev­ ur norðurlendskt snið, og har hendan stav setingin ikki røkkur, verður stav­ set ingin ofta ensk ella týsk. Við øðrum orðum sært tú donsk atlas á donskum, norsk atlas á norskum og svensk atlas á svenskum, áðrenn tey flyta seg út í enskt, týskt ella staðbundin mál. – Meira tú blaðar í ymsum atlasum, týðiligari sært tú, at ongin konsekvensur er í navnagávuni á nøkrum máli. ST fundast javnan um at finna meginreglur fyri navnagávu, men finnur ikki fram til semju, og tað vísir, at spurningurin er rættiliga torgreiddur. Spurningurin nú er, hvar tolmarkið fyri føroyskari stavseting og týðing man vera eftir 17 ár við fyrsta føroyska atlasinum. Skulu summi heiti, sum funnist hevur verið at, broytast, ella er stundin komin at fara longur í arbeiðinum at føroyska heimin, spyrja Niels Petersen og Birgir Kruse. Nøkur dømi um nøvn frá 1990: Føroyskt Á staðnum Enskt Albania . . . . . . . . . . . Shgiperia . . . . . . . . . . . . Albania Finnland . . . . . . . . . . Suomi. . . . . . . . . . . . . . Finland Grønland . . . . . . . . . . Kalaallit . . . . . . . . . . . . Greenland Japan . . . . . . . . . . . . Nippon . . . . . . . . . . . . . Japan Marokko . . . . . . . . . . Al Maghrib . . . . . . . . . . . Marocco Libanon. . . . . . . . . . . Lubnan . . . . . . . . . . . . . Lebanon Russland . . . . . . . . . . Rossijskaja . . . . . . . . . . . Russia Svøríki . . . . . . . . . . . Sverige . . . . . . . . . . . . . Sweden Niels Petersen, stjóri á Føroya Skúlabókagrunni, og Birgir Kruse, ritsjóri á nýggja føroyska atlasinum. mynd: jens kristian vang