mikudagur 30. januar 2002síða 7

12 Nr. 20 - 30. januar 2002 Nr. 20 - 30. januar 2002 13 Palli Dalsgaard Tað mundi mangur á Sandoynni hvøkka við, tá tey lósu greinina hjá skilmanninum, Ein før- oyingur – ein atkvøða! Einki er at ivast í, at í sjálvum býtinum hevur hann allan rættin, men, hví skal býtið gerast? Hví er ójavnin? Hevur ójavnin ikki altíð verið? Vit hava livað við hon- um í so mong ár, og ójavnin hevur itl tíðir verið nógv størri í yms- um plássum, enn hann er í dag. Skal handan manna- gongdin fylgjast, so verða tað ikki mong ár afturat, sum gongdin er í dag, til eingin løgtings- umboðan verður á Sand- oynni og bert ein í Vág- um. Hvat er tá vunnið? Sandoyggin er av náttúr- unnar hond nógv skerd, í mun til nógvar av hinum oyggjunum. Fólkatalið er ov lítið til at kunna nøkta tørvin til nógv av teim ynskj- um, ungdómurin hevur í dag, sum ungdómurin hevur í øðrum plássum. Men sigast skal, at tað gongur rætta vegin, hóast stríggi er at koma á mál. At flyta annað løgtingsumboðið av Sandoynni til Havnar, man vera ein hugsan, sum fáur av teim sum her búleikast tekur undir víð. Vit hava einki móti Havnini, men har er ikki so lítið sum er, latum okkum hava tað í friði, sum vit hava. Tað vil til allar tíðir verða fleiri atkvøður til hvørt valevni, har fólka- talið er stórt og færri har fólkatalið er tað mót- satta. Lítið er at ivast í, at í Sandoyar sýslu eru tey flestu samd um, at hendan ætlan ikki má blíva veruleiki og vit eru eisini samd um at mót- mæla. VIÐMERKINGAR Vit mótmæla Rói Eliasen Nuuk Í oddagrein í Sosialinum tann 25. januar 2002, verður millum annað skriva at »í hesum val- skeiðinum hava vit verið vitni til politiserandi embætismenn«. Til hettar kann sigast, at ein embætismaður skal verða loyalur yvir fyri sitandi samgongu. Tað vil siga, at viðkom- andi - samstundis at hann er sakligur – skal virka fyri, at tann poli- tikkur, sum er settur út í kortið, verður gjøgnum- førdur. Um hann ikki ger tað, verður hann í vanligum førum settur í annað starv. Aðrastaðni í odda- greinini stendur m.a., at "Fólk hava gjørt vart við, at sera lítið var gjørt við loysnir millum heimastýri og fullveldi innan fyri danska grund- lóg, og at menn vóru ov bráir at avskriva henda møguleika«. Vanligt er, at sitandi samgonga/landsstýri ger eitt kommissorium/ar- beiðssetning til ein bólk av fólki, sum landsstýrið setir. Hetta er vanligur fyri- sitingarsiður og kanska eina mest í politiskum settum nevndum. Hvíta- bók er sjálvandi skrivað eftir tí politiska málin- um, sum ein politiskur meiriluti var fyri. Ein dugnaligur embætis- maður í einum lítlum landi sum Føroyum skal helst arbeiða eftir klár- um politiskum máli og halda seg innan hendan karm. Akademikarar eru sjálvsagt sjálvdan ein- igir í einum arbeiðssetn- ingi, men eru teir ikki tað, so mugu teir finna sær annað starv. Hjá tí vanliga embætis manninum er dagliga ein konflikt í millum tann førda politikkin og tí akademiska hugburð- inum, men her er hann noyddur til at halda seg til politikkin og ikki til hansara egna hugsan. Tó hevur hann møguleika til at koma við egnum sjónarmiðum, um biðið verður um tað. Í størri londum verða teir miðfyrisitingarligu embætismennirnir settir politisk. Um hettar er møguligt ella neyðugt í Føroyum, er ein stórur spurningur. Viðmerking til odda- grein »Politiserandi embætismenn« Annita á Fríðriksmørk tingkvinna Tjóðveldisfloksins Ein tjóð við 47.000 fólkum hevur avmarkað tal av dugnaligum búskaparfrøð- ingum, dugnaligum løg- frøðingum og dugnaligum EDV fólkum. Hetta av- markað tal av serfrøðingum má tí ikki spjaðast runt innan tað almenna. Hesi eiga hinvegin at sita saman í hvør sínum fakbólkum, til tess at skapa og menna eitt umhvørvi. Sótu løgfrøðing- ar í einum umhvørvi, bú- skaparfrøðingarnir í einum, og EDVfrøðingarnir í ein- um, so vildu tey sjálvsagt dagliga lært ótrúliga nógv av hvørjum øðrum. Tiltalar ikki Fólkaflokkin at broyta almennu umsitingina Havi fleiri ferð reist spurn- ingin á tingi um at mið- savna servitanina innan bú- skaparfrøðina, løgfrøðina og EDV. Men hugskotið verður tíverri kveistrað av borðinum av Fólkaflokkin- um, sum umsitur landsum- sitingina. 80-árini verða brúkt sum ræðandi dømi um, hví onki má henda. Tá var landsumsitingin veik, henni vantaði arbeismegi, og somuleiðis vantaði førleika á fleiri økjum. Vit spjaða servitanina Men trupulleikin er, at verandi bygnaður vantar somuleiðis arbeiðsmegi á fleiri økum. Vit lósu so seint sum fríggjadagin í Dimmu, at ongin løgfrøð- ingur søkti starvið á olju- skattafyrisitingini, sum ætlanin er at seta á stovn í Klaksvík. Og tað er bara ein spurningur um tíð, so fara aðalstýrini eisini at vanta útbúna arbeiðsmegi. Orsøkin er einføld: vit spjaða servitanina. Avleiðingarnar av spjøddu servitanini Avleiðingarnar av hesi spjaddu servitan er: • at frøðingarnir ikki fáa møguleika at menna seg í einum umhvørvi. • tey líða í fleiri førum undir einsemi, tí ov fá eru at viðgera trupulleikar- nar/uppgávurnar saman við. • tey arbeiða í alt ov lítlan mun við tí, teir eru út- búnir til, og mugu ofta sita við vanligum fyrisit- ingarligum uppgávum. • at tey rættiliga tíðliga fáa leiðarastørv í boði • at tey støðast ikki leingi innan tað almenna, tí so títt og knapt tey hava fingið eina ávísa inn- læring í tí almenna starv- inum, so er tað privata har, og bjóðar teimum eitt vællønt og avbjóandi starv. 70 limir í Búskapar- og løgfrøðingafelagnum Tað stóð eisini í Dimmu hendan dagin, at 70 limir eru í Búskapar og løgfrøð- ingafelagnum.Nú veit eg ikki, hvussu nógvir aðrir búskapar- og løgfrøðingar eru í landinum umframt hesar 70. Slík týðandi hag- tøl finnast ikki. Men tað sigur seg sjálvt, at skulu hesi spjaðast runt á 7 aðalstýri, umframt aðrar stovnar undir landinum, til oljufeløgini og til vinnuna annars. So verður tunt onkustaðni. Tí er tað, at eg ferð eftir ferð í løgtinginum havi víst á trupulleikarnar við ver- andi bygnaði. Har mugu umstruktureringar til. Tað verður ikki eftir einum degi, at tað verður gjørt. Til tað er tann al menna umsitingin ein alt, alt ov stórur biti at fara í holt við. Vit noyðast hinvegin at byrja við at fáa lýst støðuna, og harvið eisini fáa til vega eitt fylgjandi tilmæli um, hvussu vit best koma burturúr hesi ringrás, vit eru vavd inní. Miðsavnað servitan gevur førleikamenning Hans Hendrik Mikkelsen verkfr. Mangt hevur í seinastuni verið frammi um Norðoya- tunnilin, seismiskar kann- ingar, órógvan av fornald- artoftum, partafelag stovn- an v.m. Eitt hevur tó eftir øllum at døma ligið heilt fast; tað er at hon skal ganga frá Hagaleiti til Borðoyavík. Eftir øllum at døma kann ongin onnur linjuføring koma upp á tal. Eg fari tó at loyva mær at skjóta upp at broyta linju- føringina, so at hon verður løgd frá Hagaleiti til Klakkin. Verður hugt at hjálagda korti sæst, at longdin verð- ur tann sama, so hetta skuldi ikki ávirka tann skeiva vegin. Vónandi hava seismisku kanningarnar á hesum økinum víst líka positiv úrslit sum á sunnari linju- føringini. Av fyrimunum við hesi linjuføring skal her nevnast fylgjandi: Bygging á ídn- aðarøkinum við Borðoya- vík kann byrja beinanvegin. Tunnilin kann íbindast tann ætlaða ringvegin, so samband fæst við eystur- síðuna, eins og havnaøkið á vestursíðuni fær beinleiðis samband við tunnilin. Dýpið við hesi nýggju linjuføringini er um 20-25 m. grynri enn sunnara linjuføringin. Eisini liggur henda linju- føringin bert uml. 1 km frá Kalsoynni. Tað skuldi verið gaman í at fingið Kals- oynna bundna í tunnilin í framtíðini. Hetta hevði óivað eisini verið bíligari enn bæði at skula gjalda fyri ferjulegu, ferju til 5-10 bilar umframt rakstur av hesum. Eg fari inniliga at heit aá okkara politikarar um at hugsa gjølla um hetta uppskot mítt, sum eftir míni sannføring er besta loysnin, og sum kann gera sentralu Føroyar eina heila oyggj størri. Norðoyatunnilin, nýggj linjuføring, Kalsoyggin Jógvan Arge býráðslimur í Havn fyri tjóðveldisflokkin Eitt mál, sum hevur tikið sína tíð í teknisku nevnd, er tann nýggi Marknagilsveg- urin og tað, sum av hesi vegagerð hevur staðist. Har fóru teir í farna valskeiði brótandi út ímillum hús við einum breiðum og himmal- høgum vegi, sum hevur broytt heimsmyndina hjá teimum, sum eru í nánd. Vegurin er komin inn á stykkini hjá fólki bæði oman fyri og niðanfyri veg- in og liggur nú so høgt í støðum, at fólk, sum megn- partin av síni tíð hava havt adressu á Marknagils- vegnum, ikki sleppa til henda veg longur, hóast hann liggur inni á teimum. Tí eru nýggir til- ella frá- koyringarvegir gjørdir í aðrar ættir. Tað er harmi- ligt, at hendan vegagerðin bleiv so óstortlig fyri mong, sum har búgva. Vónandi verður kortini búgvandi har í framtíðini eisini. Framhald út á Argir Í mong ár var tað vanda- mikið at koyra eftir Marknagilsvegnum, serliga á vetrardegi, og tú valdi bara hendan vegin av neyð. Tað legði størri trýst á ferðsluna longur niðri í býnum. Vegurin varð latin upp aftur í árinum, og tað skerst ikki burtur, at tann endur- nýggjaða farleiðin, sum knýtir vesturbýin saman við eystara part av býnum, hevur stóran týdning fyri ferðsluna í Havn. Ætlanin er, at hesin ringvegur skal halda fram út á Argir. Vegføringin verður beint norðanfyri kirkjugarðin og yvir um Sandá. Teir stóru pengarnir eru ikki settir av til fram- haldið í hesum endanum enn, men fyrireikingar verða gjørdar. Linjan er løgd og avgjørt er, hvar tann nýggja brúgvin skal verða. Høgni Hoydal Formaður í Tjóðveldisflokkinum Tjóðveldisflokkurin vil hava greiðar linjur millum alment og privat: Tær almennu tænastur- nar skulu vit øll í felag gjalda til, so tær virka optimalt fyri øll. Meðan privat og vinnu- ligt virksemi skal virka á jøvnum kappingartreyt- um og kasta av sær til samfelagið – uttan at váðin og eykarokningar- nar verða løgd á vanliga føroyingin. Orðaskiftið um einskilj- ingar (privatiseringar) hev- ur lyndi til at enda í hugsjónarligum barna- garðstosi, sum hoyrir eini farnari tíð til. Alt verður vavt saman í ein vavgreyt. Uppskot eru um at “privatisera” Post- verkið, Strandferðsluna, L a n d s ve r k f r ø ð i n g i n , Landsjørðina og aðrar lívs- neyðugar partar av einum nútímans føroyskum sam- felagi. Men hetta hevur onki við privatiseringar at gera. Heldur tykist ætlanin at vera, at almennar tænastur verða sundurpettaðar til nøkur privat virki, sum síðani fáa eina játtan á fíggjarlógini. Enn hevur ongin víst á nakra meining við hesum – hvørki at tað verður betri, bíligari ella tryggari. Almennar tænastur neyðugar fyri vinnulív Hinvegin er tað týdning- armikið at vit seta greiðar linjur millum alment og privat, um vit skulu hava eitt trygt og sjálvberandi vælferðarsamfelag. Teir flokkar, ið vilja seta alment virksemi og privat vinnuvirksemi upp ímóti hvørjum øðrum, byggja á eina heimsmynd frá tíðini, tá Berlinmúrurin enn stóð. Høvuðstáttur í vinnu- politikki Tjóðveldisfloksins er at skapa greiðar linjur millum almennar og pri- vatar uppgávur. Uttan ein vælvirkandi almennan sek- tor við skúlum, mentanar- stovnum, vegum, postverki, teleneti, posti, sjúkrarøkt, pensiónstrygd, umhvørvis- krøvum, so ber onki vinnulív til. Og uttan eitt sterkt og sjálvberandi vinnulív, er onki avkast til at fíggja eina vælferð fyri øll. So einfalt er tað. Úr heimastýriskreppuni Tær sjálvstøðugu Føroyar skulu burtur úr skipanum við politiskari stýring av vinnuni, har studningur og fyrimunir verða latnir ein- støkum vinnum og fyri- tøkum, ið skulu bera øllum samfelagsbúskapinum. Hetta leggur eisini allan váðan á skattgjaldaran, men hann fær ikki vinn- ingin. Gongur væl, so tjen- ar privata vinnan pengar. Men gongur illa, stendur skattgjaldarin eftir við rokningini. Hetta kenna vit alt til í Føroyum og tað má ongan- tíð henda aftur. Almennu uppgávurnar Tí er okkara boðskapur. Lat okkum brúka almennu orkuna til: • Dagsstovnar, eldararøkt, sjúkrahús, tilboð til brek- að • Útbúgving fyri øll, ment- anarstovnar og gransking • Eitt nútímans veganet, posttænastu, telekervi • Umhvørviskrøv, trygdar- krøv og heilsukrøv • Eitt einfalt og trygt lóg- arverk við fullgóðari umsiting og rættartrygd • Og at fáa eina rættvísa skattaskipan og javnar treytir til tey, ið vilja reka vinnu og troyta alment tilfeingi Uttan hetta, so fær tann dugnaliga føroyska vinnan stórar trupulleikar frameft- ir, og vit fáa ikki grund- arlagið fyri veruligari vælferð. At fáa endurgjald og spjaða váða Og lat okkum so tosa um, hvussu vit fáa eitt betri býti millum alment og privat eftir heimastýriskreppur- nar, har vanligi føroying- urin og túsundtals familjur hava goldið við kenslum, persónligum missi og skattatrýsti. Føroya Banki, Føroya Fiskavirking og Framtaks- grunnurin eru úrslit av politisku kreppuloysnun- um, tá Føroyar vórðu settar undir umsiting. Skattgjald- arin og serliga tey, ið vóru harðast rakt av kreppuni, hava rindað prísin fyri loysnirnar. Tjóðveldisflokkurin virk- ar fyri, at fiskiídnaðurin fer aftur undir privat vinnu- virksemi – so tað almenna ikki ber allan váðan, um niðurgangstíðir koma. Men ein treyt má vera, at tann vitan og tann førleiki, ið eru uppbygd í framleiðslu, marknaðarføring og marknaðaratgongd, ikki verða syndrað og fara av landinum. Føroya Banki – eitt aktiv Føroya Banki er í dag eitt týdningarmikið virði hjá landinum og fólksins ogn. Vit eiga at passa okkum løgir, soleiðis at skattgjald- arin fær pengarnar aftur fyri bankabjargingarnar við rentu av rentu. Treytirnar fyri at fara undir hetta eiga at verða: • At ikki verður selt burtur av hesum ognum uttan so, at landskassin fær stóran vinning og fult endurgjald fyri bjarging- arnar. • At vinnubygnaðurin í Føroyum ikki órógvast • At ræðisrætturin ikki endar á fáum hondum • At peningurin verður settur í Búskapargrunn Føroya, har hann kann nýtast til at niðurgjalda skuld, tryggja lands- kassan og veita sosiala trygd fyri allar føroying- ar Útbjóðingar av almennum tænastum Útbjóðingar av almennum tænastum eru vorðnar van- ligar í øllum Norðurlond- um við skiftandi úrsliti. Tjóðveldisflokkurin leggur dent á, at heilsu-, almanna, skúlamál og mentanar- stovnar eru ein almenn uppgáva, sum skal tryggj- ast javnbjóðis til allar før- oyingar. Uppgávurnar og tænast- urnar á samferðslu- og samskiftisøkinum eru somuleiðis almenn ábyrgd, har javnbjóðis tænasta til allar borgarar skal tryggj- ast. Hesar eru fyrst og fremst: Tekniska útbygg- ingin (Landsverkfrøðings- stovnur), Telesamskiftisnet (útbygging av telekervinum til alt landið), Posttænasta, Flutningur av fólki og farmi. Vit skulu menna hesar uppgávur hjá stovnum, sum við lóg hava skyldu at tryggja tjóðini, at teknisk vitan, royndir og tænasta verður bygd upp, og at vit í felag gjalda kostnaðin. Tó kunnu hesir stovnar lata privatar vinnufyritøkur útinna uppgávur við út- bjóðing á javnbjóðis kapp- ingartreytum, treytað av, at stovnarnir hava ábyrgdina mótvegis myndugleikunum fyri, at tænastan verður framd nøktandi fyri øll. Greiðar linjur millum alment og privat VIÐMERKINGAR Edmund Joensen • Hall er á løgtings- fíggjarlógin fyri 2002. • Besta intøkuárið í Føroya søgu mugu av- drøg av landskassans skuld gjaldast av innistandandi. •Veruligi útreiðsluvøkst- urin á løgtingsfíggja- lógini hetta valskeiðið ferð, tá ið samanum kemur, at nærkast eina heilari milliard. • Fíggjarlógin var ikki meira enn samtykt, tá sjálvur løgmaður, tann 7. januar boðaði frá fyrstu eykajáttanini í 2002. • Samlaðu eykajáttanir- nar í 2001 vóru heilar 207 mió. krónur. • Landstýrið er nú eftir øllum at døma av álv- ara farið undir enda- ligu útgjaringina til løgtingsvalið. Beint áðrenn jól sam- tykti ein minniluti (15 av 32 løgtingsmonnun- um) løgtingsfíggjarlóg- ina fyri næsta ár. Trettan atkvøður vóru ímóti, ein tingmaður atkvøddi ikki og tríggir vóru ikki í salinum. Hetta er so fyrstu ferð í Føroya søgu, at ein løgtingsfíggjarlóg til seinastu og endaligu viðgerðina hevur fingi so lítla undirtøku (og so stóra mótstøðu) í Løg- tinginum. Hetta er somuleiðis ein stór falliterklering til sitandi landstýrið og meirlutan á løgtingið. Í framkomnu londun- um, sum vit vanliga sammeta okkum við, hevði stjórnin í stundini endurskoða sín politikk ella farið frá. Síðani nýggja stýris- skipanarlógin kom í gildi, hava polittisku flokkarnir roynt at taka til sín siðvenjuna at at- kvøða fyri løgtingsfíggj- arlógini til seinastu og endaligu viðgerðina. Vanliga polittiska togan- in um konti og játtanir til ymisku økini í landinum er tá av, og prioriteringin hjá einum meirluta er tá staðfest. Hetta verður gjørt í ásannan av- og viðring fyri tí demokrat- isku skipanini vit hava. Landið skal undir øllum umstøðum hava eina løgtingsfíggjarlóg. Landstýrið og sam- gongan gjøgnumtrumf- aðu uttan fyrilit fyri føroyska samfelagnum so grundleggjandi og skaðiligar broytingar til løgtingsfíggjarlógina, at andstøðan atkvøddi ímóti meðan partur av samgonguni helt seg burtur. Hvørki tingmenn ella fólkið hevur álit á førda politikkinum Tað sum hent er á Før- oya løgtingið í sambandi við løgtingsfíggjarlóg- ina fyri 2002 má sigast at vera ein sannan av, at hvørki meirlutin á løg- tingið ella av Føroya fólk hava álit á førda politikkinum. At flestu fólk ikki hava álit á landstýrinum og sitandi meirluta á tingið, kan ikki koma óvart á nakran. Hetta er so týðiliga komið fram, í dagligari talu ímillum manna, og eisini í teim- um nógvu veljarakann- ingunum sum verið hava. Fólkatingsvalið fyri kortum talar eisini sítt týðiliga mál. Føroyingar taka snøgt sagt ikki undir við førda loysing- arpolitikkinum, har heildarveitingin og væl- ferðin verða skerd. Tey síggja sjálvandi, at hesin politikkur er landskaði- ligur og má steðgast ongantíð ov skjótt. Spurningurin sum eft- ir stendur er, um Føroyar hava eitt landstýri og ein samgonga, sum eru so ússalig og so koyrd føst, at tey sjálvi ikki finna úthurina ? Mangt bendir á at so er. Eitt er vist, Føroya fólk hava ikki ráð til hetta landstýrið. Føroya fólk hava ikki ráð til sitandi landsstýrið Eitt ár í býráðnum 5: Ferðsla og parkering Framhald á s. 14 C M Y K 13 12