fríggjadagur 9. juli 2010síða 11

11 Fríggjadagur 9. juli 2010 · Nr. 105 Sosialurin Kjak Eg eri vitandi um, at teir um leið 260 eftirskúlarnir í Danmark hava 70 prosent av øllum teimun donsku 10. floksnæmingunum. Ein má so staðfesta, at eftirskúlin er komin fyri at vera í Dan­ mark, hóast danska stjórn in minkaði stuðilin til eftir­ skúlarnar í 90­unum. Nú álit um eftirskúlar er gjørt, eri eg eisini samførdur um, at Hvalba er tað rættað plássið at byggja nýggjan eftirskúla, tí har er vøkur náttura, nógv vinnulív, íttróttarmøguleikar og nógv annað, sum ger meg samførdan um, at hetta er tað rættað. Hví fara á eftirskúla Fleiri kanningar rundan um okkum vísa til, hví foreldrini lata síni ung fara á eftirskúla, og tað framgongur av for­ eldr unum, at orsøkirnar eru fleiri. Tað er serliga í Jútlandi at tað er ”inn” at ganga á eftirskúla. Tað er ein partur av danskari siðvenju at fara á eftirskúla, serliga í Jútlandi er áhugin stórur, og teir eftir skúlar, sum liggja eitt nú í Keypmannahavn, hava nógvar næmingar, sum koma frá Jútlandi og Fjóni, meðan tað ikki eru so nógv ung, sum koma úr Keypmannahavn til Jútlands á eftirskúla, hóast talið er høgt. Hvat siga foreldrini Foreldrini vilja fegin at teirra næmingur fara á eftirskúla, tí tey hava kanska sjálvi gingið á eftirskúla, og tey kenna eftirskúlan sum sín egna buksilumma, tað er ein tryggur, skipaður og læru rík­ ur skúli, og tey ungu mennast bæði fakliga og sosialt. Ikki at gloyma, at tey vera sjálvi betri fyri at gerast sjálvbjargin og harvið eru betri før fyri at taka skilagóðar avgerðir í framtíðini. Eftirskúlin styrkir sjálvsálitið Fleiri kanningar vísa eisini á, at tey ungu, sum hava ging ið á eftirskúla, eru eisini betri fyri, tá ið tey koma inn á mið­ námsskúlarnar, og tey eru meira sjálvbjargin og hava størri sjálvsálit, og tað er eisini við til at styrkja teirra fakliga og sosiala kunnleika, tá ið tey fara víðar í teirra lívi. Tað sosiala er altavgerandi Tað sosiala lívið á ein um eftirskúla er eftir mín um tykki tann mest týdn ing­ ar mikli parturin við eftir­ skúla­ hugsanini, og hetta sæst eisini aftur í álitinum um eftirskúlar, har serligur dentur verður lagdur á kost­ deild og sosialar førleikar. Læra av okkara ringastu krepputíð og fyribyrgja Vit mugu ikki gloyma kreppu­ tíðina seinast í 80 –unum og 90­ unum, tá ið eisini okkara ungdómur fór í hópatali til Danmarkar og aðrastaðni undan kreppuni. Nógv ung fóru á Genner og Hygum í áttatiárunum og nítiunum á eftirskúla. Vit hava aftur nú eina búskaparkreppu, men munurin er, at hon er allastaðni í heiminum og ikki sum í 90­unum, tá ið okkara oyggjaland var sera hart rakt. Trupulleikin í 90­unum var, at størsti parturin av okk ara ungdómi ikki kom heim aftur til móðurlandið, men fór beina kós í danskar eftirskúlar og studentaskúlar o.a. Men her skal eisini nevn­ ast, at búskaparstøða Føroya í 90­ unum gjørdi sítt til, at vit mistu ein stóran part av okkara unga ættarliði. Vit mugu fyribyrgja og hava visónir, hóast stórt hall á fíggjarlógini Hóast stórt hall á fíggjarlógini og búskaparkreppan stendur við, meti eg, at best er at byggja nýggjan eftirskúla í Hvalba í stundini og ikki nakra aðrar fyribilsloysnir sum røddir eru frammi við. Hasar 40 til 50 millónir krón ur er ein íløga langt inn í framtíðina og eg meti eisini at tað skal setast nógv meira pengar av til enda málið á fíggjar lógini fyri næsta ár. Nei, vit mugu byggja nýggjan eftir skúla í Hvalba beinan­ vegin og harvið fyribyrja, at okkara núverandi ættarlið ikki rýmir av landinum. Tá er einki vunnið. Vit skulu heldur ikki gloyma, at um vit ikki styrkja øll økir av landinum, serliga innan skúla gott, standa vit ikki sterk her á oyggjunum. Men hvat siga tey ungu Tey ungu, sum eru í hasum málbólkinum, fata seg ikki sum vaksin, men tey ynskja og søkja eftir at blíva vaksin, og hetta er eisini partur av teirra menning. Tey ynskja eisini at slíta seg leys av for­ eldrinum og harvið leysari teymar við heimið. Men tey søkja og ynskja allatíðina nýggjar avbjóðingar. At taka egnar avgerðir er eis­ ini við til at styrkja teirra egna samleika og tey føla enn meira at ”eg eri eg”. Sam stundis læra tey at vera saman við øðrum ungum, sum eftir mínum tykki er tann størsta styrkin. Skúlin er fyri øll Í álitinum um eftirskúlan i Hvalba verður eisini nevnt, at skúlin er fyri øll. Hetta er eisini hugsanin hja Grundvig um skúlaskap, at skúlin er fyri øll og ikki bara fyri tey, sum eru sera væl fyri bókliga. Hetta er eisini tankin við eftirskúlanum, har allir næningarnir skulu vera nr 1, við øðrum orðum, at øll eru líka góð. Tað er umráðandi at hava góðar karmar fyri næmingum við rørslutrupulleikum Eftir at hava lisið álitið um eftirskúlan, er eitt ivamál, sum eg haldi má avgreiðast beinanvegin, og tað er, at tað skal ikki gerast munur á, um fólk eru rørslutarnað ella eið. Her skal játtan fylgja við, men tað góða, sum stendur í álitinum er, at eftirskúlin er gjørdur til erndamálið at hýsa brekaðum. Ræðumyndin er fólkaminking Stór fólkaminking er fyri framman í Føroyum vísa kann ingar og framrokningar, so um vit ikki fylgja við, og hava ítøkuligar visónir, ser­ liga innan skúlaskap og í uni versi tetshøpi, verður støðan nógv verri fyri okkara samfelag. Tí tað eru nógv onnur lond sum vit eru í kapping við, um alt tilfeingið, sum skal skapa trivnað og vøkstur. Tilfeingið er eisini eftir minum tykki útbúgvið og skapandi fólk, sum koma at menna landið langt inn í framtíðina. Tí er tað serliga umráðandi at vit byggja eftirskúlan í Hvalba, sum ein íløgu inn í framtíðina. Um vit ikki fylgja við her, ja so er ræðumyndin enn størri við stórari fólkaminking fyri Føroyar og fólkið ferð har ið fólk eru. Eftirskúlan í Hvalba beinanvegin Vit mugu læra av okkara krepputíð í 90­unum og nú­ ver andi vánaligu búskapartíð og vera fyribyrgjandi og hava visónir, tí mugu vit fáa set spakan í beinanvegin fyri eftirskúlanum í Hvalba, hóast núverandi fíggjarstøðu, annars sær ræðumyndin størri út. Landsins myndug­ leik ar, ræðfesti rætt og far ið í gongd við at byggja eftir skúl­ an, tí eitt er vist at eftirskúlin hevur stóra týdn ing og ávirk­ an fyri okk ara samfelag langt inn í framtíðina. Levi Mørk býráðslimur hjá Tórshavnar kommunu Eftirskúlin í Hvalba – stóran týdning fyri okkara samfelag! Um almenna áskoðanin er, at næmingar skulu vera minni í skúla, so teir orka betri í frítíðarskúla, ella/ og at lærarar skulu arbeiða minni, tí teir ikki hava nóg góða undirvísing, so er hetta eitt risa afturstig fyri okkum øll. Trivnaður og tað fakliga Føroyski fólkaskúlin er far in í summarfrí. Góða og ljósa veðrið gevur bæði næm ingum og lærarum orku at fyrireika komandi skúlaár, og á mangan hátt er júst hendan tíðin avgerandi fyri, hvussu komandi ár fer at ganga. Eingin ivi er um, at føroyski fólkaskúlin hev­ ur stóran týdn ing fyri land okkara. Hetta er ein læru­ stovnur við einum ávísum endamáli. Næm ingarnir skulu brynj ast til lívið, og tí er fyri reiking og almenn virð ing avger andi. Skúlin stendur ikki fyri ansing av næmingunum. Tímarnir børn og ung eru í skúla hava eitt mennandi endamál, har trivnaður og tað fakliga eiga at ganga hond í hond. Almenna prátið Eftir fyrstu PISA royndirnar fingu vit – á mangan hátt – eitt gott og sakligt kjak um føroyska fólkaskúlan. Semja var um, at tað skuldi setast inn, so vit í komandi royndum skuldu standa okkum betri. Nú vit síggja framgongd, lærarar gera eitt gott arbeiði, tykjast tey, ið vara av føroyska fólka­ skúlanum at hava fingið maktarloysi. Vitjaði í morgun heima­ síðuna hjá Skúlablaðnum. Har veðrur víst á, at tað er trupult hjá lærarum at veita nóg gott innihald og góða dygd í undirvísingina, tí tímarnir eru ov nógvir. Samstundis verður víst á, at børnini eru ov móð, tá tey koma í frítíðarskúla. Víst verður eisini á, at næmingarnir ganga kanska ov nógv í skúla, og tí skal skúladagatalið endurskoðast. Sum um hetta ikki er nóg mikið. Víðari verður lagt upp til, at skúlarnir nú skulu hava eina viku vetrarfrí. Tí tað fer at spara pening. Stolti lærarin ristir við høvdinum. Eg siti við bankandi hjarta og lesi. Hvar er almenna virðingin fyri lærarunum og skúlanum? Nú eru lærarar ikki nóg góðir og næmingarnir eru ov móðir. Havi hug at halda, at hetta er láturligt. Skúli krevur eina mennandi dagsskrá Eitt alment tilboð til børn og ungdóm, sum fólka­ skúl in er, gevur onga mein­ ing, um stovnurin ikki er ein lærustovnur, sum fær frið og tíð at arbeiða eftir endamálinum. Hava onga grund at halda, at leiðslur og lærarar ikki eru førir fyri at standa fyri hesi tilboði. Um almenna áskoðanin er, at næmingar skulu vera minni í skúla, so teir orka betri í frítíðarskúla, ella/ og at lærarar skulu arbeiða minni, tí teir ikki hava nóg góða undirvísing, so er hetta eitt risa afturstig fyri okkum øll. Tóra við Keldu Næmingar ov móðir og lærarar ikki nóg góðir