fríggjadagur 18. juni 2010síða 15

15 Fríggjadagur 18. juni 2010 · Nr. 96 Sosialurin Kári á Rógvi løgtingsmaður og doktari í lóg Vit kunnu flokka fatanir av stjórnarrætti í tveir bólkar. Tey ið halda valdið koma frá harðskapi; og tey ið halda valdið koma frá undirtøku. Hetta seinna sjónarmiðið liggur t.d. undir amerikansku óheftislýsingini frá 1776, norsku grundlógini frá 1814 og donsku ríkisgrundlógini frá 1849. Hitt fyrra sjónarmiðið, sum t.d. Mao Tse Tung stend­ ur fyri (“valdið kemur úr byrsumúlanum”), er tíverri komin inn sum faklig spilla hjá teimum, ið lósu jura í Kjøbinhavn fram til 1990’ini. Hesi fólkini hava eisini lært ymiskt, sum hvørki hevur søguligt ella felags europeiskt jørðildi, t.d. trúgva tey, at ALS ikki er lov (don’t ask), at talufrælsið bert er formligt (at alt kann bannast), og at Danmark knappliga gjørdist eindarstatur (Føroyar eru at meta við Amager, stóð at lesa í lærubókini á K.U.). At hava lisið statsrætt á Københavns Universitet í farn um tíðum má hava verið nakað sum í Moon­ rørsl uni ella kanska onkrari asketiskari oyðimarkarsekt, tí tað ger fólk undarliga hug­ sjónarliga tváaði og pírin. Ein juristur, sum enntá hev­ ur verið virkin í fótbólts sam ­ band inum, ið eftir donsku teoriini ikki kann vera limur í altjóða felags skap um, har Danmark longu er við, skriv­ aði í bløðun um, at før oysk stjórnar skip an ber ikki til – ‘tí hann hevði onki lisið um hana á K.U.’ – svarandi til at siga ‘nú sigur Einstein, at alt er relativt; onki stóð um tað í lærubókini á K.U. fyri 20 árum síðani!’ Betra og rættara sjónar­ miðið í stjórnarrætti er hetta: Føroyingar er eyðsýndir at staðfesta, teir eru tjóð, búgva í landi, sum í øldir hevur verið egið løgdømi við egnari óskrivaðari stjózrnarskipan, egnum tingi, lógum, venjum og rættindum. Í mangar øld­ ir vóru teir tengdir at sama kongs húsi sum mong onnur lond, men donsk national­ isma og serliga faklig fanat­ isma frá sonevndum juridisk­ um positivistum hava forð að fyri teirri norrønu loysn ini við egnari skrivaðari stjórn­ arskipan – sum Noreg hevði frá 1814, og Ísland hevði frá 1874 – uttan at loysa frá sam­ veldis støðuni. Teir ópragmat­ isku positivistarnir fækkast tó nú í tali, og hitt so kenda notatið frá 2. juni 2010 var bert roynd at bluffa við óhald barum sjónarmið (men bluff ið eydnaðist so ímóti løg­ søgu manni føroyinga). Vísi til grein í komandi útgávu av tíðar ritin um Juri sten fyri tey serliga áhugaðu. Í Føroyum skulu føroyingar ráða Í uppskotinum um stjórn ar ­ skipan siga vit sum Andr ass Samuelsen á sinni, at í Før­ oyum skulu før oy ingar ráða. Alt vald kemur frá Før oya fólki, tí er stjórnar skip anin fremri enn danska ríkis­ grundlógin, sum tó sjálv andi skal virð ast í fram haldandi sam veldi, men hon er fyrst og fremst Danmarkar inn lendis stjórn ar skipan. Broyt ingar skulu gerast, ja; men ikki í áseting unum um tjóð skapar ­ spurningin. At valdið kemur frá fólkinum, at sjálvs avgerð­ ar rætturin er ómiss andi, at sjórnar skipanin er evsta skjal­ ið, at støða okkara nú er sátt­ málakend sam veldis støða, at føroyingar kunnu hava egnar ásetingar um mann rættindi og rættar skip an – har verður onki broytt. Nógv umrøddu neyðugu broytingarnar skulu ger ast á økjum, har danska grund­ lógin er fátækslig, serliga innan nútíðar rættindi sum fyrisitingarrættindi, til­ feingi, umhvørvi og orðing av rættar grund regl um sum líka regluni, umframt á økj­ um, sum í dag standa illa hagreidd í teirri vánaligu stýr is skipanarlógini, sum vit mugu loysa av við meiri full­ bornari stjórnarskipan. Alt vald í Føroyum kemur frá Føroya fólki, allir myndug­ leikar mugu hava undirtøku frá fólkinum. Alt vald frá Føroya fólki! Notatið hjá justitsministeriinum var bluff. Ráðandi fakliga sjónarmiðið er, at lond og tjóðir sum vit hava stóra nyttu av egnari grundlóg í felagsskapi. Men hvat skal standa í? Kært barn har mange navne: Frelstur, føddur av nýggjum, endurføddur, trúgvandi, Jesu lærusveinur, komin við, um­ vend ur, náðaður syndari, Guds barn, ja vel sjálvur/sjálv. Eg vil siga, at tað at blíva frelstur, fyri at velja eitt heiti, út frá Bíbliuni og av egnum royndum má koma frá Gudi fyrst og fremst. Tú má fara ígjøgnum eina tíð, dagar, vikur, mánaðir ella ár, har tú er kallaður av Gudi til frelsu. Ein ófriður innaní tær um lívið aftan á deyðan. Hvar endi eg? Tú má hava hoyrt evan­ geli ið um Jesus, og sæð teg sum ófullkomnan uttan Jesus, men náðaðan gjøgnum Jesus. Og tað er bara Gud, sum kann opna henda sann­ leikan fyri tær. Tín partur er at trúgva tí, velja tað, sum Gud vísur tær gjøgnum Sítt orð: Bíbliuna og gjøgnum tey, sum tala Guds orð ella vitna um Hann. Mín egna roynd er, at eg var so sterkt kallaður av Gudi, at eg tonkti als ikki um alt eg skuldi leggja av, og gevast við, og um hvat onnur fóru at siga, um eg fór at klára alt hetta, hvat við vinunum, og allir hesir klassikarnir. Gud málaði Jesus so týðu­ liga fyri mær, at Hann – Jesus – var loysnin, at eg vildi hetta bara so nógv, sum man kann hugsa sær. Og nakað væl afturat. – Lat meg bara siga tað beinanvegin: Jesus var, og er loysnin, og tað so grúðuliga og ógvuliga nógv meir enn eg hugsaði. Ja, eg minnist ikki ein gang, hvussu nógv eg hugsaði um hvussu tað fór at verða. Eg vildi bara verða tryggur, og tað skjótast gjørligt. Nå aftur til har eg kom til. At greiða frá hvussu lív­ ið er saman við Jeusus, er ómøguligt at gerða við menn­ iskja orðum. So stórt og langt oman fyri okkara vit er tað. So ein sovorðin roynd hjá mær er bara ein lítil biti av tí heila. Tað kann bara fatast um ein sjálvur er frelstur. Og har en nemliga ein av fylgjunum av at verða føddur av nýggjum: Ein nýggj verð byrjar, tú kemur inn í eina nýggja dimentión. Wow, tað passar. Eg eri har nú. Tú kemur frá trúgv nærm­ ast til skoðan, vil eg pástanda. Friður; hvør vil ikki upp ­ liva frið. Ein túr út í náttúr­ una, langt burt frá øllum larmi. Burt frá tí stress­ aða degnum. Burt frá tí fíggjar liga trykkinum, sum hongur yvur einum sum ein tung byrða. Burt frá einum stressaðum arbeiði. Bara hoyra fuglasang, og áartutl. Bara frið. Men tann friðurin varðar ikki longur, enn til vit eru í øllum tí stressandi aftur. Her er ein av fylgjunum, sum eitt lív saman við Jesusi gevur: Frið. Ein varandi frið. Ein frið við varðandi fugla­ sangi og áartutli. Frið fyri tí dagliga. Ein friður, sum yvurgongur alt vit. Frið, ikki sum heimurin gevur, men frið Jesusar, sum skriva stendur. Tað ræður um at halda seg nær Jesusi, so tætt sum møguligt. Tað kann ikki sigast ov ofta: Halt teg tætt at Jesusi, bið, les orðið, kom saman við teimum trúgvandi. Bara við at skriva hetta verði eg upplyftur, líkasum nærri Jesusi. Og hvør vil ikki tað. Hann, sum elskaði við tí rætta kær­ leik anum, Agape, sum ikki krevur nakað afturfyri. Jesus, sum gav seg í deyðan fyri okkum øll, fyri at vinna okkum frælsi. Ikki frælsi frá Danmark, ella onkrum sovorn um, men frælsi frá syndini, sum hongur so tung yvur menniskjanum, um tey vita tað ella ikki. Tí tað, sum tyngjur menniskja er synda byrðan, samvitskan. Og alt hetta barð Jesus upp á træði. Hann kann seta ein og hvønn fríðan frá tyngd og skuldarkenslu. Hann gjørdi tað fyri meg, og Hann kann eisini gerða tað fyri teg. Bara tú vil. At verða kristin, er at fylgja Jesusi eftur, hava valt Hann sum nummar 1. Kristin gjøgnum allar tíðir eru blivin forfylgd, og nógv heilt til deyðan. Ikki uppliva vit tað stóru forfylging her á landi, men tað kann koma. Tann kristni má vera klárur til andaligan bardaga, og uttan at halda seg tætt at Jesusi, koma vit ikki at verða standandi. Óansað hvat øll tey klók­ astu menniskjuni í hesum heimi siga, so er Jesus svarið uppá alla heimsins neyð og elendigheit. Líkasum menniskja ong­ an varandi og veruligan frið kann fáa uttan Jesus, verð ur ongin friður í heimi num uttan Jesus, friðarhøvdingan. Hvør er kristin? Mourits Mohr Viderø