leygardagur 26. januar 2002síða 6

10 Nr. 18 - 26. januar 2002 Nr. 18 - 26. januar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað skerst ikki burtur, at vit í hesum valskeiðnum hava verið vitni til politiserandi embætismenn. Hetta eru vónandi eindømi ella bert eitt fátal, men eingin grund er at dylja fyri, at slíkt er komið fyri. Í Hvítubókararbeiðnum luttóku ivalyst nógvar góðar kreftir, og kom ymiskt áhugavert fram. Fólk hava gjørt vart við, at sera lítið var gjørt við loysnir millum heimastýri og fullveldi innanfyri danska grundlóg, og at menn vóru ov bráir at avskriva henda møguleika. Eisini manglaði búskaparparturin eina greiða niður- støðu, helst tí, at mongu búskaparfrøðingarnir høvdu ringt við at semjast. At Búskapar- og Løgfrøðingafelagið nú trínir á pallin at verja leiklutin hjá embætisfólki generelt er alla æru vert, tí politiserandi embætismenn hoyra ivaleyst bert til undantøkini, men at teir als ikki skulu finnast er veruleikaflukt. Hvar var Búskapar og Løgfrøðinga- felagið, tá Høgni Hoydal almannakunngjørdi fyri øllum Føroya fólki, hvat ein einstakur embætismaður skuldi hava í krónum og oyrum fyri at leggja fram fyri at sáa iva um útsøgnini hjá sama manni? Hesin em- bætismaður, ið sjálvur hevði skrivað partar av Hvítubók, hevði dittað sær at kritiserað mátan, ið búskaparparturin í Hvítubók bleiv framlagdur uppá. Tá var tøgn frá búskapar- og løgfrøðingafelagnum. Eitt bræv varð sent til ST undirskrivað av einum embætismanni. Um so er, at hesin embætismaðurin, hvat er lítið hugsandi, gjørdi hetta av sínum einting- um, so eigur tað at fáa fylgjur. Um hann bleiv bein- leiðis beordraður til at senda hetta bræv, so átti hann at gjørt avvarandi landstýrismanni greitt, at samskifti við ST formelt gongur gjøgnum danska uttanríkismála- ráðið so leingi vit eru undir Heimastýrislógini. Um ein landstýrismaður sjálvur vil senda eitt slíkt bræv, so er tað pínligt, at ein embætismaður ger tað, er haraftur- ímóti sera álvarsligt. Spurningurin er so eisini um, hvat politiskt trýst er lagt á embætismannin. Eitt annað dømi um, at markið millum embætisverk og partapolitikk er útviskað er fullveldisheimasíðan hjá Landstýrinum. Tá einki navn stendur undir, má man ganga útfrá, at umsitingin stendur aftanfyri hesum sonevnda “kunningartilfari”. Lat okkum hyggja at niðanfyristandandi dømi frá hesari heimasíðu, har embætisfólk hava svarað borgarum: “Eru vit IKKI ein serstøk tjóð men bert ein flokkur av dønum, soleiðis sum danska stjórnin heldur uppá, so hava vit ongi rættindi yvirhøvur. So er hetta bert eitt innlendis danskt mál, og danska stjórnin kann gera júst sum hon vil” Eina aðra staðni stendur um avtalu- brot: “Higartil hevur danska stjórnin noktað at fylgt hesi avtalu, og ikki viljað samráðst um spurningin” Eru hetta fakligar vurderingar? Var tað arbeiðið hjá einum fakmanni, ið fór til ST, ella var tað ein politisk manifestatión við einari embætisundirskrivt undir? DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Politiserandi embætismenn VIÐMERKINGAR Eyðólv Dimon Síðan kommunurnar á fyrsta sinni vórðu skipaðar í 1872, er samfelagið broytt nógv, og samstundis hevur tíðarhóskandi lóggáva ikki fylgt við. Úrslitið er, at nógvar góðar skipanir eru blivnar stirvnar, samstundis sum tær eru sera ójavnar fyri borgaran, alt eftir hvar í landinum hann býr. Nú er tíðin komin, har vit fáa eina tíðarhóskandi kommunu- skipan. Eina skipan, sum styrkir fólkaræðið, og tá er neyðugt, at avgerðarrætt- urin liggur so nær borgar- anum, sum til ber. Øll kenna hvør annan At limir í barnaverndunum eftir førimuni gera eitt gott arbeiði, skal ongin ivi vera um. Men samfelagið er lítið við teimum fyrimunum og vansum, ið hetta hevur við sær. Øll vita alt um hvør annan, og tað skuldi veri ein fyrimunur eitt lítið samfelag hevur í mun til eitt størri samfelag. Men samstundis sum tað er ein fyrimunur, at vit øll kenna hvønn annan, so kann hetta eisini vera ein trupulleiki. Landið, kommunan og økið Tíðin hevur víst, at ávís mál verða betri røkt í hósk- andi størri eindum, og tí byggir uppskotið hjá Javn- aðarflokkinum til nýggja kommunuskipan á eina trídeilda skipan: Kommun- an, landið og økið. Eitt økisráð, sum verður valt við beinleiðis valið, sam- stundis sum val er til kommunustýrið, skal røkja ávís mál í økinum. Barna- verndirnar skulu so í fram- tíðini liggja hjá økisráð- num, og at tryggja fíggjar- liga partin til hetta arbeiðið, skal løgtingið taka sær av. Neyðugt við sakkunnleika Hetta fer at gera tað lættari at manna barnaverndirnar, tí fólkagrundarlagið er størri. Samstundis ger broytingin, at møguligt er at neyðugur sakkunnleiki, t.v.s. Heilsusystrar, sosial- ráðgevarar, petagogar o.s. fr. eru við í arbeiðinum hjá barnaverndunum. Sak- kunnleikin er betri skikk- aður at síggja og geva røttu hjálpina, har tørvur er á tí. Tí má orðaskifti ikki fara av kós og enda við at snúgva seg um, skulu vit í framtíðini hava barna- verndir ella sakkunnleika. Hetta var tað ein fekk ferilin av í Breddanum í SVF. Børnini gjalda prísin Familjumynstrið er nógv broytt, og broytingarnar hava ikki altíð verið til fyrimuns hjá børnunum. Dreymurin um tíð saman við foreldrunum, tryggleiki í uppvøkstrinum og menn- ingarmøguleikar í einum samfelag, sum er innrættað til børn og fyri børn tykist fjarari hjá teimum flestu. Hetta hóast vit vita, at góð- ar umstøður hjá barnafa- miljunum er ein íløga fyri, at vit øll skulu fáa eitt betri samfelag. Prísin fyri hesa skeivu gongd gjalda børn- ini, sum eru tey veikastu í eini familju. Sosialið arvurin brótast Tí skulu børn, sum verða útsett fyri umsorgarsvíki ella hava ein uppvøkstur undir sosialt belastaðum korum, hava hjálp, og um málið er, at vit skulu hjálpa ”øllum”, tá er neyðugt, at sakkunnleikin er við í arbeiðinum, tí annars verða tað ov nógv, sum ikki fáa hjálp av eini ella aðrari orsøk. Nógv verður tosað í grannalondunum um tann ”sosiala arvin”. Hesin má koma í brennidepilin her heima eisini, tí tað er av al stórum týdningi, at ”sosiali arvurin” verður brotin so tíðliga sum gjørligt. Her er neyðugt, at m.a. heilsu- og skúlasystraskipanin verður enn betri, so hon gerst ein sentralur partur í fyribyrgj- andi arbeiðinum. Barnaverndirnar - orðaskifti, ið hvarv Heðin Mortensen løgtingsmaður ”Ein greiður íbúðarpolitik- kur verður raðfestur. Al- ternativir íbúðarmøguleikar skulu skapast kring landið í samstarvi millum landið og kommunurnar, bæði sum kommunalar/privatar leigu- íbúðir, lutafelagsíbúðir, eldraíbúðir, íbúðir til rørslu- og menningartarn- að, ungdómsíbúðir o. a.” Hesi orðini eigur brátt farna samgongan. Knapt fýra ár seinni er onki hent. Onki! Vit hava ikki fingið nak- ran íbúðarpolitikk, tíðans- heldur nakran greiðan ella raðfestan íbúðarpolitikk. Samgongan við fólki sum Finni Helmsdal, Annitu á Fríðriksmørk, Bjarna Djur- holm og Helenu Dam á Neystabø á odda, hevur ikki skapt íbúðarmøguleik- ar, enn minni alternativar íbúðarmøguleikar, og slettis ikki í samstarvi mill- um land og kommunur. Heppikórið hjá Høgna Hoydal slapp ikki upp í part, tá politikkurin skuldi orðast, og tey sluppu heldur ikki at arbeiða við teimum evnum, sum vóru for jarð- bundin til Høgna. Í Tórshavnar kommunu hava vit orðað ein greiðan eldrapolitikk. Hetta er, hóast at eldraøkið er lands- mál. Vit varða av teimum mongu, bæði eldri og øð- rum, sum ikki fáa íbúðar- møguleikar. Men vegna uppgávubýtið, skattabýtið og ikki minst tær ólógligu íløgukvoturnar, sum fíggj- armálaráðharrin áleggur okkum, fáa vit í kommun- uni onki gjørt. Landspolitikkur er ikki bara at loysa landið frá øð- rum londum. Landspolitik- kur er at loysa landsins trupulleikar. Samgongan náddi ikki sínum høvuðs- málum, men ikki tí tey ikki royndu. Innan eldra-og íbúðarøkið royndu tey ikki ein gang. Okkum tørvar enn ein greiðan og raðfestan íbúð- arpolitikk. Mangir bústaðir Hans Pauli Strøm løgtingsmaður fyri Javnaðarflokkin Uppskotini hjá Javnaðar- flokkinum til brúkarapoli- tikk eru umrødd í fjølmiðl- unum. Og tey hava verið til fyrstu viðgerð í løgting- inum. Sum kunnugt eru ymisk sjónarmið um tørvin á hesum brúkarapolitisku framtøkunum. Her er ætlanin at siga lesaranum frá, hvussu tú kanst gera tínar egnu met- ingar, við at seta teg inn í ta lættlesiliga álitið ella frá- greiðingina, sum Javn- aðarflokkurin hevur gjørt um tørvin á einum verulig- um brúkarapolitikki í Før- oyum. Og samstundis kunna teg um lógarupp- skotini um Marknaðarfør- ing, Brúkarakærunevnd og Brúkaraumboð. • Far inn á heimasíðuna hjá Javnaðarflokkinum: • www.javnadarflokkurin.fo • Á forsíðuni kanst tú klikkja beinleiðis á: • “Álit um brúkarapolitikk og brúkarastovn”. • Innihaldsyvirlitið er á s. 2 í álitinum. • Har kanst tú klikkja bein- leiðis á teir ymisku part- arnar av álitinum. Hevur tú ikki atgongd til teldu við interneti, so kanst tú ringja til skrivstovuna hjá Javnaðarflokkinum á Gamla Apoteki í Havn, tlf. 312493, og sig frá, at tú fegin vilt hava Brúkara- álitið sendandi. So fært tú tað. Álitið um Brúkarapoli- tikk og Brúkarastovn er skipað í fleiri kapitlar, og eru teir hesir: • Samandráttur: Her verður greitt frá, hvussu brúkaramál best kunnu røkjast, og hvussu skipanin er ætlað at vera. • Grundgevingin fyri brúkarapolitikki og brúk- arastovni: Her verður gjølla grundgivið fyri, hví hesi brúkarapolitisku tiltøk eru neyðug og sam- felagsgagnlig í einum nú- tímans brúkarasamfelag við marknaðarstýring. • Verandi lógargrundar- lag: Her verður greitt frá, hvat hendi tá Kappingar- lógin kom í 1997 og lógin um Príseftirlit sam- stundis varð sett úr gildi. • Frágreiðing um lógar- uppskotini: Her verða lýst uppskotini til lóg um Marknaðarføring, Brúk- arakærunevnd, Brúkara- umboð og bygnaðurin á ætlaða brúkarastovnin- um. Samstundis verður greitt frá hvussu hesi viðurskifti eru skipað í hinum norðanlondunum. • Um Brúkarafelagið: Her verður í stuttum sagt frá Brúkarafelagnum, sum varð stovnað í 1974 og tikið av aftur í 1992. • Sjálvi lógaruppskotini um Marknaðarføring og Brúkarakærunevnd: Her er sjálvur lógarteksturin, við viðmerkingum til einstøku greinarnar. • Svar frá hoyringum: Álitið og lógaruppskotini vóru send nógvum til ummælis og her verður greitt frá innkomnu svar- unum. • Tilmæli frá íslendska brúkarasamtakinum: Av tí at tey, sum ikki vilja taka undir við okkara uppskoti, vísa til at vit heldur átti at brúkt tað “íslendska modellið”, hava vit biðið um og prentað her eina frágreið- ing frá stjóranum fyri íslendska brúkararáð- num. Hann mælir harð- liga frá at brúka “ís- lendska modellið”! Hevur tú atgongd til teldu við interneti, kanst tú eisini hoyra orðaskiftið undir 1. viðgerð av lógaruppskotin- um, við at fara inn á heima- síðuna hjá løgtinginum: www.logting.fo . Her skalt tú velja Tingmál, síðani Vanlig tingmál, síðani Nr. 45 ella 46, og so klikkja á “orðaskifti”. So kanst tú hoyra hvat umboðini fyri teir ymisku flokkarnar søgdu. Erhard Jacobsen Einaferð varð flent eftir Sjálvstýrisflokkinum, tí at hann vildi ganga fram stig- fyri-stig, tá ið politikkur skuldi førast. Um somu tíð, sum flent varð, var til ein flokkur, sum í navni sínum hevði undirheitið "radikalt sjálvstýri". Onkuntíð varð eisini flent eftir hesum og spurt, hvussu radikalt sjálv- stýrið hjá hesum flokki mundi vera. Og svarið hava vit nú. Jú, í Dagblaðnum nú um vikuskiftið sigur ein av tingmonnum Fólkaflok- sins, Jóanis Nielsen í Sandavági, at nú hevur eisini Fólkaflokkurin valt sær politisku stevnuna at ganga stig-fyri-stig.Sam- bært Dagblaðnum sigur hann orðarætt: "Vit arbeiða fram ímóti sjálvstýri eftir sama leisti, sum altíð: Stig fyri stig. Vit yvirtaka so hvørt sum ráðini eru til tað." So vita vit tað! Sjálvstýrisflokkurin kundi saktans havt sum undirheiti orðini "pragmat- iskt sjálvstýri". Men hvat merkir so hetta orðið prag- matisma? Umframt at vera eitt hugtak í heimsspekini, so merkir pragmatisma í politiskum høpi ein poli- tikkur, sum ikki er bygdur á dogmatismu (stívar læru- setningar), men á tað, sum er praktiskt gjørligt og neyðugt. Pragmatisma er eisini merkt av, at tú hevur ein evolutioneran fram- ferðarhátt eitt nú í politikki, ella at tú tekur teg fram stig-fyri-stig, heldur enn at ganga við einum dreymi um at gera kollvelting og loysa allar trupulleikar í eini handavending. Tí er pragmatisman kanska ikki so háfloygd í orðum, sum proklamatiónirnar hjá teim- um politisku flokkunum, sum dáma best tað taktiska spælið, men ongin skal vera í iva um, at avrikini hjá teimum politisku flokkum, sum hella til pragmat- ismuna, roynast best í longdini. At tað hevur týdning at hava bæði beinini niðri á jørðini hava vit fingið dømi um. Vit síggja júst í hesum døgum, hvussu ein av loysingaflokkunum er vorðin fangaður í sínum egna taktiska spæli. Bara tað at ein danskur statsministari smílist, men sigur júst tað sama sum ein múlatrútin fyrrverandi danskur statsministari, ger, at hesin loysingaflokkurin nú er í sjeynda himli og tosar um sjeymílafet. Jú, soleiðis broytist alt! Men Fólkaflokkurin átti nú at kent seg ov góðan at fara á ránsveiði eftir po- litiskari stevnu, tí stig-fyri- stig er júst politiska stevnan hjá Sjálvstýrisflokkinum - um onkur skuldi havt gloymt tað. VIÐMERKINGAR Kunning um uppskotini til brúkarapolitikk - ein brúkaravegleiðing, so tú kanst gera tínar egnu metingar Á ránsveiði? A. Guttormur Djurhuus Í viðmerking í Sosialinum hin 24. januar ger vinmað- urin Jan Müller, blaðstjóri, meg varugan við, at dul- nevndar greinir ikki hava staðið í blaðnum síðan tann støða varð tikin, at tær skuldu bannlýsast. Heldur ikki nakað dulnevnt lesara- bræv viðvíkjandi stríðnum á Landssjúkrahúsinum. Rætt skal vera rætt. Eg havi blaðað tveir mánaðir aftur í Sosialinum og havi einki dulnevnt lesarabræv funnið og biði tí um treyta- leysa umbering fyri skuld- setingina í viðmerking til stríðið á Landssjúkrahús- inum, um at blaðið skal hava hýst slíkum brøvum fyri at birta uppundir stríð- ið. Tað eru tó fleiri við mær, sum halda at fjølmiðlarnir eru við til at birta uppundir stríð í samfelagnum. Av hvørji orsøk veit eg ikki. Til tað eru nógvar aðrar gongdar leiðir enn dul- nevnd lesarabrøv. Annars haldi eg, enn sum áður, at skilagóðar dulnevndar greinir, eiga at fáa innivist. Hví havi eg grundgivið fyri fleiri ferðir, og er tí ongin orsøk til at endurtaka tær her. Bert spell at eg skuldi misminna meg um, hvar eg hevði lisið dulnevna bræv- ið, og gera Sosialinum órætt. Errare humanum est, ignoscerum divinum. Umbering Jóannes Eidesgaard Kjaksendingin ónskvøldið í SvF var á mangan hátt sera áhugaverd - mest tí, at sjálvt evnið var áhugavert. Hvar gongur markið fyri vanliga embætisførslu, hvar gongur markið fyri neutralitetinum hjá em- bætismanninum mótvegis politikkaranum, og hvar gongur markið fyri loy- alitatinum mótvegis polit- ikkaranum? Sum ikki einaferð, so var knappliga Jóannes Eides- gaard eina løtu tann mest áhugaverdi í sendingini, hóast eg als ikki var til staðar. Og orsøkin skuldi vera at finna í eini samrøðu við Dimmalætting um sama evnið. Við Dimmalætting legði eg út við at siga, at tað er ein vanlig regla í politikki, at ein ikki gevur em- bætisfólkunum skyldina, um okkurt miseydnast po- litiskt. Men síðan segði eg víðari, at fakliga ráðgev- ingin í samband við full- veldissamráðingarnar ikki altíð var fakliga kvalifiser- að, og tað haldi eg fram- vegis. Eg setti síðan spurn- ingin, um tað skyldaðist politiskari yvirtrumfing, ella at embætisfólkini lótu seg ríva við av einum politskum stemningi. At fara til Danmarkar við einum lidnum sáttmála, sum bert undirskriftirnar írestaðu á, má sigast at hava verið ótrúliga naivt og óbúgvið. Ein dugnaligur og royndur embætismaður hevði sjálvandi sagt við politikkararnar, at nú mugu vit fyrst á embætismanna- stigi lodda dýpið, áðrenn vit totalt lata okkum úr fyri mótpartinum, sum man so staðiliga endaði við at gera. Somuleiðis hevði eisini tann royndi politikkarin sagt, at vit taka fyrst eitt óformelt politiskt umfar fyri at finna útav, hvussu mótparturin fer at reagera. Men hvørki av hesum varð gjørt, og úrslitið var har- eftir. Tískil er søgan om "de høje kontraherende parter", sum var orðaljóðið í næstan hvørjari grein í sáttmála- uppskotinum framvegis ein "joke". Tá vit í nevndararbeiði bæði í uttanlandsnevndini og í grundlógarnevdnini sóu skjøl, sum embætis- menn høvdu skrivað, og sum beinleiðis høvdu po- litiskar argumentasjónir í staðin fyri fakligar, so er ikki heilt rætt vorðið. Hetta gjørdi seg galdandi bæðí viðvíkjandi búskaparligum metingunum av einum skjótt minkandi ríkisstuðuli eins og við spurninginum um, at sjálvavgerðarrætt- urin kundi missast, um t.d. ein sjálvstýrislóg varð gjørd, hóast hetta so staði- liga er aftirvíst, seinast av Anders Fogh. Hvør minnist ikki tá framstandandi embætis- maður í sjálvstýrisumsit- ingini hjá Høgna Hoydal "live" av Christiansborg fór í fjømiðlarnar sum umboð fyri samráðingarnevndina og legði seg út í eina ótrú- liga politiska litaða og niðurgerandi útlegging av nøkrum donskum úttalils- um. Er tað ein politiskt óheftur embætismaður? Ella hvat tá sami em- bætismaður fer út í fjøl- miðlarnar og skírir eitt uppskot, sum Javnaðar- flokkurin hevur gjørt við- víkjandi sjálvstýrislógini, fyri fupp og svindul. Er tað ein óheftur embætismaður? Og so hevði Høgni Hoydal aftur peikifingurin uppi og ávaraði ímóti nakrari herferð ímóti embætisfólkum. Eg eri ikki ósamdur í tí, og tað er júst tað, sum eg gevi til kennar í samrøðuni við Dimma- lætting. Men hví livdi Høgni Hoydal ikki upp til hetta, tá hann alment fór út og hongdi navngivnan bú- skaparfrøðing út fyri at vera pengagrískan, tí hann ikki vildi missionera ó- keypis um Hvítubók kring landið. Ja, so hørð var her- ferðin, at hesin annars sera dugnaligi búskaparfrøðing- urin fór í annað arbeiði uttanlands. Kjakið í SvF, har eg av góðum grundum ikki fekk svarað álopum frá Høgna Hoydal C M Y K 11 10