fríggjadagur 25. januar 2002síða 6

10 Nr. 17 - 25. januar 2002 Nr. 17 - 25. januar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tveir menn skuldu saman fáa sær eitt brúkslán. Annar kannaði møguleikarnar og eftir eini viku fekk hann svar. Jú, lánið kundu teir fáa. Afturgjaldstíðin var 5 ár. Rentan var 12 prosent, men um lánið hevði veð í húsunum, kundi rentan verða 9 prosent. Hetta góðtók makkarin, sum er eitt sindur av einum almennum persóni, ikki. Hann setti seg í samband við fíggingarstovnin. Ein tíma seinri fekk hann svar: lánið kundi gjaldast aftur eftir 10 árum og rentan var 7 prosent. Er hetta eitt mál, sum ein brúkaraumboðsmaður kann taka sær av? Neyvan. Men: Maður og kona keyptu sær ein brúktan bil. Bilsølan segði, at bilurin var í góðum standi. Men tveir dagar seinri løgdu tey til merkis, at fleiri brek vóru við bili- num. Konan fór til bilsøluna, sum royndi at bera seg undan. Tá maðurin - eitt sindur frammi í almennum høpi - fór til bilsøluna, lat alt seg gera. Hetta málið endaði væl, men hetta kundi enda sum eitt brúkaramál. Grundgevingin hjá Signari á Brúnni og Tjóðveldisflokk- inum fyri ikki at taka undir við uppskotinum um ein brúkaraumboðsmann og -stovn er m.a. hon, at landið er so lítið og at vit eru so nær knýtt - brúkarin og handils- maðurin, bilsølan, sjónvarpshandilin, teldufyritøkan o.s.fr. Hann vísti á, at var okkurt galið, so bar altíð til at fara aftur, og fáa brekið rættað. Eingin ivi um, at summi fólk, sum hava ein ella annan status í samfelagnum hava lættari við at fáa slíkt ígjøg- num enn maðurin/konan á gøtuni. Tað er umráðandi at gera sær henda veruleikan greitt. Tí endar t.d. ein kendur politikari neyvan hjá brúkara- umboðsmanninum. Hvør vil ikki vera væl við ein politikkara? Ella stjóra? Ella onnur, sum eru nógv frammi. Men er vanligi borgarin nóg erligur, ágangandi og hevur tað neyðuga dirvi, so gongur tað kanska. Hinvegin, hvussu ofta hoyra vit ikki um øll tey, sum ikki koma til sættis við handilsmannin? Um teldu- ella bilkeyp. Um keypssáttmálar. Við snikkaran um lekandi vindeygu. Við húsasmiðin um hús, sum trekkja ella tekjur, sum leka! Kappingin er ein góður brúkarastovnur. Tað merkti før- oyski brúkarin í kreppuni. Men hvussu er nú? Skilligt, at tað harmar Hans Paula Strøm, at Tjóðveldis- flokkurin ikki tók undir við uppskotinum um ein brúk- araumboðsmann. Flokkurin vil kortini hava ein um- boðsmann. So er spurningurin: kunnu flokkarnir finna eina semju saman við Sambandsflokkinum, so vit fáa ein brúkaraumboðsmann, sjálvt um ein stovnur ikki verður settur á stovn? Kann hetta virksemið leggjast undir kappingarráðið, ella sum ein sjálvstøðug deild undir Umboðsmanni- num? Málið er - fyri føroyska brúkaran - í øllum førum ov gott at detta niður fyri. Tað snýr seg ikki um at mis- tonkja ella skapa handilsvinnuni trupulleikar. Tað snýr seg um at byggja upp eitt sínámillum álit, ið uppá sikt skal gagna bæði seljara og keypara. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Brúkaraumboðsmaðurin og Signar VIÐMERKINGAR Jógvan Arge býráðslimur í Havn fyri tjóðveldisflokkin Tá tú hevur eina menta- málanevnd í einum býráð, hugsar tú, at hetta borgar fyri einum væl viðgjørdum og skilagott tilevnaðum mentanarpolitikki. Men tað er ikki sjálvsagt. Eftir eitt ár í mentamála- nevndini hjá Tórshavnar Býráð má eg siga, at har verða sjáldan viðgjørdar tær stóru linjurnar í einum mentanarpolitikki fyri býin og kommununa. Heldur tvørturímóti. Tá tað kemur til støðu- takan til mentanarpolitisk mál, snýr tað seg ofta um at taka undir við (ella havna) umsóknum um at játta studning til tiltøk og ætlanir innan ymsar frítíðar- og listagreinir. Slíkar umsóknir koma inn alt árið og verða í prin- sippinum lagdar fyri nevndina tvær ferðir. Hon tekur so støðu og játtar til- samans 425.00 krónur í smáum bitum. Hesir bitar koma sjálv- sagt væl við har, sum teir detta niður, og teir eru eis- ini tekin um, hvat kom- munan vil stuðla. Men hetta liggur fjart frá einum yvirskipaðum ment- anarpolitikki, og er heldur ikki ein politikkur, sum ger hol í sjógvin. Hesar 425.000 krónurnar eru umleið tíggjundapart- urin av allari studningsjátt- anini til mentamál. Hinar 4,3 mió kr. fara til árliga afturvendandi rakstrarjátt- anir til feløg og stovnar. Mentanarálitið ikki viðgjørt Í farna valskeiði lat kom- munan gera eitt álit um mentanarpolitikk. Javnan verður tikið til hetta álit í mentanarkjakinum, men eg sakni eina breiðari viðgerð av tí og øðrum mentanar- politiskum tonkum. Eg skilji ikki, at álitið ikki er komið til gjølla við- gerð í nevndini og býráð- num, so møguleiki er at taka støðu og helst raðfesta, nær hesi ymsu tilmælini kunnu setast í verk. Eitt mál burtur úr hesum áliti er, hvat Vaskaríið í Tórsgøtu skal brúkast til. Kommunan eigur tað, og býráðið hevur samtykt at biðja um ráðlegging um, hvussu hetta hús, sum er bygt í 1830unum, best verður varðveitt. Mentanarálitið mælti til at gera allan niðasta part av Tórsgøtu til mentanargøtu og t.d. hava spælistað fyri yrkistónleikarar í Vaskarí- num saman við matstovu ella skonkistovu. Tað kann gott vera, at hetta er tað besta hugskot- ið, men til tess at koma til verulig úrslit, hugsi eg, at vit politikarar skuldu við- gjørt hesi málini meiri sam- skipað og undir einum, heldur enn at pilka einstøk hús og gøtur burtur úr og leggja allan dent á tey. Er tað forrestin kommun- an, sum skal gera matstøð og annað slíkt, og fæst eitt so gamalt hús sum Vaskarí- ið til at lúka tey bruna- og tryggleikakrøv, sum sett verða húsum, ið skula hýsa nógvum fólkum í góðum lag og nakað væl aftrat? Yvirtaka hús og hallir Mentamálanevndin hevur í farna ári eisini havt til við- gerðar eina rúgvu av um- sóknum frá frítíðarfeløgum um fíggjarliga hjálp at halda teirra hús gangandi, tí tey megna ikki raksturin. Summi hava heitt á kom- mununa um at yvirtaka húsini heilt, meðan feløgini sjálvi ætla sær at halda fram at brúka tey eins og higartil. Her er ikki gott at gera við. Eitt sjónarmið er, at skal kommunan gjalda bæði umvælingar og rakst- ur, so skal hon eisini valda. Ein annar spurningur er: hvar endar kommunukassin tann dagin, ein stórur part- ur av teimum sjálvbodnu feløgunum í kommununi liggja í honum og á tann hátt sleppa undan sjálvi at taka tøkini? Hetta eru dømi um mál, sum stinga seg upp í menta- málanevndini, men har tykist torført at koma til niðurstøðu. Vit skula sjálvandi taka støðu út frá sjónarmiðum um, hvat tænir heildini best. Í hesum sambandi er stórur saknur í eini yvir- skipaðari kós í mentanar- politikkinum hjá Tórshavn- ar Kommunu. So sum er tykir mær, at mentanarpolitikkurin er nakað tilvildarligur. Stund- um kann hann eisini bera brá av at vera bæði alibi- politikkur og útgjaringar- politikkur í senn. Eitt ár í býráðnum 4: Tilvild og mentan Jákup Fróði Djurhuus Teir gjørdu ein 4 ára langan fullveldistúr kring oyggjar- nar við Westward Ho og eru endaðir aftur inni í Hoyvíkini ímillum jólatrø- ini. Síðani er leiðin løgd um hav niður í danska fólka- tingið. Og ímeðan for- mansskapurin í fólkatingi- num leitar teimum eftir hølum, leita teir sjálvir eftir skandalum rundanum oyra- sund og bústaðirnar har á leið. Men higartil uttan hepna hond. Jólini eru av, og løgtings- val er í hondum. Tað merkir sjónleik, og tað merkir tíð- indaskriv. Fogh kom til Føroya og fortaldi tað, sum hvør van- ligur borgari hevur vitað síðani heimastýrislógin bleiv sett í gildi. At tit yvir- taka sum tit vilja. Men knappliga bleiv hetta til eitt serligt frambrot og til nakað spildurnýtt. Ja, til sjeymílaferð ímóti full- veldi. Fólk eru móð og troytt av hesum møsninum. Og tey óskrivaðu bløðini í politik- ki, sum skuldi vera so trú- verdug og so seriøs, endaðu ímillum tey minst seriøsu og minst trúverdugu eftir bert einum einstøkum val- skeiði á løgtingsbonkunum Nú er tað so enn einaferð sligið fast við sjeytumma- seymi. Ferðin er okkara. Um hon so verður stýrd av fáfongd ella av stórlæti. Við sjeytummaseymi ímóti fullveldi? Bjarni Djurholm løgtingsmaður Vit hava í fýra ár verið í ringrás, har vit nú endaðu aftur í politiska upphavi- num. Vit byrjaðu í heima- stýrinum, og endaðu við … heimastýrinum - nú skírt sum 7míla fet móti full- veldinum. Nú Fogh var í Føroyum, eru øll samd um, at viður- skiftini Føroya og Dan- markar millum eru batnað munandi. Í kóri hava flokkar játtað felags yvirlýsingina, har staðfest varð 14. januar, at: “Regeringen er indstillet på at samarbejde om Lands- styrets ønsker om overtag- elser af yderligere sags- områder inden for grund- loven og rigsenhedens ram- mer”. Líta vit aftur um bak, er tað undrunarsamt, hvussu politisku veingirnir nú há- lova ætlaða samstarvið við danir. Meðan sambands- flokkurin setti føtur í spenni fyri øllum skila- góðum og sjálvsøgdum broytingum í ríkisrættarligu støðuni (var eisini garantur- in til trilkanina um sjálv- stýrisveingin í 98), so hevur tjóðveldisflokkurin áhald- andi dyrkað munirnar og ósemjurnar at náa málinum um ruðuleika og plássi í søgubókunum - ja, fyri at røkka republikkini skuldi ikki bakkast eina tumma, varð sagt. Fjøldin, sum farnu árini hevur viljað skilagóðar broytingar í ríkisrættarligu viðurskiftunum, man nú við undran fylgja politisku gongdini. Ikki minst tá teir víðgongdu í ráksnúni nú bíta høvdið av givnum lyft- um og prolkamatiónum, man tað mala fyri teimum flestu. Serliga fløkjsaligt man vera í fjølmiðlunum, haðani vit hava sæð lítið til avdúkandi tíðindaflutning. Har hevur løtumyndin verið karmurin, meðan politiski atburðurin og manifesta- tiónir farnu árini ikki hava havt stóran áhuga. Hin- vegin tykjast miðlarnir at stimbra kollektiva óminnið, so at politisku veingirnir kundu sleppa snikkaleysir undan teirri skomm, sum teir í veruleikanum hava komið sær útí. Rættvís og órættvís Miðskeiðis í 2000 var øll- um greitt, at sáttmáli Før- oyar og Danmarkar millum við 4 ára skiftistíð hvørki átti parlamentariskan meiriluta ella stuðul mill- um manna. Tí var sjálvsagt neyðugt at laga samráðing- aruppleggið til veruleikan. Undirritaði skjeyt tá upp, at processin varð vend á høvdið. Raðfylgjan í til- gongdini kundi jú ikki vera avgerandi fyri málsetning- in. Tí var sjálvsagt, at samantvinnanin av suv- ereniteti og skiftistíð varð liðað sundur og landsstýrið so miðjaði eftir at gera sátt- mála á hesum grundarlagi. Útspælið var illa móttikið - ja, av teimum víðgongdu skýrt illoyalt móti setningi- num, sum, sambært teir, var skilnaður millum rangt og rætt, millum rættvís og órættvís. Kundi verið áhugavert at frætt, hví somu nú hálova og skýra felags yvirlýsing- ina sum ein sigur, tá lýsing- in kann javnmetast við upp- skotið um at venda til- gongdini á høvdið, sam- stundis sum hálovanin kann javnmetast við játtan av heimastýrisskipanini? Ringrás Nú er skeiðið skjótt at enda komið, og vit kunnu eftir- meta úrslitini samanborið við nýttu orkuna og allar manifestatiónirnar farnu árini. Vit byrjaðu í heima- stýrinum og endaðu við … heimastýrinum. Tað løgna er tó, at henda skipanin, sum varð skýrd at vera orsøkin til ábyrgdar- loysi, nú verður allýst sum karmurin um ”7-míla fet móti fullveldinum”?! So- leiðis verður sannleikin til- lagaður út_valda málinum. Veruleikin fær eina snaring, sum hóskar til umstøðurnar og miðlarnir presentera nýggja “sannleikan” sum ein sigur. Samanumtikið hava vit verið í eini ringrás, har vit nú endaðu aftur í politiska upphavinum. Í fyrstu atløgu kann úrslitið tí tykjast solt- ið, men veruleikin er øðr- vísi, tí hóast alt, so hava vit fingið avklárað hugburðin hjá dønum til sjálvstýris- ynskið. Eisini hava vit fing- ið váttan fyri, at borgarliga stjórnin hevur meira prag- matiskan hugburð í ríkis- rættarliga spurninginum, enn undanfarna. Og ikki minst, at avgerðin um fram- tíðar støðu okkara skal tak- ast her, og at vit kunnu liða sundur samantvinnanina av skiftistíð og suvereniteti. Í føroyska politiska um- hvørvinum eru eisini av- dúkingar, hóast lítið nýtt er komið undan kavi. Sam- bandsflokkurin er, tá samanum kemur, framvegis hin sami - kann kanska gera broytingar, men… og tjóð- veldisflokkurin hevur funn- ið fram gamla slagaran um loysingina, sum nú skal vera í næsta valskeiði. So samanlagt er alt við tað gamla, tó við ásannan- ini, at tjóðskaparliga verða tað tær hóvligu politisku á- skoðarnirnar, sum fara at greiða framtíðarstøðu Før- oya. Bill Justinussen form. Miðfloksins EINskiljingar EINskiljingar er eitt av rakstrarrópum Fólkaflok- sins, nú rakstur skal fáast á grindina til 30. apríl. Hetta orðið, sum er fult í samljóði við tráan Fólkafloksins at avreiða ognir Føroya fólks til nakrar EINstaklingar, tykist tíverri eisini at vera sera EINoygt. Tað finst í hugaheimi Fólkafloksins bert EIN máti at skipa sam- felagið, og tað er at avreiða og møguliga eisini avoyða alt alment virksemi. Fult í trá við eftirhondini avold- aðu Breckmann-ideologi- ina um eitt frítt og frælst kapitalistiskt samfelag, har sterk og veik sjálvi mugu smíða lagnuna sum best ber til. Í kommunistisku lond- unum vóru fólk svong og liðu undir harðrenda stýri- num og í kapitalistisku londunum eru mong eisini svong og líða undir harð- renda kapitalinum. Norður- londini, sum eru skipað eftir einum munandi skila- betri leisti, hava ásannað, at frægasti háttur er eitt sindur av hvørjum, tvs. bæði al- mennar og privatar fyri- tøkur hond í hond til besta gagn fyri land og fólk. Góðar almennar fyritøkur Og í Føroyum man neyvan nakar vera í iva um, at al- mennu fyritøkurnar hava verið ein týðandi liður í at lyfta samfelag okkara upp- aftur úr díkinum. Føroya Banki er ein gullhøna, sum hvørt ár verpur gullegg í landskassan. Atlantic Air- ways hevur sum alment felag trýst ferðaseðlaprís- irnar niður í eina helvt í mun til einkarrættarstøð- una frammanundan til mik- lan frama fyri allar føroy- ingar. Føroya Fiskavirking hevur sum koncern verið við til at lyft fiskaprísirnar har upp, sum ongin tordi at droyma um fyri 10 árum síðani til størsta gagn fyri sjómenn okkara. Í dag eru fiskimenninir teir, sum hála tær størstu inntøkurnar inn, og tað veri teimum øllum sera væl unt. Føroya Tele er framvegis so ella so alment, og harvið ein trygd fyri framhaldandi telesam- skifti hjá útoyggjunum og smábygdunum, sum helst verða við sviðið soð, um felagið verður gjørt fult privat. Hví tað er so umráðandi at einskilja hesar fyritøkur og aðrar við, kunnu vit bara gita um. Men at siga, at all- ir føroyingar fara at fáa fullan valuta fyri brand- skattingina, svøvnleysu næturnar og gráu hárini frá fyrst í 90’unum er tokutala. Um tað loysir seg hjá ein- staklingum at keypa hesar almennu ognir, loysir tað seg eisini hjá landinum framhaldandi at eiga tær. Kapitalurin Tíverri hevur alt, sum eitur kapitalur, lyndi til at rotta seg saman eftir devisuni ”If you can’t beat them, then join them”. Og hvør veit; verður Føroya Banki ein- skildur, kann tað so væl henda, at tað um nøkur fá ár bert verður ein peninga- stovnur í Føroyum. Og um Atlantic Airways verður einskilt, kann tað væl henda, at tað um nøkur fá ár bert verður eitt flogfelag. Og um Føroya Tele verður avhendað, kann tað væl henda, at lagt verður saman við Kall.fo. Og soleiðis kunnu vit halda fram. Kapitalurin hevur onki hjarta og bert eitt endamál: at vaksa og eta og vaksa enn meiri. Miðflokkurin á varðhaldi Miðflokkurin kennir upp- gávu sína at vera á varð- haldi og verja móti øllum ágangi. Í hesum føri kann skjótt henda, at myndug- leikarnir koma at gera seg inn á palleba, og tí vilja vit fylgja hesum málinum neyvt. Føroyar til sølu Helgi Abrahamsen Eingin vildi síggja Nyrup og øll vóru samd við Fogh, hóast báðir søgdu tað sama. Tá Poul Nyrup Ras- mussen í 1998 var á vitj- an í Føroyum, hevði hann eitt ynski um at hitta allar løgtingsmenn. Men meira enn helvtin av tá- verandi tingmonnum noktaðu fyri at koma á fund við forsætismála- ráðharran. Tá Anders Fogh Ras- mussen í farnu viku vitj- aði í Føroyum, ynskti hann at hava ein fund við Sambandsflokkin. Men nú vóru aðrir tingmenn misnøgdir, tí at forsætis- málaráðharrin ikki eisini vildi hava fund við teir, og tí varð skráin broytt. Føroyapolitikkurin hjá Fogh byggir á somu fólkatingssamtykt sum Føroyapolitikkurin hjá Nyrup bygdi á. Har er einki broytt. Men hví vilja føroyskir politikarar so fegnir hitta Fogh og ikki Nyrup? Samstarvsvilji heldur enn orð Hetta vísir enn einaferð, at tá talan er um ríkis- felagsskapin, so er spur- ningurin ikki, hvat stend- ur á ymiskum pappírum. Spurningurin er heldur, um vit hava vilja til at samstarva um tað, sum pappírið sigur. Sjálvur havi eg í onkr- ari blaðgrein samanborið hetta við eitt hjúnarlag. Tað kann vera líkamikið, hvussu væl vígslubrævið er orðað, um ikki sam- starvsvilji er ímillum hjúnini. Í fýra ár hevur lands- stýrið nýtt alla orku til at lýsa fyri Føroya fólki, hvussu tvørligt tað er at vera í ríkisfelagsskapi við Danmark. Bæði hvít- ar og svartar bøkur eru skrivaðar um hetta evni, faldari er sendur í hvørt hús í landinum o.s.fr. Boðskapurin var alla tíð- ina greiður. Har bar einki til. Á hinari síðuni vísti Nyrup ein mangan óhøv- iskan og lítið semjusøkj- andi atburð. Men uttan at broyta ein einasta bókstav í viður- skiftunum landana mill- um, so ber nú knapliga alt til. Ja teir mest víð- gongdu loysingarmenn- inir hava verið noyddir at lata seg í 7-míla styvlar- nar, fyri at klára at fylgja við gongdini. Nýskipanaruppskot Sambandsfloksins er gongda leiðin Sambandsflokkurin gjør- di í 1999 eitt uppskot um nýskipan av viðurskift- unum millum Føroyar og Danmark. Hetta uppskot vísir á møguleikar fyri frílyntari og hollari menning av Føroya fólki bæði stjórnarliga og fíggjarliga. Tað vísir á einar meira sjálvbjargnar Føroyar, á menning og varðveiðslu av vælferð- arsamfelagnum, og á fjølbroyttar møguleikar í altjóða høpi. Alt hetta, sum ein upp- steðgað fullveldisætlan ikki hevur megnað eftir 4 árum, letur seg væl gera, um vit verða verandi í ríkisfelagsskapinum. – Men tað krevur sam- starvsvilja. Fogh er komin í sessin hjá Nyrup, og tað merkist longu væl. Nú manglar bara at skifta fullveldis- landsstýrið í Føroyum út við eitt meira semjusøkj- andi landsstýri. Tað eiga vit at gera á løgtingsvali- num í apríl. Ein spurningur um samstarvsvilja Føroyar, Fogh og framtíðin C M Y K 11 10