fríggjadagur 25. juni 2010síða 13

13 Fríggjadagur 25. juni 2010 · Nr. 99 Sosialurin Byggið upp heldur enn at bróta niður – ikki bara skipanir men eisini álit millum politisku skipanina og borgararnar. Landsstýriskvinnan í almannamálum hevur boð að frá, at hon ætlar at avtaka javningina av pen­ sjón unum, fyri at spara peng ar á almannaøkinum. Haldi hetta vera púr­ asta í mótstríð við tær posi tivu ætlaninar, sum annars eru um hesi við ur­ skifti í komandi pen sjóns­ reforminum. Í staðin fyri at avtaka alla javningina hjá bæði fólka­ og fyritíðarpensjonistum, eiga vit at seta eina nýggja javningarskipan í gildi, sum tryggjar, at pen­ sjón ir nar bæði fylgja við broytingunum í sátt mála­ løn unum og við prís tal in­ um. Hetta kann t.d. gerast soleiðis, at fyri komandi ár verður útroknað eitt javningartal, sum er eitt miðaltal av lønar­ og prís­ vøkstrinum árið fyri. Sum nú er verður bert viðbótin í fólkapensjónini javnað við 3%. Grund upp­ hæddin, sum er tann størri parturin av fólkapensjónini, verður als ikki javnað. Hetta merkir, at samanlagda fólka pensjónin bert verður javnað við umleið 1,25%. Hjá fyritíðarpensjonistum verður øll pensjónin javnað við 3%. Hvat hevði hetta blivið, um nevnda uppskot um eina nýggja javningarskipan hevði verið galdandi í dag? Tvs. um vit ásettu javn­ ingina av pensjónunum í 2010 eftir einum miðaltali av lønarhækkingini og prís­ talinum í 2009? Hækkingin av lønar­ sátt málunum, sum í fjør varð innløgd í galdandi fíggjarlóg, er 3%. Viðv. prístalinum mink­ aði ársmiðalprístalið úr 116,7 í 2008 til 115,5 í 2009. Tvs. ein broyting uppá ­1,0%. Eitt miðaltal av lønar­ hækking og broyting í prís­ talinum hevði sostatt verið miðaltalið av 3% og ­1%. Javningartalið fyri 2010 hevði eftir hesum blivið 1%. Hvussu hevði hetta sama kunna verið fyri komandi ár? Altso, ístaðin fyri at avtaka alla javningina. Taka vit sátt mál an á privata arbeiðs markn að­ in um sum dømi, so fingu tey eina hækking (í løn + eftirløn) uppá 3,8% yvir 2 ár. Svarandi til 1,9% árliga. Taka vit prístalið, kenna vit higartil bert 1. árs fjórðing í 2010, men samanbera vit við 1. ársfj. Í 2009, so er prístalið fallið úr 116,1 niður í 115,2. Tvs. Ein broyting uppá ­0,8%. Eitt miðaltal av broyt­ ingini í lønarsátt málum og prístalinum hevði tí verið 0,55%. Høvdu vit eitt annað ár havt ein lønarvøkstur uppá 2% og prístalsvøkstur uppá 3%, so hevði javningartalið av pensjónunum verið miðal av tí, nevnliga 2,5%. Á henda hátt hevði man tryggjað sær, at pen­ sjónirnar altíð fylgdi teirri gongdini í samfelagnum, sum avmyndast í lønar­ og príshækkingunum. Hans Pauli Strøm Set heldur nýggja javn­ ingar skipan av pensjónunum í gildi! Johan Petersen Sjálvsstýris­ og loysingar­ menn hava ein veikleika fyri at manipulera við søguligum tilfaritil egnan fyrimuns. Setur tú spurnartekin við teirra søgufatan, blíva teir firtnir. Í svari avdúkar Hans Andr. Sølvará, at hans ara søguskriving onki undantak er í so máta. Ja, hann ger enntá klassisku deyðssyndina, at meta søgu­ ligt tilfar út frá nútíðar við urskiftum í staðin fyri, at meta søguna út frá síni samtíð Í drúgvum svar til fyri­ spurning mín til Hans Andr. Sølvará, um hvussu hann sum søgufrøðingur kann leggja navn til løgtingssøguna, har hann í sera stóran mun viðger politiska virkisemið hjá Jóannesi Patursyni, meðan samtíðar­ og mótstøðumaður hansara, Andras Samuelsen, nærum ikki verður nevndur, og hvar ið hansara fakligi stoltleiki sum søgufrøðingur er, nýtir HAS fyri ein stóran part politisk argument fyri at rættvísgera sína søgu­ skriv ing. Politiskt kannustoyparí Ja, hann fer enntá so langt, at hann loyvir sær politiskt kannustoyparí, tá hann hug­ leiðir um, hvussu føroyska samfelagið hevði sæð út, um Sambandsflokkurin fram­ vegis hevði ta undirtøku, sum hann hevði undan 2. heimsbardaga. Og hetta ger hann á ein hátt, sum vit kenna tað aftur frá loys­ ingarpolitikarum. Eisini tykist HAS at blíva firtin, tí eg skal hava lagt eftir honum persónliga. Men tað er sum so mangt annað, hann sigur meg hava skrivað, skeivt. Eg kenni ikki HAS og havi sett spurning mín til søgufrøðingin HAS og spurt eftir hansara fakliga stoltleika. Harí liggur onki persónligt. Ikki løgtingssøga, men sjálvstýrissøga Fari ikki í politiskt kjak við søgufrøðing, men skal tó takka honum fyri, at hann – hóast sera innballað – viðgongur, at hann hev­ ur lagt dent á søguna hjá sjálvstýrisrørsluni, og at hansara bók ikki ber sum søguligt keldutilfar. Bert spell, at søguverkið ber heitið løgtingssøgan. Tað átti sjálvandi at itið sjálv stýris­ søgan. Og gott, at eg bert í lítlan mun havi nýtt søguverk hansara sum keldutilfar, men mest løgtingstíðindi. Klassiska deyðsyndin Men sæð í søguligum ljósi er tað skelkandi, at søgu­ frøð ingurin ger viðmerk­ ingar, har hann ger klass­ isku deyðsyndina ikki at seta søguna í samtíðar per ­ spektiv. Hann tulkar úrslitið av fólkaatkvøðuni í ´46 sum sjálvstýris­ ella loysingar­ maður og sær burtur frá ógildigum atkvøðum. Á henda hátt fær hann – hok­ us pokus ­ so sum aðrir loys­ ingarmenn fleirtal fyri loys­ ing. Hevði hann hugsað sum søgufrøðingur, hevði hann spurt seg sjálvan, hví heili 4 % av atkvøðunum vóru ógildugar. Vanliga liggur hetta tal undir eini hálvari promillu. Við fólkaatkvøðuna var talan sostatt um nærum 100 ferðir fleiri ógildugar at kvøður, enn vanligt. Hetta svarar til, at tað ikki bert vóru 18 atkvøður, sum vóru ógildugar við seinasta løgtingsval, tá Føroyar vóru eitt valdømi, men út við 1300! Og tað má hava eina orsøk. Samtíðarorðaskifti stóra ávirkan Og tað hevur tað eisini. Orðaskiftið undan fólka at­ kvøðuni er sjálvandi orsøkin og harvið ”nei”­atkvøðurnar. Hetta vóru í hvussu so er ikki loysingaratkvøður, líka so lítið sum tær vóru atkvøður fyri stjórnaruppskotinum. HAS hevur púra rætt, tá ið hann sigur, at tað ongastaðni í lógaruppskotinum, sum fólkaatkvøðan bygdi á, stóð, at tað kravdist eitt kvalifiserað fleirtal fyri loysing. Men tað stóð heldur ikki, at vanligt fleirtal var nokk. Har stóð snøgt sagt onki um, hvussu fólkaatkvøðan skuldi tulk­ ast. Men hevur tú virðing fyri søguni, so kannar tú eftir, hvørjar umstøður vóru galdandi tá. Og tá fært tú í hvussu so er at vita, hvussu samtíðarmenninir uppfataðu fólkaatkvøðuna. Og tað má alt annað líka vera rættari enn tað, sum HAS heldur í dag. Føroyingar ynsktu ikki loysing Tað framgongur týðiliga (ikki av ”sjálvstýrisløgtingssøgu” HAS´s, men av løgtingstíð­ indum), at bæði Andras Samuelsen og Thorstein Petersen uppfataðu fólka­ atkvøðuna sum leiðbeinandi, og at Thorstein Petersen har afturat uppfataði tað so, at kvalifiserað fleirtal var neyðugt. Tað kann tí ikki vera rætt, tá ið HAS og aðrir loys­ ingarmenn halda, at reint formliga atkvøddu føringar fyri loysing, tá ið Andras Samuelsen og Thorstein Petersen ikki uppfataðu tað soleiðis undan atkvøðuni. Tí var tað sjálvandi púra rætt, tá ið kongur sendi tingið til hús og nýval bleiv útskrivað. Og tað valið beindi burtur allan iva. Føroyingar ynsktu ikki loysing. Politisk søguskriving