mikudagur 16. januar 2002síða 6

10 Nr. 10 - 16. januar 2002 Nr. 10 - 16. januar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Politiski sjónleikurin á hesum sinni var av á middegi ígjár, tá forsætisráðharrin for aftur til Danmarkar. Bæði leikstjórin og leikarar kunnu gleðast, tí alt eydnaðist so stak væl. Allir partar fegnast, tí allir partar vunnu ein sigur, siga teir. Líka mikið, hvussu gongdin undan tí síðsta leikinum upprunaliga varð stungin út í kortið. Forsætisráðharrin tóktist at koma við einum stórum gávupakka, og líkt var til, at hann kundi ganga øllum ynskjum føroyinga á møti. -Men tit sleppa bara at spæla innan fyri karmin í Ríkisfelagsskapin- um! Segði hann. Hinvegin, fara vit aftur um orðini og smílið, so segði hann einki nýtt. Tað var ein endurtøka av tí, sum undanfarna stjórnin segði. Orðini vóru bara nøkur onnur og kanska meiri vinarlig. Tey gliðu betri niður og vórðu ikki søgd úr erva – »góðu børn, nú mugu tit skilja«-hugburðurin var burtur. Og tað hevði for- sætisráðharrin – og Sambandsflokkurin – sannliga brúk fyri, nú val er fyri framman og viðurskiftini millum Føroyar og Danmark helst skulu betrast, eftir at konfrontatións-kósin hjá Tjóðveldinum hev- ur tapt. Hóast formaður Tjóðveldisfloksins eftir leikin í Tinganesi fegnaðist og staðfesti, at talan var um sjey-míla-ferð móti fullveldinum, so kann ikki sig- ast annað enn, at Tjóðveldisflokkurin hevur tapt so dyggiliga í fullveldisgongdini. Tað, sum forsætisráðharrin bjóðaði, og tað sum løg- maður og varaløgmaður hálsfevndust um, er eina og aleina talan um yvirtøkur innan fyri karmarnar av Ríkisfelagsskapinum. Ein nútímansgerð av heima- stýrislógini varð tilboð hansara. Vit eru ikki komin eitt vet nærri nøkrum fullveldi, sum eftir ætlan landsstýrisins longu skuldi verið skipað, eftir fólkaatkvøður um fullveldi og grundlóg í 2001. Men sum tann gløggi politikkarin varaløgmaður er, so letst hann sum hann er tann stóri sigurharrin. Hann hevur fyri neyðini at fyrigykla tí ørkymlaða veljaranum at okkurt er vunnið. Minnir mest um »nýggju klæði keisarans«. Løgmaður er afturímóti samgonguleiðarin, sum í dag kann staðfesta, at tað var tann nýggi leisturin í sjálvstýristilgongdini sum sigraði. Hann er tann savnandi, alfaðirligi løgmaðurin, sum fekk savnað landsstýrissamgonguna um eina meira hóvliga leið, sum »miðleingjan« í Fólkaflokkinum kundi ganga við til. Vit mugu bara staðfesta, at vit vóru óivað komin longur á sjálvstýrisleið, um vit høvdu valt sjálvstýr- istilgongdina hjá Javnaðarflokkinum. Hóast alt kann samgongan erpa sær av einum. Hon fekk skorið blokkin við einum triðingini. Man tann sigurin kann eisini enda sum ein pyrrus-sigur. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Ein sjónleikur við lít VIÐMERKINGAR Kári P. Højgaard løgtingsmaður Sunnudagin 6. januar upp- rann so tann dagur, at landsstýrismaðurin í fíggj- armálum, Kartin Hansen, boðaði frá, at eitt uppskot um betran av pensiónunum var í ljósmála. Mánadagin á middegi boðaði løgmaður frá hesum sama í Rás 2. Seinni greiðir landsstýris- maðurin, sum umsitur málsøkið, Sámal P. í Grund, frá í grein í Sosialinum. Allir tríggir greiða á felags tíðindafundi frá innihaldin- um í uppskotinum. Helena D. á Neystabø, løgtingskvinna, hevur í fleiri bløðum skrivað um pensiónir og hevði eisini møguleika at betra um støðuna hjá pensionistum saman við samgonguni, men valdi at marknaðarføra seg við egnum uppskoti, sum eisini fall. Harumframt hava fleiri onnur tingfólk havt sínar viðmerkingar til uppskotið, og hóast onkur negativa røddin hevur verið at hoyrt, gleðast allir um, at ein bat- an er í eygsjón hjá pension- istunum. Sjálvstýrisflokkurin um- situr oljumál umframt al- manna- og heilsumál. Iva- leyst hevði Amerada Hess bólkurin funnið olju, um Eyðun Elltør ikki var ráð- harri, men ein sannroynd er, at hetta hendi seinasta heyst, og eru vónirnar góð- ar fyri hesum málsøki. Nógvir pápar tykjast verða til pensionistabarnið, sum er um at síggja dagsins ljós. Tað er ikki tað týdn- ingarmesta, at rætti pápin fær æruna, men at uppskot- ið verður samtykt og sett í verk skjótast gjørligt. Hin- vegin so fegnist eg um úr- slitið, og kunnu fleiri vátta, at mín leiklutur í hesum máli ikki hevur ligið eftir. Eg fari ikki at biðja um blóðkanning av burðinum fyri at staðfesta, hvør pápin er, men eg taki hann at mær sum mín egna. Samgongulimir eiga tøkk fyri, at hesin batin til pens- ionistarnar kann síggja dagsins ljós í tólvta tíma. Somuleiðis eigur andstøð- an sítt rós fyri at hava lagt fleiri uppskot fram seinasta árið og sostatt skumpað undir, at hesin batin gjørd- ist verðuleiki. Eg vóni, at málið verður einmælt samtykt og verður ein sjónligur bati fyri flestu pensionistar. Hvør er faðirin at barninum? Jógvan Arge býráðslimur í Havnfyri tjóðveldisflokkin Tú verður linur í knøunum og tárini vilja renna, tá borgarstjórin Jan Christi- ansen tekur orðið. Nú skrivar hann, at Tórs- havnar Býráð er meiri opið enn nakrantíð. Ein av hans- ara sterkastu próvgrundum er, at skráirnar fyri býráðs- fundir liggja frammi á bókasavninum. Tú verður freistaður at spyrja, hvussu nógvum fólkum, hann røkkur har? Hinvegin eru skráirnar ikki at síggja alment í mið- býnum. Ein lítil lepi er komin at hanga í eini talvu á býráðssalinum og vísir fólki inn á Snarskivuna at lesa býráðsskráir. Men har stendur onki um, nær fund- irnir eru. So kunna fólk sjálv døma um, hvussu góðan hug Jan Christiansen hevur at upp- lýsa sítt fólk um býráðsins arbeiði. Eg loyvi mær at endur- taka, at hugburðurin at kunna borgararnar um, hvat Tórshavnar Býráð hevst at, hevur ikki verið nóg góður. Nú lovar borgarstjórin, at hann fer at taka nýtíðar tøkni rættiliga til hjálpar at bøta um hetta. Vit eru fleiri, sum fegnast um tað, men kortini ber tað enn ikki býráðslimum í Havn til at fáa kopi av skjølum í mál- um, sum teir skula viðgera og taka støðu eftir. Tað er ein avoldaður hugburður. Ymisk tekin eru kortini um, at tað ger mun at finn- ast at mannagongdum í bý- ráðnum. Málið um, hvør skuldi gera barnagarðarnar var hendan dagin sett til viðgerðar á fundi fyri læst- um hurðum fyrst – og síð- ani fyri opnum hurðum. Minnilutin spurdi sjálv- andi, hví málið skuldi við- gerast á tveimum fundum, og nær orðaskiftið og at- kvøðugreiðslan fóru at verða – á tí stongda fund- inum ella opna. Borgarstjórin segði, at tað var gamal siður at við- gera og avgera slík mál fyri læstum hurðum og so kunna eitt sindur um tey fyri opnum hurðum. Hetta hildu vit vera órímiligt og bóðu um at fáa viðgerðina fyri opnum hurðum. Borgarstjórin var eitt sindur trekur og byrjaði viðgerðina fyri læstum hurðum, men vit gjørdu greitt, at vit ætlaðu at spara krútið til tann opna fundin. Tí varð hetta málið við- gjørt fyri opnum hurðum. Tað var eitt stórt stig fram á í søguni um býráðsins opinleika, og tað fegnast vit um, men tað var ikki fyrst og fremt borgarstjóranum fyri at takka. Um fundarskipanina er stutt at siga, at hon fram- vegis tykist mær at vera eitt tól, sum serliga hevur til endamáls at avmarka orða- skiftið á opnum fundum. Tað er møguligt, at eg havi verið við til at stað- festa hesa skipan fyri ein- um ári síðani, men tá hevði eg av góðum grundum ong- ar royndir av, hvussu darv- andi hon er. Tað havi eg nú, og tí haldi eg, at vit skula taka hana og opinleikan sum heild til gjølla viðgerð. Tá tæna vit kommununi og borgar- unum best – og tað er tað, vit eru í býráðnum til. Opinleikin hjá Jan Christiansen Jógvan Isaksen Leygardagin 12. januar hevði Sosialurin samrøðu við føroyskar bókaútgevar- ar og við formannin í Ment- unargrunni Landsins, Róa Patursson. Bókaútgevar- arnir – teirra millum undir- ritaði – vildu vera við, at stuðulin frá Mentunar- grunni Landsins til før- oyska bókaútgávu var minkaður so nógv, at mong forløg fóru at leggja stilt ella taka øll rep í seglini. Formaðurin í Mentunar- grunni Landsins vísir ikki frá sær, at føroyska bókaút- gávan er minkað við nær- um einum triðingi farna árið, og at studningurin til ta einstøku bókin er væl minni enn áður. Um somu tíð ger hann vart við, at tað er ikki vist, at føroysk bókaútgáva fer at fáa fleiri pengar, tó at Mentunar- grunnur Landsins fær eina hægri játtan. Tað er so nógv annað, sum hevur stuðul uppiborið innan føroyskt mentanarlív. Hetta er ein greið ment- anarpolitisk støðutakan, sum bæði formaður og nevnd sjálvsagt hava teirra fulla rætt at hava, hóast tað er eitt bakkast fyri føroyska bókaútgávu. Men beint frammandundan í samrøð- uni sigur formaðurin, at vit skulu ansa eftir ikki at dramatisera niðurskurðin til bøkur, tí: »Tað, eg veit um, eru allar tær bøkurnar komnar út, sum Mentanar- grunnurin hevur latið stuð- ul til«. Við øðrum orðum: Tað eru bara forleggjararn- ir, sum geva ilt av sær. Bøk- urnar koma kortini. Men her er komin kuril á logikkin hjá formanninum. At tær bøkur, sum stuðul er latin til, koma út, er tí at avgerðin longu er tikin frá forløgunum, tá ið umsókn- in verður latin inn. Av royndum vita vit, hvussu smábýttur studningurin hevur verið í reiðiliga eitt ár, og tí verða bókaútgávur steðgaðar, áðrenn Mentun- argrunnur Landsins verður søktur. Tað er sostatt nógv, sum verður steðgað, tí at forløgini framman undan vita, at hetta fer ikki at bera til. Hevði stuðulin frá Mentanargrunni Landsins verið á sama støði sum fyri t.d. tveimum árum síðani, vóru væl fleiri bøkur komnar út upp undir jólini 2001. At tað komu so nógv- ar bøkur út fyri jól 2000, tá ið sama nevnd býtti somu upphæddir út, var millum annað tí, at vit í forløgun- um enn ikki vóru greið yvir, at studningurin var so nógv minkaður. Í dag drag- ast vit øll við undirskot frá hesum bjartskygda skeiði. VIÐMERKINGAR Ein viðmerking til formannin fyri Mentunargrunn Landsins Edmund Joensen Tá landsstýrið minkar blokkin, er tað fjøldin ið missir, meðan tey fáu fáa stóra vinningin úr olju- ríkidøminum hjá øllum føroyingum. Sett er á nýggja árið og landsstýrið hevur minkað frumintøkur Føroya við 400 mió. kr um árið – hvørt ár. Blokkstuðulin fer sum kunnugt stórt sæð allur til lønir innan heilsuverkið, útbúgvingarverkið og al- mannaverkið. Blokkurin er sostatt til fyrimunar fyri alt tað føroyska fólkið og ikki bert fyri tey fáu. Teir ser- kønu siga, at tann sonevnda multiplikatoreffektin av hesum er 2,5. Tað vil siga, at búskaparligi missurin fyri føroyingar er ikki ein- ans 400 mió. kr., men ein heil milliard. Í Útvarpinum herfyri segði formaðurin fyri Landsfelag pensionistanna, at hevði landsstýrið bert bíða í eitt ár við at skorið blokkin niður, høvdu teir verið førir fyri at bygt eina røð av ellis- og avlamis- heimum runt landið. Hetta er so satt sum tað er sagt. Oljan átti at komið øllum føroyingum til góðar Nógv eru tey sum vóna, at olja finst í nóg stórum nøgdum, til at vinna naka aftur av sjálvgjørda tap- inum hjá landstýrinum, og tey flestu vóna eisini, at olj- an kann koma øllum føroy- ingum til góðar. Mær untist sum løgmað- ur at umsita oljumál alt landsstýriskeiði frá 1994 til 1998. Tað var tá, at stóra oljufyrireikingin fór fram og var í hæddini. Sjálvur var eg ongantíð í iva um, at allir føroyingar skuldu fáa lut í tí vinninginum, sum kom burtur úr oljuni. Skuldi hetta eydnast, var neyðugt at tryggja hetta longu frá byrjan av í loyvis- treytunum til oljufeløgini. Tað var fyri mær ein sjálv- fylgja, at eigarin av grund- stykkinum skuldi seta treyt- irnar. Eigarin er alt føroya fólk. Alment borið oljufelag Eins og norðmenn gjørdu, skuldu vit tryggja okkum, at eitt alment oljufelag skuldi hava rætt, ella optión, til at verða »borið« av teimum oljufeløgum, sum fingu loyvi at taka okkara olju upp. Landsstýr- ið kundi tá, um olja var funnin, seinni gjørt av um allmenna felagið sjálvt gjørdi nýtslu av optiónini, ella seldi rættin til aðrar at nýta. Norska fólkið selur Stat- oil fyri ótal av milliardum. Allar hesar milliardirnar koma øllum tí norska fólk- inum tilgóðar, og ikki bert nøkrum fáum. Alt var fyrireika Ì fyrireikingunum var hetta tikið við og lá púra klárt at seta í verk. Sjálvur setti eg serliga nevnd at fyrireika allment oljufelag. Nevndin hevði gjørt eitt útførligt og drúgt útgreiningararbeiði á hesum øki. Arbeiði var liðugt og álit var skrivað, sum í smálutum lýsti, hvussu hetta á besta hátt kundi gerast. Sitandi landstýrissam- gonga feldi uppskotið Verandi landstýri vildi ikki hava eitt alment oljufelag ella optión til alt tað før- oyska fólkið. Hetta bleiv slettis ikki tikið við í treytirnar til olju- feløgini. Aftaná at hava barst fyri okkara sjónar- miðum í løgtingsnevndum uttan úrslit, legði Sam- bandsflokkurin sítt egna uppskot fyri føroya løgting, men hetta var felt av sitandi samgongu. Landstýrið og teir privatu Landstýrið valdi ístaðin at lata tey privatu feløgini fáa frítt spæl. Oljufeløgini, sum bera tey fáu, fingu tey bestu oljuøkini. Úrslitið verður, at komandi olju- vinningurin verður býttur millum nakrar fáar føroy- ingar sum høvdu nóg mikið frammanundan, meðan meginparturin av føroya fólki hyggur at. Stórtíðindi í FREGNUM seinast prógva, hvussu eitt lítið oljufelag fær virði á trimum miljónum til hálva milliard. Tey fáu fáa meginpartin, meðan fókið fær restina Jú blokkurin uppá meira enn eina milliard, svarandi til búðskaparligan fyrimun uppá minst tríggjar milli- ardir verður tveittur burtur. Alt føroya fólk, missur henda fyrimun. Eydnast tað at fáa endurvunnið henda missin frá komandi olju- ríkidømi, koma tey fáu at fáa tann stóra fyrimunin, meðan føroya fólk fær rest- ina, um/tá restin eina ferð kemur til sættis. Flestu dømir um smá lond, sum hava loyst frá størri londum, vísa eina óhugnaliga skeiva gongd í býtinum av samfelagsinn- tøku og ognum. Tá finna vinstrahallir sosialistar og høgravendir kapitalistar saman. Tey fáu dusa sær, meðan fólkið oftast situr eftir við sviðið so. Verður hetta eisini gongdin hjá okkum? Løgting og landstýri ímóti fólkinum, til frama fyri tey fáu Annita á Fríðriksmørk Nú er Anders Fogh Ras- mussen so farin heimaftur eftir sína fyrstu Føroya vitjan. Ongin ivi um, at her var ein glotti at hóma, fyri einum betri dialogi millum Føroyar og Danmark. Men einastaðni eru Anders Fogh og Poul Nyrup ein og hin sami, og tað er í spurninginum um, hvussu langt føroyingar kundu sleppa á fullveldis- leið. Teir brúktu báðir nøk- ur hugtøk, sum eg haldi, at teir sluppu í so væl avstað við. Nemliga hugtøkini ríkisfelagsskapur, javn- bjóðis partar og orðið loys- ing. Hesi hugtøk verða brúkt, sum um at føroy- ingar og grønlendingar eru ein javnbjóðis partur við danir. Her er ikki talan um ein felagsskap, men um eina ríkiseind, har evsta valdið og yvirvaldsrætturin liggur í danska fólkatingin- um. Og hetta er ein rættur sum danska stjórnin til ein og hvørja tíð vil varðveita, tí hesin rættur gevur pengar og vald. Tá ið tú tosar um Sam- eindu Tjóða, Europasam- veldið og Norðurlandaráð- ið, so kanst tú tosa um fel- agsskapir har allýsingin av hesum felagsskapum er, at teir eru felagsskapir millum javnbjóðis partar. Men hes- ar tjóðir, sum eru limir í hesum trimum felagsskap- um hava allar fullveldi og tí eru tær javnbjóðis partar við hinar tjóðirnar í hesum felagsskapum. Í orðaskiftinum millum Føroyar og Danmark tykist tað, sum at tað framhald- andi verður manipulera við hesum hugtøkum. Og summir flokkar á løgtingi hava enntá gjørt hetta hug- takið ríkisfelagsskapur til avgerandi markið fyri, hvussu langt teir kunnu fara á sjálvstýrisleið. Orðini ríkisfelagsskapur og javnbjóðis partar verða brúkt positivt, og orðið loysing verður brúkt negat- ivt. Anders Fogh segði, at vit kundu fáa so nógv sjálv- stýri, sum vit ynsktu, men at markið gekk við ríkisfel- agsskap, donsku krúnuna og danska gjaldoyra. Men hvat leggur hann í hugtakið ríkisfelagsskapur, og hvat kunnu vit eftir hansara leisti, sum vit ikki kunnu í dag. Tá ið hann tosar um javnbjóðis partar, so ljóðar tað sum um, at Føroya Løg- ting og Fólkatingið skulu verða javnbjóðis ella líka- stillaði yvir fyri hvørjum øðrum. Tá vit eru javnbjóð- is partar, eftir Fogh´sa allýsing, hvør umsitur tá føroyska fullveldi og før- oyska yvirvaldsrættin. Eisini vita vit, at orðið ríkisfelagsskapur ikki finst í altjóða rætti, og at ongin faklig lýsing finst um, hvat orðið merkir. Tá í hesi hugtøk fram- haldandi eru avgerandi fyri støðutakanina hjá pørtum av løgtinginum og somu- leiðis hjá Føroya fólki, hevði verið gott at fingið at vita frá m.a Anders Fogh, hvat hann leggur í hugtøk- ini ríkisfelagsskapur og javnbjóðis partar og loys- ing. Og vóni eg, at hann verður spurdur um hetta, tá ið høvi býðst! Orðasmíð C M Y K 11 10