hósdagur 31. januar 2002síða 7

12 Nr. 21 - 31. januar 2002 Nr. 21 - 31. januar 2002 13 Abraham Mikladal Hesið orð úr Halgubók fullu mær í huga, tá ið eg las eina blaðsamrøðu við bygdaráðsformannin í Mikladals kommunu, Markus í Norðnástovu. Tað hevur eydnast honum og bygdaráðnum at "spara" nakrar krónur í kommunu- kassanum, men úrslitið er, at støðan er blivin so ótol- andi, at hann umhugsar at flyta burtur. Hvat er tá vunnið við at eitt sindur djypri er í kommunukass- anum, tá hvørki hann ella onnur trívast í kommununi? Søgan í stuttum Skúlin á Trøllanesi er ongantíð formliga niður- lagdur/stongdur. Tað at einki skúlabarn var eftir á Nesi ella tað at síðsta barni var tikið úr skúlanum, kann ikki metast sum skúlanið- urlegging. Sjálvsagt má metast bæði rætt og rímiligt, at tá børn aftur vóru norðuri á Nesi í skúlaførum aldri, ja, so kundi tey blíva undirvíst har á sama hátt sum fyrr, um ynski var um tað. Til næstseinasta bygda- ráðsval komu fleiri úr Trøllanesi í bygdaráðið, so- leiðis at tey høvdu meiri- lutan, men ikki bygdaráðs- formannin. Eitt av málun- um, ið tey settu sær fyri, var at fáa skúlan á Nesi tiknan í nýtslu aftur. Tey valdu eina hóvliga linju. Ístaðin fyri at taka skúlan í nýtslu beinanvegin, valdu tey at geva tol og fara undir ábøtur yvir 2 – 3 ár og so taka skúlan í nýtslu. Peningur var settur av á hvørjum ári til ymisk enda- mál, so sum tak, vindeygu, oljufýr, innrættan og inn- búgv, MEN arbeiðini blivu bert lutvís sett í verk, or- sakað av at bygdaráðsfor- maðurin Herfríð Sørensen (í Norðnástovu) "súltaði" uppgávurnar. Úrslitið bleiv, at skúlin ikki kom í tann stand, sum var ynskiligur frá meirilutans síðu, áðrenn tíðarskeiðið hjá bygdaráð- num var runnið. Tí avgjørdi meirilutin stutt undan at tey løgdu frá sær, at skúlin skuldi takast í nýtslu aftur. Tey sóu ivaleyst skriftina á vegginum. Við seinasta bygdaráðs- val var skúlin sostatt blivin eitt høvuðstema, og av ym- iskum orsøkum, sum í bak- speglinum kunnu tykjast óklókar, valdi eingin á Trøllanesi at stilla uppaftur. Úrslitið bleiv sjálvsagt, at bert umboð úr Mikladali sita í bygdaráðnum í dag. Tey bóru skjótt at, ov skjótt og ikki sambært reglunum meta fleiri, og avgjørdu at skúlin á Trøllanesi ikki skuldi latast uppaftur. Løgfrøði Henda avgerðin hevur ført við sær ein løgfrøðiligan orðadrátt, sum enn ikki er liðugur. Eftir hvat skilst, so verð- ur málið lagt fyri løgting- sins umboðsman og kanska fyri landsstýrismálanevnd- ina við. Eftir mínum met- ing er nógv meira enn løg- frøði í hesum málið. Sjálv- sagt skulu lógir og reglur verða fylgdar, men av og á skal meira til. Fíggjarviðurskifti Grundreglan eigur sjálv- sagt at verða, at eitt bygda- ráð umsitur skattapeningin, ið kemur í kommunukassan so skynsamt sum gjørligt (cost/bennefit). Men eisini her skal stundum meira til og onnur atlit takast. Hvat nyttar tað, at kommunu- kassin stendur til at bresta, ella at peningurin verður nýttur á ein slíkan hátt, at borgararnir ikki trívast? Og júst her liggur ein av trupulleikunum (undan- førslunum). Bygdaráðið skjýtur seg innundir og heldur fast um, at avgerðin um ikki at taka skúlan á Trøllanesi í nýtslu aftur, er røtt útfrá einum fíggjar- ligum sjónarmiði. Tey hava óiva rætt í, at tað er bíligari í krónum og oyrum at reka ein skúla heldur enn tveir, men samstundis gjalda tey ein ógvusligan prís, ið ikki kann gjaldast í krónum og oyrum. Trivnaðurin er burtur, sálarfriðurin somu- leiðis. Semja og loysn Fyri at talan kann verða um eina semju, so mugu báðir partar geva seg og møtast á miðjuni ella tætt við. Í trætuni um skúlan á Trølla- nesi hevur bert annar part- urin higartil víst vilja til at samráðast og harvið slaka í sínum krøvum. Tað eru foreldrini á Trøllanesi. Tey hava roynt at koma á tal við bygdaráðið fyri at finna eina semju, men uttan úrslit. Hinvegin heldur bygdaráðið, sambært bygdaráðslimin Christian Andreasen, fast við, at tað er bert er ein loysn á málinum, og hon er, at tey á Trøllanesi skulu sleppa øllum sínum ynskjum/ krøvum. Tað hava verið gjørdar nógvar royndir at tosa partarnar til sættis, og eitt nú møguleikin fyri fleiri frálærutímum, eins og onnur tilboð, ið kundu lætt um fíggjarliga og givið eina betri og meira spennandi frálæru, hava eisini verið frammi. Sum dømi uppá fólk, ið hava roynt semju kunnu nevnast: Torbjørn Jacobsen, lands- stýrismaður Óli Holm, landsstýris- maður Olga Biskopstø, útoyggja- samskipari Vilhelm Johannesen, løgtingsmaður Karsten Hansen (lands- stýrismaður) Hans Eiler Hammer, prestur Anfinn Kallsberg, løgmaður eins og mong onnur við til- knýti til bygdirnar. Niðurstøða Tað er eingin loyna at bygdaráðið, enn í øllum førum, situr við teimum sterkastu kortunum á hond- ini, og kann gera tað tí lystir, men alt týðir uppá, at hetta er eitt boomerang, sum nú rakar tey aftur í høvdið. Bygdaráðið hevur bert havt eitt atlit í hesum málið, og er tað egnan tørv fyri seg og síni børn. Men prísurin tikist nú at verða vorin so høgur at tey hava mist meira fyri minni. Tí skal mín inniliga áheitan til bygdaráðið verða, at tað setir seg við samráðingar- borðið og saman við teim- um á Trøllanesi og møgu- ligum semingsfólki finnur eina sámuliga loysn. Higar- til hava bert verið taparar og eingir vinnarar. VIÐMERKINGAR Mikladals kommuna – Hvat batar tað menniskjanum at vinna allan heimin og bøta við sál síni! Edmund Joensen Tað er ikki lukkuligt sum Kjartan Hoydal, fyrrver- andi fiskivinnustjóri í landsstýrinum, hevur fing- ið ilt í afturpartin av tí sum Eilif Samuelsen segði í einum fyrilestri, hann var biðin at halda á skeiði fyri embætisfólk í allmennu fyrisitingini. Fyrilesturin var um sam- spælið millum politikarar og embætisfólk. Á ein sera kvalifiseraðan hátt tók Eilif dømir fram sum verandi í grásonuni, ella á markinum, millum æmbætisførslu og politikk. Eilif kemur í sínum fyri- lestri eisini inn á umskip- anina í almennu fyrisiting- ini. Hann grundgevur í egnum royndum sum lands- stýrismaður fyri, hvussu neyðug hon var at seta í verk, og hvussu væl hetta eydnaðist. Hann kallar tað, sum Finn Normann Christensen fekk á skafti í so stutta tíð, fyri onki minni enn eitt bragd. Sum altíð, var Eilif sakligur, beinrakin og ákærdi heldur ongan í umsitingini. Hann var eisini ópolitiskur. Tað er meira enn ein kann siga um ta skort- flongjuna, sum Kjartan Hoydal ber fram í fjølmiðl- unum. M.a. verði eg sum løgmaður skuldsettur fyri at hava forbrotið meg á nærum øllum økjum, tað verið seg innan normering- ar, játtanir á fíggjarlógini, tænastumannalógina og aðrar sáttmálar á arbeiðs- marknaðinum. Fyrrverandi ópolitiski embætismaðurin og Finn Normann Christensen. Í tí eina brotinum skrivar Kjartan Hoydal soleiðis . ”Hesin embætismaður hevði bara eina polittiska uppgávu. Tað var fyri táverandi løgmann Ed- mund Joensen at bróta niður tað umsiting, sum var, og seta í staðin eina skipan, sum var skrivað av eftir skipanum í londum við heilt øðrvísi tørvi enn Før- oyar.” Àlvara tos. Fyri tað fyrsta vóru hetta ikki nøkur serpolitisk ynski hjá mær ella Sambandsflokkinum, men eg tori at siga, at tað var eitt krav hjá øllum teimum politisku flokku- num. Hetta var neyðugt út frá teimum samtyktum, sum Løgtingið tvey fylgj- andi valskeiðir hevði framt. Kjartan Hoydal átti at verið tann fyrsti at vita, at vit tá høvdu eitt kollegialt stýri, og at umboð fyri 4 politiskar flokkar stóðu aftan fyri ta avgerð, sum samlaða landstýrið tók. Eg hevði sum løgmaður um- sitingina og ábyrgdina fyri, at arbeiðið bleiv gjørt skjótast møguligt. At tað ikki passaði summum æm- bætismonnum at gera neyðugar broytingar, tað undirstrikar bert, at tað var rætt at taka sær serkøna og objektiva hjálp uttanífrá. Uppgávan var at finna fram til hóskiligar og bílig- ar loysnir, sum hóskaðu til føroysk viðurskifti, og sum samstundis høvdu tey elementini í sær, sum stýrisskipanin legði upp til, og sum kundu tryggja landsstýrismonnum rímulig arbeiðskor. Løgd varð ein ramma, sum gav allar møguleikar fyri einara bíligari og vælvirkandi skipan, sum líðandi kundi lagast til tær broytingar, sum alla tíðina henda. Fýraflokkalandstýrið Tá ið vit fýra flokkarnir komu út í landstýrið, tøktist tað sum ongin umsitingar- lig leiðsla var í Tinganesi. Tað tóktist sum tann sterk- asti royndi at tiltuska sær mest møguligt vald. Føroya land var tá í ein- um slagi av undantakstøðu eftir húsagangin. Tá var tað bæði neyðugt og heppið, at samgongan hevði rygg til at gera tær neyðugu broyt- ingar, sum skuldu til, eisini broytingarnar og tilagingar í allmennu fyrisitingini. Eg eri sera glaður fyri, at tað so skjótt eydnaðist at skapa Føroyum neyðugar karmar um eina nýggja nýmótans umsiting. Tað eydnaðist eisini landstýrin- um at útvegað neyðug hølir, at innføra ein starvsfólka- politikk, innlit og opinleika í umsitingina og nógv annað. Hetta var onki minni enn eitt bragd og eitt lop inn í framtíðina, eru tey flestu av teimum sum nú starvast í almennu umsitingini samd um. Skemt og nalvaskoðan Eg taki tað sum skemt og nalvaskoðan tá Kjartan Hoydal tosar um hvørjir partar av umsitingini eru føroyskir og hvørjir ikki. Sambært Kjartan Hoydal so er Oljumálastýrið einasta økið, sum er føroyskt. Hóast tað er væl skiljandi, at Kjartan Hoydal er serliga fegin um Oljumálastýrið, so noyðist eg at gera vart við, at tað sum hent er, er at oljumáladeildin undir Vinnumálastýrinum er skild út sum eitt serstakt stýri í sambandi við at 8. landsstýrismaðurin varð settur. Um tað er serfør- oyskt ella ikki, kann ein altíð kjakast um. Heldur er hetta eitt prógv um, at tað eydnaðist at gera eina rammu sum gjørdi tað møguligt at fáa umsitingina dynamiska og fleksibla. Rætt skal verða rætt Eg fari at geva Kjartani rætt í einum. Tann føroyska ramman, sum skapt varð, er vorðin óhugnaliga nógv tambað seinastu árini. Núverandi løgmaður hevur ikki duga sær hógv. Tvey stýrir eru komin afturat, Oljumálastýrið og Sjálv- stýrisumsitingin. Tveir landsstýrismenn til ein polittiskan flokk við bert tveimum eykavaldum ting- monnum, tað sigur alt um hugburin. Alt í alt er kostnaðurin av almennu høvuðsumsitingini uppá fýra ár farin úr 53 milli- ónum uppí 105 milliónir kr. um árið, ella sum Kjartan Hoydal sjálvur sigur umleið 100 %. Hetta líkist ongum! Og tað steðgar heldur ikki her. Tí løgmaður hevur m.a. sagt seg hava ætlanir um bæði eina serliga kommunuumsiting afturat og ein serligan landstýris- mann fyri útoyggjarnar, sjálvandi við umsitingar- ligum vøkstri. Nýggjar og vaksandi yvirtøkur koma sjálvsagt at krevja økta umsiting so tað forslær. Hvussu serføroyskur vøksturin í almennu umsit- ingini er og ikki, tað kunnu aðrir meta um. Men at vøksturin tey seinastu árini hevur verið óhugnaliga og óneyðuga stórur, og at hann heldur fram, tað hevur ongin loyvi at ivast í. Viðmerking til Kjartan Hoydal - fyrrverandi ópolitiskur embætismaður Í hesum døgum hevur ein av Atlantsgrann- um okkara, New Foundland, tikið í nýtslu næsta stóra oljufeltið, og fyri- reikingar verða gjørd- ar til tað triðja. Áhugavert er eisini hjá føroyingum at fylgja tilgongdini í New Foundlandi, tí fleiri av spurningun- um, sum taka seg upp har í sambandi við oljuvinnuna, líkjast tí, ið vit longu um- røða og fara at um- røða í Føroyum OLJUFRAMLEIÐSLA Í ATLANTSHAVI Jan Müller Eitt av grannalondum okk- ara, tó at tað liggur langt burturi, New Foundland, hevur í hesum døgum tikið enn eitt týðandi stig sum oljutjóð. Í farnu viku fóru newfoundlendarar undir at framleiða olju frá tí næstu kelduni á Grand Banks út fyri New Foundland. Keld- an hevur fingið heitið Terra Nova. Tað hevur kostað ikki minni enn umleið 18 milli- ardir krónur at byggja hetta feltið út til framleiðslu. Keldan rúmar millum 400 og 500 mill. tunnur av olju. Talan hevur verið um eina rættiliga torføra og drúgva verkætlan. Hon skuldi fara av bakkastokki seint í ár 2000 men er av ymsum or- søkum seinkað. Hetta hev- ur dýrkað hana nógv. Ein av orsøkunum til seinkingina hava verið ymisk brek eitt nú við oljútbúnaðinum á havbotninum. Meðan tann fyrsta olju- keldan við New Foundland, Hibernia, varð bygd út við einum risastórum palli, so verður FPSO modellið brúkt í hesi næstu kelduni, tvs. eitt framleiðslu- og goymsluskip av sama slag sum tey, ið BP brúkar á Foinaven og Schiehallion feltunum á Atlantsmótinum skamt frá okkara marki. Hetta er so fyrstu ferð í oljusøguni, at eitt slíkt skip er brúkt í einum so harð- balnum, veðurbardum og torførum djúpvatnsøki. Fyritøðufelagið (operatør- urin) í hesi verkætlanini er kanadiska oljufelagið Petro-Canada. Haraftrat eru Exon-Mobil, Norsk Hydro og Texaco við. Hiberniafeltið, sum varð tikið í nýtslu í 1997, og sum var tað fyrsta framleiðandi feltið út fyri New Found- land, hevði eisini eina drúgva føðing. Tað varð funnið í 1977 og skuldu ganga heili 20 ár, áðrenn komið varð á mál. Ein or- søkin til at hetta tók so langa tíð var tann, at man vildi finna tí røttu pall- loysnina, sum hóskaði til júst hetta ísherjaða økið. Hiberniapallurin, sum varð í gerð í mong mong ár, er tí eisini eindømi innan olju- vinnu. New Foundland tikið næsta oljufeltið í brúk Hibernia, fyrsti oljupallurin við strendur New Foundlands Terra Nova, framleiðslu- og goymsluskipið, sum nú er tikið í brúk á Grand Banks út fyri New Foundland framhald á síðu 14 C M Y K 13 12