týsdagur 22. januar 2002síða 7

12 Nr. 14 - 22. januar 2002 Nr. 14 - 22. januar 2002 13 Jógvan Jacobsen Heðin Mortensen sigur við vanliga borgaran,at Løg- maður og Varaløgmaður leggja høvdið á vanliga borgaranum á blokkin við at skerja heildarveitingina av flatlondum Eg vil minna Heðin Mortensen á, at tað sum føroyiskir politikkarar hava at klandrast um, eru danskir pengar. Hesin klandurin eigur lívið í Sam- bandsflokkinum. Vóru danskir pengar ikki, so var einki í Sambandsflokki- num, og Javnaðarflokkurin var kanska ein veruligur javnaðarflokkur. Tað er kanska hetta, sum er ein trupulleiki fyri Heðin Mortensen. Heðin Mortensen sigur í sama umfangi, at føroying- ar hava rætt til blokkin, av tí at vit eru í einum samveldi. Men føroyingar hava ongan rætt til danskar pengar. Um so var, at Føroyar vóru í einum samveldi, einum veruligum felagsskapi, so var nakað annað. Men nær hava vit sæð ein føroyskam forsætisráðharra í donsku stjórnini? Nær hava vit sæð ein grønlendskan? Nær hava vit sæð ein føroying ella ein grønlending sum ráðharra í tí sonevnda danska samveldinum, ella ríkisfelagsskapinum ella hvat tey finna uppá at rópa tað. Danmark er ein eindar- statur, ikki eitt samveldi ella ein felagsskapur. Vit fara ongantíð at síggja ein føroying ella grønlending í donsku stjórnini, so leingi sum Danmark er ein eindarstatur. Danska grundlógin er skrivað til Danmarkar, ikki til okkara. Heðin Mortensen sigur eisini í sínum lesarabrævi, at samferðslukervið í Før- oyum er útbygt av tí at vit eru í einum sonevndum ríkisfelagsskapi. Lat meg minna Heðin á, at føroyska samferðslukervið varð fyrst útbygt av føroyskum pionerum og seinni fór hetta í sjálvsveiggingar, og føroyingar fóru at útbyggja eftir donskum fortreytum. Hetta sendi okkum so log- andi á heysin. Vit mugu læra av okkara feilum og útbyggja Føroyar eftir før- oyskum treytum og føroy- ska búskapinum. Einki annað er rætt, og hetta má ein sambandsmaður duga at síggja. Heðin Mortensen endar lesarabræv sítt við at siga, at blokkurin er ein rættur, so leingi sum vit brúka okkara sjálvsavgerðarrætt at vera í ríkinum. Føroying- ar hava ongantíð brúkt sjálvsavgerðarrættin til at gerast ella vera ein partur av danska eindarstatinum. Eingin politikkari kann siga, at nú brúka vit sjálvs- avgerðarrættin til at vera eitt hjáland. Føroyingar hava einaferð brúkt sjálvs- avgerðarrættin. Hetta hendi 14. september 1946. Dan- ska stjórnin og Sambands- flokkurin trumfaðu eina fólkaatkvøðu ígjøgnum, sum eingin annar vildi hava. Eftir atkvøðuna vildu danska stjórnin og Sam- bandsflokkurin ikki vita av fólkaræðinum. Sambands- flokkurin vildi ikki vilja vita av hesari fólkaatkvøðu eftir hetta. Og nú sigur ein sambandspolitikkari al- ment, at vit brúka sjálvsav- gerðarrætt okkara til at vera “í ríkinum”. Eingin flokkur og eingin politikkari kann einvíst gera av, at nú brúka vit okkara sjálvsavgerðarrætt uttan at spyrja fólkið eftir. Poul Nyrup Rasmussen helt seg kunna gera tað, men sjálvsavgerðarrætturin hev- ði staðið órørdur. At koma við slíkum útmeldmelding- um er sera ódámligt og eg vóni, at Sambandsflokkurin ger sær greitt, at hann ikki einvíst kann gera av, nær sjálvsavgerðarrætturin er brúktur. Antin góðtekur Sambandsflokkurin at fólk- ið vildi hava loysing 14. september 1946 ella góðtekur Sambandsflokk- urin, at sjálvsavgerðarrætt- urin stendur órørdur. Eg vóni, at Heðin Mortensen og restin av Sambandsflokkinum skilja tey orðini, eg her havi skrivað og taka tey til eftir- tektar. Aftursvar til Heðin Mortensen Kristina Háfoss Verður tað ein trupulleiki fyri einar sjálvstøðugar Føroyar at reka uttan- ríkis-, verju- og gjald- oyrapolitikk – eins og danski statsministarin í samrøðu í SVF og før- oysku bløðini vildi verða við ? Fogh í Føroyum Danski statsministarin var sera væl fyrireikaður og greiður á vitjan síni í Føroyum. Anders Fogh Rasmussen hevði sett sær fyri at fáa ein meira posi- tivan tóna partanna millum og má hetta sigast at verða eydnast til fullnar. Vónandi fer framtíðar samstarvið at verða eins væleydnað. Eg kundi - saman við politisku flokkunum og stórsta partinum av før- oyska fólkinum - gleðast um boðini, men gjørdist tó minni glað, tá ið Fogh í samrøðu í SVF og síðan eisini í føroysku bløðunum, kom inn á framtíðar uttan- ríkis-, verju- og gjaldoyra- politikk Føroya. 1) Uttanríkispolitikkur Fyri tað fyrsta nevndi Fogh, at tað fór at gerast sera trupult fyri eitt lítið land sum Føroyar at reka uttan- ríkispolitikk – eitt nú, tí tað var ov dýrt at stovna um- boðsstovur v.m. í útlondum. Her fer Fogh tó skeivur. Tá ið umræður umboðs- stovur gera lítil lond – sum Føroyar – avtalur við størri lond, ið hava umboðsstovur kring heimin soleiðis, at føroyingar móti gjaldi, kunnu nýta hesar umboðs- stovur eftir tørvi. Harvið gerst kostnaðurin sera av- markaður. Hartil kemur, at Føroyar longu í dag hava egnar umboðsstovur í Danmark, Belgia og Skotlandi. Gerast Føroyar sjálvstøðugar hevði møguliga verið skila- gott við einari umboðs- stovu á asiatiska og einari á amerikanska marknaðinum av tí, at hesir marknaðir eru sera viðkomandi fyri føroyskt vinnulív. Uttanríkisøkið er stórt og fjølbroytt. Við uttanríkis- politikki fylgja atlit, ábyrgd og uppgávur. Føroyar hava í dag eina servitan á økinum og uppbyggja støðugt eina enn betur vitan – m.a. umvegis Uttanlandsdeildina á Løg- mansskrivstovuni – og somuleiðis umvegis stýrini, ið javnan samstarva við útlendskar myndugleikar. Eitt nú kann nevnast, at Føroyar longu í dag standa fyri beinleiðis samráðing- um við ES og aðrar fiski- vinnutjóðir um handils- og fiskivinnuavtalur og eisini eru omanfyristandandi um- boðsstovur settar á stovn. Hartil skal nevnast, at Danmark í dag umboðar Føroyar í flest øllum al- tjóða felagsskapum. Dan- mark fer sjálvsagt fyrst og fremst at hugsað um egin áhugamál, og eru hesi ikki altíð í samsvar við føroysk. Sum dømi kunnu nevn- ast, at Danmark eitt nú hev- ur atkvøtt ímóti stórhvala- veiðu í altjóða hvalaveiði felagsskapinum – ímóti ynskjum hjá føroyingum. Eisini hevur Danmark forða fyri góðum avtalum viðvíkjandi útflutningi av føroyskum rækjum til ES og somuleiðis hevur Dan- mark lagt seg útí eina trí- landaavtaluna millum Føroyar, Ísland og Grøn- land á fiskivinnuøkinum. Einar sjálvstøðugar Før- oyar vilja kunna umboða føroysk áhugamál, tá ið umræður uttanríkismál. 2) Verjupolitikkur Somuleiðis vísti Fogh á, at verjupolitikk fór Føroyar eisini at hava trupult við, tí ov dýrt er at hava eina hern- aðarliga verju. Eisini hesum viðvíkjandi talar Fogh ósatt. Fogh er so sera greiður yvir, at Før- oyar sjálvsagt ikki fara at byggja upp nakra hernað- arliga verju. Føroyar fara í samstarvi við eitt nú NATO at fáa tað verju, ið er neyð- ug, skuldi kríggj brostið á. Verjupolitikkur Føroya fer – eins og verjupoli- tikkur Danmarkar – í stóran mun at verða stýrdur av teimum størru tjóðunum í heiminum. Føroyar fara óivað í framtíðini – eins og í dag – at luttaka í altjóða verjupolitikkinum hjá vest- urlendsku londunum. Sum sjálvstøðug tjóð fer Føroyar at fáa lut í inn- tøkum frá NATO í sam- bandi við at føroysk jørð verður nýtt til verjuenda- mál og samstundis vil Før- oyar eisini fáa møguleika fyri at samráða seg fram til loysnir, sum uttan iva m.a. fara at innibera nýggjar samstarvs- og vinnumøgu- leikar á nógvum økjum og harvið øktar inntøkur. 3) Gjaldoyrapolitikkur Eisini vísti Fogh á, at lítil lond sum Føroyar hava sera trupult við at hava egið gjaldoyra. Tískil metti Fogh tað verða best fyri Føroyar at verða undir donskum myndugleikum hesum við- víkjandi. Men Fogh veit, at tá ið tað kemur til gjaldoyra- politikk, so kemur sjálv- støðugt gjaldoyra sjálvsagt ikki uppá tal í Føroyum. Hetta hevur heldur ong- antíð verið ætlanin og fara Føroyar óivað um ikki so nógv ár at nýta evruna sum gjaldoyra. Tað vil altíð verða ein fyrimunur at nýta sama gjaldoyra sum tey lond, ið vit innflyta frá og útflyta til – hetta til tess at spara transaktións- og váðakostn- að. ES er heilt klárt nógv tann stórsti marknaðurin hjá føroyska vinnulívinum og tað er tískil sjálvsagt, at Føroyar - um ætlanin er at nýta annað gjaldoyra enn donsku krónuna - fara at nýta evruna sum gjaldoyra. Tað hevur ljóðað at danir aftur skulu til fólkaatkvøðu viðvíkjandi evruni um nøk- ur ár, og gongur europeiska gjaldoyrasamstarvið sum ætlað, fer danska krónan óivað at verða skift út við evruna tá. Í so fall fara føroyingar óivað eisini at nýta evruna. Nú komið er inn á gjaldoyrapolitikk skal nevnast, at besta loysnin fyri altjóða handilin hevði verið eitt felags altjóða gjaldoyra fyri allar tjóðir. Hetta hevði í stóran mun gjørt tað lættari at keypt og selt vørur tvørturum landa- mørk, og hevði hetta gjørt kappingina størri til gagns fyri allar borgarar og sam- feløgini sum heild. Vit síggja eitt nú, at lond í suðuramerika fáa alsamt størri áhuga fyri at nýta US-dollar sum gjaldoyra og somuleiðis er stórur partur av Europa farið at nýta evruna. Hetta eru tiltøk, ið kunnu verða stig á leiðini fram ímóti einum felags altjóða gjaldoyra. Eitt tílíkt gjaldoyra vil tó ikki koma uppá tal tey fyrstu mongu árini. Megna Føroyar ikki uppgávuna ? Sum nevnt omanfyri er danski statsministarin fult upplýstur um, at føroyski framtíðar uttanríkis-, verju- og gjaldoyrapolitikkurin ikki fer at fáa teir trupul- leikar, ið Fogh nevnir og mugu útsagnir Fogh’s tískil tulkast sum ein roynd at fáa føroyingar at trúgva, at vit ikki eru førir fyri at klára okkum á nevndu økjum. Hetta er ikki saklig upp- lýsing – og eiga føroyingar ikki at taka hesar útsagnir fyri fult. Sjálvsagt kunnu Føroyar eins og aðrar smátjóðir – í samstarvið við aðrar tjóðir - klára seg væl og menna seg á uttan- ríkis-, verju- og gjaldoyra- økinum. Greitt er, at verju- og gjaldoyrapolitikkur í stóran mun verður avgjørdur av størstu tjóðunum í heimin- um, men gerast Føroyar sjálvstøðugar er møguleiki fyri at velja loysnir, ið hóska seg betur til føroysk áhugamál – eitt nú við- víkjandi hvat samstarv vit ynskja við NATO og hvat gjaldoyra vit ynskja at nýta. Føroyar á altjóða leikpallinum Nógvar smáar tjóðir virka kring heimin í dag. Fólkatal og landafrøði hevur ikki longur avgerandi týdning fyri, hvørt ein tjóð klárar seg á altjóða leikpallinum. Í og við at alheimsgerðin er við til at opna landa- mørk, handils- og sam- starvsmøguleikar v.m. er alheimsgerðin í stóran mun við til at fremja áhuga- málini hjá smáum tjóðum. Føroyar liggja landa- frøðiliga í eitt av heimsins ríkastu økjum. Vit hava eitt sera vælútbúgvið fólk – og harvið stórt vitunarligt ríki- dømi. Vit hava stórt ríki- dømi í havi og sannlíkt eisini í undirgrundini. Vit hava eitt framkomið, ný- mótans og kappingarført vinnulív. Vit hava eina fólkaræðisliga stjórnar- skipan og virða øll manna- rættindi. Vit hava harvið alt, ið krevst til tess at gerast ein sterk sjálvstøðug tjóð, ið fer at verða viðurkend á altjóða leikpallinum. Har- við fáa vit ríkar møguleikar fyri at samstarva við onnur lond og altjóða felags- skapir, eitt nú viðvíkjandi okkara uttanríkis-, verju- og gjaldoyrapolitikki. Niðurstøðan er, at Før- oyar hava allar fyritreytir fyri, at reka uttanríkis-, verju- og gjaldoyrapolitikk á høgum støði. Tískil fer danski statsministarin skeivur, tá ið hann ikki metur hetta verða møguligt fyri einar sjálvstøðugar Føroyar. Føroyskur uttanríkis-, verju- og gjaldoyrapolitikkur VIÐMERKINGAR Dansifelagið Dansi- frøi hevur leygardag- in 26. januar 30 ár á baki. Í hesum sam- bandi verður skipað fyri stórari dansi- framsýning í Norður- landahúsinum DANSUR Ingrid Bjarnastein Tey, ið hava hug, kunnu gleða seg til hálvan annan tíma av dansi leygardagin, tí tá skipar Dansifrøi fyri stórum dansitiltaki í Norð- urlandahúsinum. Hetta verður gjørt í sambandi við, at felagið fyllir 30 ár tann 26. januar. Dansifrøi heldur til í Studentaskúlanum í Hoy- dølum, har tey í vetur hava vant við seks holdum í allan vetur. Tey seks holdini eru øll á ymsum støði frá nýbyrjarum til heilt vandar dansarar. – Ógvuliga hugaligt er at síggja, at eisini heilt ung fólk eru áhugað í at dansa, sigur Erling Jørgensen, for- maður í Dansifrøi. – Tey ungu hugna sær ógvuliga væl. Kanska eru tað eitt sindur meira gentur enn dreingir, men dreing- irnir eru eisini nógvir, og er tað sjálvandi gleðiligt at síggja. Tey ungu eru mest áhugað í at dansa Rock ´n Roll, ella tað, sum vit kalla eingilskan dans, men tað vísir seg, at teimum dámar eisini væl at dansa teir gomlu dansirnar tá tey eru fyrst komin í gongd. Til tiltakið í Norður- landahúsinum hevur Rhoda Rubeksen eitt eyka hold, og eisini hevur Sharon Weiss eitt hold við livandi tón- leiki. Jógvan Martin Mørk hevur vant trý av holdunum í vetur, meðan Joan Bláfoss hevur tikið sær av teimum ungu. Dansitiltakið byrjar klokkan 15.00 og eru tað seks hold, ið koma at fram- føra ymsar dansir. At- gongumerki á 80 krónur eru at fáa í Norðurlanda- húsinum. Býráðsumsitingin hevur gjørt av, at foreldur í Tórshavnar kommunu yvir ein kamb skulu gjalda eins gjald fyri vøggustovu- ella barnagarðspláss. Tó so – gjaldið fyri vøggustovupláss og barnagarðspláss er ikki tað sama. Men hvussu kann býráðs- umsitingin gera hetta, tá tænastan ikki er eins á øllum stovnum. Her verður hugsað um til dømis heitan mat, blæður og annað ANSINGARPLÁSS Ingrid Bjarnastein – Grundin til, at hetta varð sett í verk er, at vit hava nógvar stovnar í Havnini, og tað er stórur munur á kostnaði. Foreldur hava tí spurt, hví tey skulu gjalda eitt gjald, tá onnur gjalda eitt minni gjald, og eisini býráðsumsitingin undraði seg yvir henda spurning, sigur Jan Christiansen, borgarstjóri. Stovnarnir fáa í dag eina fíggjarveiting frá kommun- uni, sum stovnurin síðan ræður yvir sjálvur. Hugt hevur verið eftir, hvussu nógv kostar at reka stovnin, og síðani hevur stovnurin fingið eina fíggjarveiting at arbeiða út frá. Kostnaðurin á vøggustovu- og barna- garðsplássum er roknaður út frá miðalrakstrarkostn- aðinum fyri allar stovnarn- ar í Havn, og tey flestu gjalda tað sama sum áðr- enn, tó nøkur eitt lítið sind- ur minni og nøkur eitt lítið sindur meira. Ikki sparitiltak Jan Christiansen sigur, at tørvurin á ansingarplássum í Havn er langt frá nøkt- andi, og tí hava foreldur ikki »ráð« til at velja og vraka sum teimum lystir. Tænastustøðini eru tó ymisk. Summir barnagarð- ar bjóða heitan mat til børnini og summir ikki, onkrar vøggustovur hava blæður til børnini, og á summum ert tú noyddur at hava blæðurnar við sjálvur. – Tænastustøðnum ræður stovnsleiðarin síðani fyri, sigur Jan Christiansen. – Tað er stovnsleiðarin, sum ger av, hvat peningurin í fíggjarveitingini verður nýttur til. Vit brúka sama politikk við skúlunum og tað vísir seg at rigga fínt. Við skúlunum var fyrr soleiðis, at um skúlin ikki brúkti alla fíggjarveiting- ina, fekk hann tað minni í fíggjarveiting næsta ár. Hetta førdi við sær, at tá komið var út í desember mánaða valdi skúlin at brúka restina av fíggjarveit- ingini til eitt hvørt, næstan bert fyri at brúka hana, fyri at ikki fáa eina skerda fíggjarveiting næsta árið. Hetta er nú broytt. Pening- urin, sum loypur av fyri fíggjarárið, bæði hjá barna- garðum og skúlum, fellur ikki aftur til býráðið, men stovnurin sleppur at hava peningin sjálvur, uttan at fíggjarveitingin næsta árið minkar. – Soleiðis kunnu stovns- leiðararnir sjálvir priorit- era, hvat peningurin verður nýttur til. Tað eru teir bestu stovnsleiðararnir, sum fáa pening at loypa av, og ger hetta, at tað verða stovns- leiðararnir, ið duga best at nýta peningin, ið teimum er tillutaður, ið kann veita hægsta støðið, sigur Jan Christiansen. – Henda avgerðin um at øll foreldur skulu gjalda eins annaðhvørt fyri vøggustovu- ella barna- garðspláss kom fyri at sleppa undan ónøgdini millum foreldrini sjálvi. Nú hava barnagarðarnir fingið ein karm at halda seg innanfyri júst sum tað er við øllum øðrum her í sam- felagnum. Gularótin er so, at peningurin, ið loypur av fyri fíggjarárið fellur til stovnin, og sum stovnurin síðani kann nýta sum hon- um lystir, uttan at fíggjar- veitingin árið eftir minkar. Sigast skal eisini, at hetta er ikki eitt sparitiltak hjá bý- ráðnum. Miðalgjaldið er tað sama, tó soleiðis, at summi foreldur gjalda eitt sindur meira og summi eitt sindur minni. Sama gjald, ymsar tænastur Jan Christiansen, borgarstjóri í Havn, sigur, at foreldur hava ikki ráð at velja og vraka, sum teimum lystir. Tey eru noydd at taka av tí, sum teimum verður bjóðað LØGREGLUTÍÐINDI Ingrid Bjarnastein Seks bilførarar vórðu tiknir »á hjólunum«, sum sagt verður, fyri rúsdrekkakoyring í Havnini um vikuskiftið. Hetta vil siga, at teir eru tiknir meðan teir koyrdu. Eisini fekk løgreglan eina fráboðan um, at ein koyrdi fullur, og endaði hetta við einum ferðslu- óhappi á Frælsinum í Havn, har fulli bilførarin rendi á tveir bilar. Ongin fólkaskaði stóðst av óhappinum Innbrot á skúlan við Ósánna Í Klaksvík hevur var eitt innbrot á skúlan við Ósánna fríggjanáttina. Her var talan um tveir ungdómar, sum høvdu brotið seg inn á skúlan har teir vóru farnir í holt við tveir óstappaðar fuglar. Eisini høvdu teir tømt ein pulvursløkkjara á skúlanum. Vakthavandi á politi- støðini í Klaksvík sigur, at onki álvarsligt er hent, men at pulvursløkkjarar dálka illa, so talan verð- ur helst um eitt størri vaskiarbeiði á skúlan- um. Innbrotið er tó ikki tað fyrsta av slagnum, tað er komið fyri fleiri ferðir fyrr, at brotið hevr verið inn á skúlar, og hava tey málini verið uppklárað. Løgreglan sigur seg hava slóðir at ganga eftir hesum mál- inum viðvíkjandi, men tó hevði tað verið gott um onkur visti okkurt at siga løgregluni í Klaks- vík. – Tað er onkuntíð komið fyri, at skúlin hevur verið noyddur at lata aftur í nakrar dagar tá innbrot hevur verið, men tað er talan helst ikki um í hesum førum, sigur vakthavandi á politistøðini í Klaksvík at enda. INNBROT Ingrid Bjarnastein Náttina til sunnudagin kom Eysturoyar Vaktar- hald fram á tveir menn, sum vóru í gongd við at bróta inn í Føroya Spari- kassa í Saltangará. Klokkan var gott 5.30 á morgni, tá Eysturoyar Vaktarhald uppdagaði, at tveir menn vórðu í holt við at taka eina rist frá til ventilatiónina í kjallarahæddini hjá Sparikassanum. Teir vóru væl ávegis til at koma inn, tá vaktarhald- ið fekk eyga á teir. Teir báðir menninir uppdag- aðu tó, at teir vóru sæddir, so teir hildu til beins. Løgreglan í Runavík veit tó, hvørjir menninir eru; teir eru ikki tiknir enn, men fer hetta at henda skjótast gjørligt. Revsingin fyri at bróta inn á peningastovnar kann vera heilt frá bót til fongsulsrevsing uppá fýra ár um talan er um heilt grov innbrot. Tó var talan ikki um nakað álvarsamt innbrot um vikuskiftið, tí menninir vóru jú ikki komnir inn í sparikassan. – Brotsmenninir eru tveir kenningar hjá løg- regluni her í Runavík, so teir kunnu vænta sær eina hampuliga revsing, sigur vakthavandi á pol- itistøðini í Runavík. Dansifrøi 30 ár á baki Dansifrøi skipar fyri stórum dansitiltaki í Norðurlanda- húsinum komandi leygardag Savnsmynd Brutu inn á skúlan Innbrot í Sparikassanum C M Y K 13 12