fríggjadagur 11. juni 2010síða 12

Fríggjadagur 11. juni 2010 · Nr. 93 12 Sosialurin Kjak Allir flokkar á tingi eru samdir. Eftir 10 ára arbeiði er semja um eitt uppskot til føroyska stjórnarskipan, sum skal leggjast til Føroya fólk at taka støðu til á fólka­ atkvøðu. Tað verður fyrstu ferð, at Føroya fólk sjálvt ger av, hvussu fólkaræðið í Før­ oyum skal skipast. Hvørji grundleggjandi rættindi og skyldur allir borgarar hava. Hvussu valdið skal av markast og verða undir eftirliti og innliti. Hvussu manna gongdirnar skulu vera, tá Føroyar gera avtal­ ur við onnur lond og felags­ skapir – og at fólkið skal spyrj ast, um vald verður lagt burtur frá føroyska fólk­ inum til onnur at umsita. Hvussu myndugleikar skulu standa til svars mótvegis fólk inum. Hvussu tilfeingi og almenn ogn skulu um­ sit ast burðardygt og til gagns fyri samfelagið. Og hvussu rættartrygd og rætt­ arsamfelag skal tryggjast. Hesin rætturin til fólka­ ræði, er ein grund leggjandi rættur, sum flestu lond í heiminum viðurkenna – og sum m.a. Danmark og øll Norðurlond hava bundið seg til at virka fyri í sáttmálum hjá Sameindu Tjóðum. Ja, Norðurlond eru kend fyri at ganga á odda fyri at tryggja hesi rættindi hjá fólkum kring allan heim. Vit hava hoyrt upp í sam­ an um javntsettar part ar, sjálvsavgerðarrætt, javn­ bjóð is virðing – og at um før­ oyingar bert semjast innan­ hýsis, so verða samtyktirnar eisini virdar. Stjórnarskipan Føroya áset ur rætt og slætt, at Før oya fólk hevur evsta politiska valdið í Føroyum og at ongin kann lóggeva ella umsita ella døma í Føroyum, uttan at Føroya fólk sjálvt hevur samtykt reglurnar, mannagongdirnar og eftir lit­ ið. Demokrati í verki, har tað ikki eru einstakir flokkar ella politikarar, ið kunnu avgera støðu og framtíðarstøðu Føroya. Men fólkaræðið skal ikki galda í Føroyum... Men so falla gekkaskortarnir. Danski Fólkaflokkurin við Piu Kjærsgaard og Sør en Espersen á odda krev ur, at danska stjórnin og for sæt­ isráðharrin seta Løg ting ið og Føroya fólk uppá pláss. Rætturin til fólkaræði og virðingin fyri føroyskum av gerðum og semjum, skal jú ikki takast í álvara, tá á stendur. Tað er ikki føroyska fólkið, ið kann avger sína egnu stjórnarskipan. Tað skulu politikarar, løg frøð­ ing ar og embætisfólk í Dan­ mark – sum vit ikki hava valt – gera av. Og lógir, sum før­ oyska fólkið ongantíð hevur samtykt, skulu nýtast at seta føroyskt fólkaræði til viks. Er bara ein farri av fólka­ ræðisligari hugsan og ábyrgd millum føroyskar politikarar, so standa vit sjálvsagt av­ gjørt saman um okkara rætt­ indi. Vit greiða sakliga og undirbygt frá, hvørji rættindi Føroyska fólkið hevur, og at føroyska grundlógin sjálvsagt bert kann samtykkjast av føroyska fólkinum. At hend­ an avgerðin ikki skal tak­ ast á Christiansborg, men í Føroyum. Og at henda stjórnarskipan leggur fast, hvussu vit skulu fara demo­ krat iskt fram, tá vit velja at skipa okkum sum sjálv støð­ ugan stat ella um vit vilja melda okkum inn í felags­ skapir ella samveldi av yms­ um slag. Men hvat hendi? Løgmaður og Edmund Joensen í víggj Ja, løgmaður Kaj Leo Jo­ hanne sen var skjótur at greiða frá alment, at hann tók undir við Danska Fólkaflokkinum og løg­ frøð ingum hjá danska for­ sæt isráðharranum. Hann gekk sum Føroya løgmaður beint ímóti semjuni millum allar flokkar á tí Løgtingi, sum hevur valt hann – har ímillum umboðini úr hansara egna flokki. Og honum á baki kom so Edmund Joensen, sum bæði í greinum og niðri á Fólkatingi, hevur barst sum úlvur á skóg ímóti einum samdum løgtingi og talað hart ímóti, at Føroya fólk hevur rætt til fólkaræði. Skulu vit gráta ella flenna? Ja, tað vistu fólkatings­ politikarar heldur ikki, tá Fólkatingið hevði enda orða­ skiftið 2. juni í ár. Orðaskiftið vendi rætt Undirritaði helt fyrst eina røðu um støðuna í heim in­ um, um visjónirnar fyri einar sjálvstøðugar Før oy ar og ábyrgd okkara í heims sam­ felagnum. Og mælti staði­ liga til, at danskir politikarar ikki enn einaferð royndu at spjaða eina semju í Føroyum við at draga málið um stjórn­ arskipan Føroya niður til Danmarkar. Har kom ein ørgrynna av viðmerkingum frá ser­ liga Dansk Folkeparti: Krist­ ian Thulesen Dahl, Sør en Espersen, Søren Kra rup, Jesper Langballe og aðrir tvíhildu um, at før oy ing­ ar høvdu ongan rætt til at samtykkja egna stjórn ar­ skipan, tí Danmark var ein eindarstatur, har tað eru danskir myndugleikar, ið hava evsta avgerðarættin yvir Føroyum. Eg nýtti stóra orku at greiða frá sjónarmiðunum hjá øllum flokkum á tingi um, at føroyingar eru ein tjóð við sjálvsagerðarrætti, sum ongantíð hevur verið samrunnin partur av donsku tjóðini. Eg vísti á fordømini úr søguni, har eitt nú Noreg hevði egna grundlóg longu í 1814, hóast teir vóru í sam­ veldi við Svøríki fram til 1905. Vísti á, at føroyska fólkið ongantíð hevur samtykt donsku grundlógina og at vit bert einaferð eru spurd um okkara støðu, nevniliga í 1946, tá vit valdu loysing. Eisini tá kastaðu føroyskir politikarar saman við donskum mynd­ ugleikum og forðaðu fyri, at ein demokratisk avgerð varð sett í verk. Eg spurdi eisini donsku politikararnar, hvussu tað kundi bera til, at Føroya fólk ikki skuldi hava rætt til at samtykkja sína egnu grundlóg, tá danska fólk­ ið herfyri skuldi til fólka­ atkvøðu um eina ES­ grund lóg – uttan at spyrja før oy ingar eftir. Og tað gekk sera væl at grundgeva fyri sjónar mið­ unum. Aðrir politikarar løgdu uppí orðaskiftið, og søgdu seg skilja støð una og fólkaræðisligu grund gev­ ingarnar. Edmund og Danski fólkaflokkurin í parti Men so trein Edmund Joen­ sen á røðarapallin. Hann takkaði teimum politikarum, sum settu seg ímóti semjuni á Føroya Løgtingi, og hann segði seg vera fullsamdan við Dansk Folkeparti og Langballe, Krarup, Espersen og øðrum sum í sínum lagi róstu Edmundi Joensen fyri sína støðu. Edmund Joen­ sen boðaði eisini frá, at sam­ bandsflokkurin vildi hava Føroyar upp í ES sum partur av Danmark. Politikarar úr øðrum flokk um løgdu uppí, og spurdu rætt og slætt Edmund Joen sen, hvussu tað bar til, at hann gekk ímóti semjuni á Løgtingi og teir søgdu seg púrt onki skilja av hesum. Tað var pínligt at hyggja at og lurta eftir. Serstakliga pínligt. Og her tosi eg helst fyri meginparin av teimum 179 fólkatingslimunum, ið upplivdu hetta. Villleiðandi tíðindaskriv Men eftir hetta sendu fólk­ ini hjá Edmundi Joensen eitt tíðindaskriv út, har hann segði, at full semja var á Christiansborg um at ganga ímóti føroysku stjórn­ arskipanini. Hetta er ein beinleiðis ósonn mynd av støðuni. Og hvussu sannleiksvirði er í tíðindaskrivum Edmund Joensen sæst eisini, tá hann at enda í skrivinum boðar frá tí sonevnda samráðnum, sum Danski Fólkaflokkurin hevur kravt við Lars Løkke Rasmussen í Føroyanevndini hjá Fólkatinginum. Har vil Edmund vera við, at hann sum formaður í nevndini hevur tryggjað, at samráðið verður sent út alment á internetinum og á teirri serligu fólkatingsrásini. Men øll slík samráð verða send út á internetið og á fólka tings­ rásina púra automatiskt. Ætla vit bara at níga og tiga? Samráðið verður nú týsdagin 15. juni kl. 11 føroyska tíð. Og bara tað, at tað verður hildið, har boð skulu gevast frá for­ sætisráðharranum um, hvørji rættindi vit hava í Føroyum, er í sjálvum sær ein lýsing av eini skipan, ið onki hevur við fólkaræði at gera. Eftir stendur nú at síggja, um vit enn einaferð skulu uppliva, at føroyskir politikarar kunnu ganga beint ímóti semjum á løgtingi og beint ímóti rættindunum hjá føroysku tjóðini, uttan at nakar letur við seg koma. Hvat siga tildømis teir flokk­ ar, ið hava valt Kaj Leo Jo­ hannesen til løgmann og sum eru í samgongu við Edmund Joensen? Eitt er vist. Tað skapar onga virðing millum dansk­ ar politikarar og hjá okkum sjálvum at kappast um, hvør kann níga djúpast. Tað skapar hinvegin stóra virð­ ing, tá vit tora at standa við okkara rættindi og við skila góðum grundgevingum krevja at verða vird sum fólk á jøvn um føti við onnur. Høgni Hoydal Hvussu djúpt vilja vit níga? Edmund Joensen og Kaj Leo Johannesen kasta saman við Dansk Folkeparti og øðrum kreftum og ganga beinleiðis ímóti Føroya Løgtingi og ímóti rættindunum hjá føroyska fólkinum til fólkaræði og egna stjórnarskipan Rætturin til fólkaræði og virðingin fyri føroyskum av gerðum og semjum, skal jú ikki takast í álvara, tá á stendur. Tað var pínligt at hyggja at og lurta eftir.