hósdagur 24. januar 2002síða 4

6 Nr. 16 - 24. januar 2002 Nr. 16 - 24. januar 2002 7 Kyrjasteinur, sum lá sokkin á Fuglafirði eina tíð, er tikin upp aftur og settur á land í Fuglafirði. Har skal hann gerast til savn SKIPSSAVN Edvard Joensen Fuglafirði: Kyrjasteinur er nú settur á land í Fuglafirði og verður fyrsta dagin drigin flóðfríur. Hann skal síðan riggast til minni um skonnarttíðina. Tað er áhugafelagið Karvatoftir, sum mannað er av fuglfirðingum, búsitandi uttan fyri Fuglafjørð, sum eigur Kyrjastein. Skipið varð keypt úr Porkeri fyrst í nítiárunum við tí fyri eyga at rigga tað aftur í gamlan stand og nýta sum savn. Óla Hendrik av Fløtum er ein teirra, sum myndar felagið Karvatoftir. Hann greiðir frá, at Kyrjasteinur er gamalt fuglafjarðarskip, og tí er serliga stuttligt at hava fingið hann aftur til Fuglafjarðar. Hann er smíðaður í 1936 og kom á vári 1937 til Fuglafjarðar. Hann er smíð- aður sum skonnart, men varð ongantíð skonnart- riggaður, greiðir Óla Hendrik av Fløtum frá. Tá Kyrjasteinur var nýggjur, vóru motorarnir komnir í skipini, og teir vunnu so á seglunum, sum minkaðu, so hvørt sum motororkan vaks. Kyrjasteinur varð riggað- ur sum galeasa og hevði ongantíð triðju mastrina, sum skonnartin annars eigur. Hann hevði eina 120 hk. maskinu, tá hann kom. Men hon varð skjótt skift út við eina størri, og Boðasteinur, sum Haraldsen eisini átti, fekk maskinuna úr Kyrja- steini. Sama navnið Kyrjasteinur var merktur FD 185, tá hann kom til Fuglafjaðrar. Síðan hevur hann havt ymisk nummur, eftir sum hann hevur ferð- ast í landinum. Sinast var hann í Porkeri. Men alla tíðina hevur hann itið Kyrjasteinur, og tað fer hann eisini framhaldandi at gera, sigur Óla Hendrik av Fløtum. Kyrjasteinur varð her fyri tikin upp í fjøruna innan- vert nýggja mentanarhúsið í Fuglafirði, og stendur nú á landi sum ein annar søgu- ligur varði í hesum um- hvørvinum. Óla Hendrik av Fløtum sigur, at teir fara í næstu viku, tá harður streymur verður aftur, at draga hann einar seks-átta metrar long- ur niðan í fjøruna, soleiðis at hann tá fer at standa flóð- fríur. Teir hava lagt lunnar undir hann, so hann ikki søkkur niður í sandin, greiðir Óla Hendrik frá. Kyrjasteinur varð rætti- liga avriggaður, eftir at hann kom aftur til Fugla- fjarðar í nítiárunum. Alt var tikið oman av omandeks, og eisini undir dekki varð tað mesta tikið úr. Lugar- skottið og maskinskottið standa tó eftir í skrokkin- um. Annars er bara dekkið eftir, eins og stórmasturin, sum helst verður tikin úr, meðan arbeitt fer at verða upp á skipið. Óla Hendrik av Fløtum sigur, at nú beinanveg verð- ur Kyrjasteinur bara drigin longri niðan í fjøruna. Men sum dagarnir fara at leingj- ast, væntar hann, at teir fara undir at arbeiða upp á skipið at fáa tað sett í stand. Skonnartirnar Endalig støða er ikki tikin til, hvussu hann skal rigg- ast. Um tað skal vera, sum hann sá út, tá hann kom til Fuglafjarðar í 1937, ella hann møguliga skal gerast til eina fullriggaða skonn- art. Óla Hendrik av Fløtum undrast á, at so at siga einki verður tosað um skonnart- tíðina í Føroyum. – Vit hoyra so at siga bara um slupptíðina, hóast skonnartirnar vóru tann longdi armurin, um vit kunnu siga so, hjá slupp- unum. Tær vóru tey størru skipini, og tað var við teim- um, at føroyingar fóru bæði til Grønlands og New Foundlands at fiska, vísir hann á. At ein skonnart kemur at standa í Fulgafirði, er eisini upp á sítt pláss, heldur hann, tá hugsað verður um, at fuglfirðingar rættiliga tíðliga fingu sína fyrstu skonnart. Tað ver Florence, sum kom til Fuglafjarðar í 1892. Hon varð ásigld og sakk á Norðhavinum 29. mars 1902. Altso fyri 100 árum síðan. Óla Hendrik av Fløtum heldur tað vera ov lítið gjørt við at varðveita alla okkara skipasøgu. Slupp er onkur hendinga, men tær hava tað ikki gott. Westward Ho liggur skerd á Havnini, og Johanna verður leigað út. Hvalabátar hava vit átt, men har er eingin eftir, og so allir smáu motorbátarnir. Har er eisini bara onkur hendinga, sum goymdur verður, harmast hann um. Nú er so Kyrjasteinur komin at standa, men tað fara væntandi at ganga eini átta ár ella kanska meira - sum teir hava roknað við - til hann er liðugur at brúka til savn, sigur Óla Hendrik av Fløtum. Felagið Karvatoftir, sum eigur Kyrjastein, er sjálvs- ognarfelag, sum stovnað er til endamálið. Teir, sum manna nevnd- ina í felgnum í dag, eru um- framt Óla Hendrik av Fløt- um, Benny Samuelsen, og Jógvan Róin, fuglfirðingar í Havn saman við Johan Petersen, fuglfirðingi á Glyvrum. Ætlanin hjá teimum er, at tá Kyrjasteinur er liðugur, skal hann latast Fuglafirði í varðveitslu. Tað vil siga Fuglafjarðar Býráði og Fuglafjarðar Fornminnis- felag, sigur Óla Hendrik av Fløtum. Kyrjasteinur settur á land Kyrjasteinur er drigin upp í fjøruna beint innan fyri nýggja mentanarhúsið í Fuglafirði Mynd: Edvard Joensen Landsstýrið heldur ikki, at føroyska lod- nan eigur at roknast av kvotuni í íslendsk- um ella grønlendsk- um sjógvi. - Vit hava ikki skyldu at boða ís- lendskum myndug- leikum frá lodnufiski- skapi í føroyskum sjógvi. Fiskiskapurin, sum nú hevur tikið seg upp, er ikki við í avtaluni landanna millum, sigur deildar- stjórin. FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Nú lodna á fyrsta sinni verður fiskað í føroyskum sjógvi, var væntandi, at spurningurin um føroysku lodnukvotuna í eitt nú ís- lendskum -og grønlendsk- um sjógvi fór at taka seg upp. Og so varð. - Týsmorgunin ringdi embætismaðurin í Íslandi, sum hevur ábyrgdina av millumlandasamráðingu- num vegna Ísland. Hann helt, at lodnan, sum nú verður fiskað í føroyskum sjógvi, eigur at roknast uppí tey 30.000 tonsini, vit hava loyvi at fiska í íslend- skum sjógvi. Hetta sigur Andrass Kristiansen, sum er deildar- stjóri á Fiskivinnustovuni. Hann vísir tó á, at enn er einki formelt skriv komið úr Íslandi um hesi sjónar- mið. Ikki samdur Men føroyskir myndugleik- ar eru ikki samdir. - Nú er hetta so nýtt, og enn veit eingin, hvussu um- fatandi fiskiskapurin verð- ur, og um hann verður afturvendandi. Andrass sigur, at lands- stýrið heldur ikki, at føroy- ska lodnan eigur at roknast av kvotuni í íslendskum ella grønlendskum sjógvi, sum er uppá tilsamans 40.000 tons. - Vit hava ikki skyldu at boða íslendskum myndug- leikum frá lodnufiskiskapi í føroyskum sjógvi. Fiski- skapurin, sum nú hevur tikið seg upp, er ikki við í avtaluni landanna millum, sigur hann. Sera áhugavert Andrass Kristiansen heldur tað annars vera sera áhuga- vert, at føroysku skip nú raktu við lodnu í egnum sjógvi. - Skipini fingu lodnu uppat føroyska markinum í fjør, men tá var eingin fiskiskapur í okkara sjógvi. Hann vísir á, at tríggir part- ar hava havt lodnuna um hendi, sum vit hava fiskað av; tað eru Noreg, Ísland og Grønland. - Nú verður spennandi at vita, um Føroyar verða tann fjórði parturin,sum kemur at sita á lodnuni. Andrass Kristiansen væntar ikki, at seinasta orð- ið er sagt enn um veiðina, sum nú er í føroyskum sjógvi. - Helst kemur málið upp at venda í onkrum seinni føri. Men hetta veldsteisini um, hvussu umfatandi fiskiskapurin verður, legg- ur hann aftrat. Deildarstjórin á Fiskivinnustovuni, Andrass Kristiansen: Lodnan í føroyskum sjógvi ikki roknast av aðrari kvotu Andrass Kristiansen sigur, at tríggir partar hava havt lod- nuna um hendi, sum vit hava fiskað av; tað eru Noreg, Ísland og Grønland. - Nú verður spennandi at vita, um Føroyar verða tann fjórði parturin,sum kemur at sita á lodnuni, sigur hann. Kommunusamskipan Føroya hevur sent landsstýrinum opið bræv, har gjørt verður vart við, at landsstýr- ið sjálvt eigur at bera útreiðslurnar í sam- bandi við skattalætt- an hjá pensjónistum SKATTUR Eirikur Lindenskov Kommunusamskipan Før- oya hevur á fundi umrøtt mál landsstýrisins um skattalætta til pensiónistar og ynskir at viðmerkja, at kommunurnar í Kommunu- samskipan Føroya taka fult og heilt undir við skatta- lætta til pensiónistarnar, men átalar og er harðliga ímóti, at landsstýrið við lógaruppskotinum ikki sjálvt ber útreiðslurnar av skattalættanum í lands- skattinum, og at kommun- urnar í kommunuskattinum skulu bera áleið eina helvt av útreiðslunum. Kommunurnar skulu rek- ast við ábyrgd yvirfyri teirra borgarum og laga sínar útreiðslur við grund- arlagið í frammanundan lagdari fíggjarætlan. Hetta merkir, at fíggjarætlanin fyri fíggjarárið 2002 longu varð samtykt áðrenn 1. okt- ober 2001. Fíggjarætlan kommunun- nar verður gjørd í bestu sannføring út frá tí tørvi og orku, sum tað verður mett fíggjarliga forsvarligt at reka kommununa og við at- liti til at tæna borgarunum á besta hátt. Beint fyri jól kom út bók- lingurin “Staðfesting og raðfesting av uppgávu- og ábyrgdarbýti millum land og kommunur”, sum ein arbeiðsbólkur settur av løg- manni hevur gjørt, og á síðu 89 seinast undir 3.2 Skattaskipan, verður nevnt: “Kommunurnar eiga at verða skaðaleysar av um- býti og frádráttum í skatta- skipanini, tó so at barnafrá- drátturin eigur at verða bor- in av kommununum, so leingi tær áseta hann sjálv- ar.” Við uppskotinum um skattalætta til pensiónistar hevur landsstýrið ikki víst á, hvaðani tann írestandi inntøkan skal koma frá til at gjalda skattalættan við. Landsstýrið eigur at virða kommunala sjálvræði og frælsi og ikki koma við ófráboðanum uppskotum og sum eru útreiðslukrevj- andi fyri kommununar, eftir at fíggjarætlan kommun- unnar er løgd. Hetta kann fullkomiliga taka støði undan inntøkugrundarlag- num hjá kommununum og eina útreiðslu, sum ikki varð roknað við framman- undan. Hetta kann eisini viðføra, at kommununar koma í fíggjarligt óføri og máar støði undan tí fíggjar- ligu sjálvsábyrgdini hjá kommununum. Kommunusamskipan Føroya vil tí heita á lands- stýrið um at vísa á, hvaðani tann írestandi inntøkan skal koma frá til at gjalda skattalættan við, uttan at hetta á nakran hátt kemur at nerva løgdu fíggjarætlan hjá kommununum. Landsstýrið eigur at bera útreiðslurnar – Vit hava tikið hædd fyri, at broytingarnar í skattinum hjá pen- sjónistum rakar kom- munurnar. Tí fáa tær endurgjald á øðrum økjum, sigur løg- maður SKATTUR Eirikur Lindenskov – Tað er ikki heilt rætt at siga, at landsstýrið við skattalættanum til pensjón- istar leggur allar útreiðslur- nar á kommunurnar. Hetta segði Anfinn Kalls- berg, løgmaður, við út- varpið mánakvøldið í sam- bandi við úttalislini hjá Kommunusamskipan Før- oya. Løgmaður vísti á, at tað sum er óheppi í hesum máli er, at landið hevur latið kommunum eitt endurgjald, sum nú fellur burtur. – Men vit hava tikið hædd fyri hesum broytingum, og hava tí gjørt aðrar broytingar, so kommunur- nar ikki bera allar útreiðsl- urnar, segði løgmaður. Anfinn Kallsberg heldur, at Kommunusamskipanin helst ikki hevur kent til allar broytingarnar sum verða gjørdar í ásetingarlógini. – Hetta kemur at raka kommunurnar nakað, men als ikki í so stóran mun, sum kommunurnar ávara ímóti, sigur løgmaður, sum kortini gevur teimum rætt í, at tað líkist ongum altíð at koma so seint við skattalóg- arbroytingum, at kommun- urnar ikki kunnu fyrireika hetta í fíggjarætlanunum. Løgmaður vísir á, at polit- isku viðgerðirnar altíð ger- ast í so drúgvar. Kommunurnar bera ikki allar útreiðslurnar C M Y K 6 JUNGMANN Saltangará · tlf. 448110 - Tórshavn · tlf. 322202 ÚTSØLAN byrjar hósdagin 24-01 kl. 9.00 Opið er til kl. 20.00 Klædnings- & vindjakkar · buksur · troyggjur skjúrtur & nógv nógv annað