leygardagur 2. februar 2002síða 6

10 Nr. 23 - 2. februar 2002 Nr. 23 - 2. februar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað er lítið at ivast í, at Helena Dam á Neystabø fer at styrkja listan hjá Javnaðarflokkinum í Suður- streymoy. Javnaðarfólk hava heitt á hana at stilla upp, og hon verður tí, sambært tí, sum er komið fram, helst skotin upp til valevnislistan á upp- stillingarfundi í næstu viku. Ein sterkur listi elvir til økta kapping millum valevnini. Við henni á listanum, saman við m.a. Katrin Dahl Jacobsen og Kristiani Magnussen oø., verður kapping millum fleiri valevni, og tað dregur fleiri atkvøður til lista og flokk. Frammanundan vita vit, at Tjóðveldisflokkurin hevur stillað "sterkt" upp, og á tí listanum fara óivað 4-5 valevni at kappast um annað og triðja pláss. Hjá tí størsta og kanska næststørsta flokkinum í valdøminum er kapping eisini um triðja plássið. Tað gevur kanska ikki ein umdømisvaldan tingmann ella -kvinnu, men tað kann geva eitt eykavalt umboð á tingi, um avlopsakvøðurnar annars falla til val- dømið. Sambandsflokkurin í Suðurstreymoy skuldi hava síðsta uppstillingarfundin hóskvøldið, men listin er ikki kunngjørdur. Men umframt Listbeth Petersen og Heðin Mortensen eru Høgni Mikkelsen, bý- ráðslimur, og Kaj Leo Johannesen, fyrrverandi býráðslimur, á listanum. Báðir hava fingið nógvar atkvøður á býráðsvalum. Fólkaflokkurin stillar eisini upp við fólkum, sum áður hava fingið nógvar atkvøður. Umframt Óla Breckman og Bjarna Djurholm eru Bjarti Mohr, býráðslimur, og Poul Michelsen, fyrrverandi bý- ráðsformaður, í uppskoti. Hetta merkir ein sterkan lista, sum kann fáa nógvar atkvøður frá miðjuni og frá høgraveingi. Tað er tí umráðandi, at Javnaðarflokkurin, sum er fremsti flokkur at umboða ta samhaldsføstu hug- sjónina, stillar upp ein so sterkan lista sum gjørligt ímóti teimum meiri borgarligt sinnaðu flokkunum. Tað sigur seg sjálvt, at summi seta spurnartekin við trúvirðið, tá politikkarar skifta flokk. Hinvegin hava politikkarar eins og øll onnur tann demokratiska rættin at flyta áskoðan. Í hesum føri hevur Helena Dam á Neystabø hildið seg kunna tikið undir við teimum politisku stevnumiðunum hjá Javn- aðarflokkinum, og tað má vera tað, sum telir. Men tað krevur so eisini, at hon fer at vísa hetta bæði í orðum og verki. Skal ein javnaðarpolitikkur fremjast í verki er neyðugt við einum flokki við sterkari umboðan á løgtingi eins og í kommunum. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Floksskifti og sterk uppstilling VIÐMERKINGAR Ása Olsen forkvinna í Suðurstreym- oyar Sjálvstýrisfelag Ikki kann sigast, at hettar kom óvart á meg. Sum gongdin hevur verið hettar seinasta árið, so kann ikki sigast annað enn, at eg havi bert bíðað eftir, hvat næsta stigið hjá Helenu Dam á Neystabø fór at verða. At tað júst er Javnaðar- flokkurin, eftir at hon sein- asta vár misti høvdið sum landsstýriskvinna, orsakað av næstan beinleiðis for- fylging frá tingumboðum Javnaðarfloksins, sigur ikki so lítið um, hvussu ein kann selja seg sjálvan. Tað skerst ikki burtur, at tann mátin, hon hevur ført seg fram, serliga eftir at hon trekti seg sum for- mansvalevni í november í fjør, so skuldi ein næstan trúð, at hon heldur seg verða eitt slag av "martyr" og hava ikki so fá sjálv- stýrisfólk hoppa uppá hennara sjónleikarevnir. Eg sum eitt av umboð- unum fyri Suðurstreymoyar Sjálvstýrisfelag, og sum alla tíðina havi verið sera tætt uppá tað, ið er farið fram, kann ikki annað enn undrast yvir, at fólk, ið hava hoyrt til flokkin næstan alt sítt lív, ikki hava fingið eyguni upp fyri hesum sjónleiki. At Sjálvstýrisflokkurin fekk nýggjan bygna var einans tí, at hon kom til mín, og bað meg saman við lokalfelagnum í Suður- streym gera uppskot til nýggjan bygna, har flokk- urin fekk ein formann, á sama hátt sum eitt nú Javnaðarflokkurin, og at hesin formaður eisini skuldi gerast løgmansevni floksins. Tá vit høvdu gjørt upp- skot til bygnaðarbroytingar, varð uppskotið lagt fram á landsfundi í Eysturoy, har tað varð beint í nevnd, og í desember í 2000 varð uppskotið endaliga samtykt á landsfundi í Havn. Tá spurningurin um, hvussu ofta formansval skuldi verða, var til við- gerðar, var størsta undir- tøkan fyri, at formansval skuldi verða á hvørjum ári. Grundgevingarnar frá teim- um ymisku valdømunum var, at tað vildi gera lands- fundin meiri áhugaðan. Nú Sámal Petur í Grund bjóðaði Helenu av aftur til formansvalið seinasta heyst, so kann ikki loynast, at orsøkin til, at hon trekti seg var, at hon visti, at hon fór ikki at vinna formans valið, tí at hon kundi bert fáa váttan frá Suðurstreym- oyar Sjálvstýrisfelag um stuðul til formansvalið. At landsnevndarumboð fyri hini valdømini síðani fóru út í panikk, fyri at royna at bjarga henni sum formanni, tað skal eg ikki koma inn á hesu ferð. Floksleiðslan í Sjálvstýris- flokkinum fór enntá so langt, at Helenu stóð í boði at gerast framsøgufólk floksins, men svaraði hon aftur við at siga seg úr flokkinum. Tá Helena ringdi til mín og boðaði frá, at hon fór úr flokkinum, so spurdi eg sjálvandi um orsøkina, og segði hon mær, at tað var tí, at hon kundi bert fáa boðið tað næstbesta frá flokkin- um, og at tað var ikki gott nokk. Tá Helena førir seg fram sum »martyr«, so kundi eg hugsað mær at vita, um hon heldur, at vit sum hava verið vitnir til alt tað, ið er farið fram, framhaldandi skulu tiga og lata hana boltra sær í støðuni, hon sjálv hevur ført seg út í. Tað skerst ikki burtur, at hon er fallin fyri egnum uppskoti, og tá hon fór úr Sjálvstýrisflokkinum, tí at henni bert stóð tað næst besta í boði, so man Javn- aðarflokkurin hava boðið henni tað besta. At enda ein heilsa til øll tey mongu, ið halda at Sjálvstýrisflokkurin er lið- ugur sum flokkur: Ikki trúgvi eg, at øll tey mongu sjálvstýrisfólk, ið øll hesi ár hava stuðlað flokkin fyri hugsjónina, flokkurin stendur fyri, fara at venda flokkinum bakið av hesum, ið er farið fram. Vit skulu minnast til, at flokkurin er ikki stovnaður av ónøgdum limum úr øðrum flokkum, men kann hettar, ið er hent í okkara flokki ikki annað enn verða til ávaring um, hvussu vandmikið tað er at taka ein og hvønn uppá listan, serliga teir ónøgdu limirnar aðra staðni frá. Skeivt at taka ónøgd fólk úr øðrum flokkum upp á listan Á blaðsíðu 11 í blað- num í gjár prentaðu við grein, nevnd »Sjálvber- andi bú-skapur«. Av misgávum kom skeivt navn at standa við greinina. Rætta navnið er Heri Mohr, og biða vit høvund og lesarar umbera mistakið. blaðstj. Skeivt navn Atli Hansen Valevni fyri Sambands- flokkin í Eysturoy Tað tykist sum samgongan er ógvuliga ósamd um av- rikini í hesum valskeið- num. Í Dimmalætting 30.01.02 letur Sámal P. í Grund, landsstýrismaður í al- manna- og heilsumálum, okkum vita, at almanna- økið er eftirbátur og at tørvurin á røktar- og bú- plássum er hin sami nu sum tá íð henda samgongan tók við leiðsluni fyri úti við fýra árum síðan, tí hann hevur ongar íløgur gjørt í hesum tíðarskeiði. Hetta er ikki rætt, sigur ein av samgongufeløgunum hjá honum undir orðaskift- inum í Løgtinginum um privatisering. Tá íð ein av tingmonnunum segði nøku- lunda tað sama sum Sámal P. í Grund, svaraði Anita á Fríðriksmørk honum aftur, at hetta passaði ikki, tí í hesum valskeiði hevði sam- gongan brúkt 400 mió. kr. á almanna- og heilsuøkinum og 200 mió. kr. á skúla- økinum. Men helst hava tey bæðið rætt, so merkiligt tað kann ljóða. Tá íð vit í politiska orða- skiftinum hava hava víst á, at samgongan millum lítið og einki hevur fingið á skafti á teimum ymisku økjunum, hevur svarið ofta verið: Passar ikki, vit hava brúkt so og so nógvar milli- ónir krónur. Sum um tað var eitt prógv í sjálvum sær at hava brúkt nógvar milli- ónir! Og júst tí kann eisini vera eitt ávíst samsvar millum hesar báðar útsagnir. Nið- urstøðan verður tá, at Sám- al P. í Grund og aðrir lands- stýrismenn lítið og einki hava fingið fyri millión- irnar hjá Anitu á Fríð- riksmørk. Og hetta samsvarar væl við vanligu myndina av samgonguni fyri alt val- skeiði. Nógvar milliónir brúktar á eini bólgnandi fíggjarlóg, men lítið sæðst aftur. Alt okkara vælferðar- øki liggur í sama vánaliga standi sum tá í samgongan tók við. Sambandsflokkurin hev- ur ferð eftir ferð víst á henda trupulleika, men hevur ikki fingið undirtøku frá hinum flokkunum til at gera nakað munagott. Samgongan hevur gjørt eina fíggjarlóg, sum longu við ársbyrjan hevur hall. Oman á hetta hallið fer at koma útreiðslurnar til øll tey gyltu vallyftini, sum sama samgonga er farin undir at lova. Og tað er bert eitt stað at fara eftir peng- unum og tað er hjá borg- arunum. Men arbeiðið, sum sam- gongan ikki hevur gjørt skal gerast – og fíggjast. Tí verður neyðugt at hugsa aðrar vegir tá íð pensiónir, røktarheim, skúlar, sjúkra- hús o.s.fr.v. skulu hava ábøtur ella gerast av nýggj- um. Peningur kann sum kunnugt bert nýtast eina- ferð og hesaferð hevur samgongan brúkt allar og meira afturat uttan at fáa nakað afturfyri. Men fyri at hugsa nýtt, má nýtt fólk til ogt tá íð á hevur staðið fyrr og óskil hevur verið á, hevur tað ofta verið ein góð loysn at lata Sambandsflokkinum ta politisku leiðsluna og so- leiðis man eisini vera hesaferð. Sambandsflokk- urin kann venda gongdini – bæðið frá fíggjarligari van- stýring og fullveldi. VIÐMERKINGAR Ein dýr samgonga Helena Dam á Neystabø løgtingskvinna Eftir áheitan frá javnað- arfólkum og eftir drúgva umhugsan havi eg játtað at vera í uppskoti sum valevni til løgtingsvalið hjá Javnaðarflokkinum her í Suðurstreymi. Og eg havi meldað meg inn í javnaðarflokkin. Tað eru serliga tvinn- anda viðurskifti, sum hava havt mín áhuga, tey árini, ið eg havi sitið í løgtinginum og í lands- stýrinum: sjálvstýris- málið og vælferð Før- oya fólks. Sjálvstýrismálið Um sjálvstýrismálið er at siga, at verandi sam- gonga, ið eg eisini havi verið partur av, ikki megnaði at skipa eina sjálvstýristilgongd, sum fekk breiða undirtøku í løgtinginum og - ikki minst - í fólkinum. Eg royndu mangar ferðir at fáa løgmann at bera so í bandi, at javnaðarflokk- urin eisini kundi vera við í eini loysn av sjálv- stýrismálinum, men hetta var til fánýtis. Tvær fólkaatkvøður vóru eisini eitt krav, men eisini tað miseydnaðist. Ein sjálvstýrispolitikk- ur, sum ikki hevur rími- liga stóra undirtøku hjá Føroya fólki, er framm- anundan dømdur til at miseydnast. Vælferðin Hitt málið er vælferðin. Har havi eg sum lands- stýrismaður í almanna- og heilsumálum - og eisini eftir at eg fór úr samgonguni til dømis roynt at tryggja pensjon- istum betri sømdir. Í mínum politiska virksemi havi eg altíð roynt at sameint sjálv- stýrispolitikkin og væl- ferðarpolitikkin, so at føroyingar kenna seg tryggar við sjálvstýris- tilgongdina. Sjálvstýrislógin Javnaðarflokkurin er komin við sínum upp- skoti um sjálvstýrislóg, sum eg eisini kann taka undir við. Tað positiva við hesum uppskotinum er, sum Javnaðarflokk- urin sjálvur sigur, at hetta ikki er eitt ultimat- um frá Javnaðarflokk- inum, men eitt útgangs- støði at arbeiða víðari á. Ásannandi, at skal ein nýggja skipan fáa nóg stóra undirtøku, noyðast allir flokkar at lora nakað, summir meira summir minni. Tí haldi eg heldur ikki, at tað er skilagott, nú eitt løg- tingsval stendur fyri durum, at koma við útsøgnum, sum aftur fara at læsa støðuna fasta. Breið semja er neyðug Politikkurin komandi valskeið má hava sum aðalmál at sameina sjálvstýrispolitikkin og vælferðarpolitkkin. Vit mugu fáa sjálvstýris- politikkin í eina trygga og hóvliga legu við breiðari undirtøku. Vit kunnu heldur ikki steðga sjálvstýristilgongdini. Tað hevur einans frustratiónir við sær, og so enda vit aftur í somu rembingum, sum hava verið hetta seinasta val- skeiðið, og ikki minst í valskeiðnum framman- undan. Fáa vit í breiðari semju langt lunnar undir ein rímiligan sjálvstýris- politikk, kann tann politiska orkan meira enn higartil verða brúkt til tær veldugu avbjóð- ingar, sum standa fyri framman hjá teirri før- oysku tjóðini: Pensjón- irnar, røktarheimspláss, íbúðartørvurin, sjúkra- húsverkið, oljuvinnan osfr. Neyðugt at sameina vælferðarpolitikkin og sjálvstýrispolitikkin Føroya Javnaðar- flokkur Í sambandi við, at løgmað- ur hevur steðgað stovnset- ingini av einum løgmála- ráði í miðfyrsitingini, skal Javnaðarflokkurin gera vart við, at flokkurin tekur undir við avgerðini. Javnaðarflokkurin hevur annars mælt til, at sett verður á stovn eitt innan- landssstýri, ið kann umsita eitt nú kommunumál, um- hvørvismál, útjaðaramál, útoyggjamál og rættar- og lógarmál. Men Javnaðarflokkurin er samdur við løgmanni í, at eitt slíkt stórmál eigur at bíða til eftir valið. Hetta er ein røtt og demokratisk av- gerð, ið tænir løgmanni til æru. Tað er vanlig demo- kratisk siðvenja í øllum fólkaræðiligum londum, at stórar politiskar avgerðir ikki verða tiknar beint und- an einum vali, hóast valið sjálvt enn ikki er skrivað út. Tað er júst hetta, løgmaður tykist at hava viðurkent við sínari avgerð um at steðga skipanini av einum løg- málaráði í Tinganesi her og nú - 12 vikur fyri, at valið í seinasta lagi skal verða hildið. Avgerð løgmans er ein viðurkenning av, at lands- stýrið í roynd og veru nú bert eigur at virka sum eitt umsitingarstýri. Tískil eisini ein áheitan á løgmann, um at hann eigur at steðga størri og smærri politiskum avgerðum, sum breið politisk semja ikki er um. Javnaðarflokkurin tekur undir við løgmanni Høgni Hoydal Landsstýrismaður Eg undrist á at frætta í fjøl- miðlunum, at løgmaður sigur seg hava støðgað ar- beiðinum at stovnseta eitt føroyskt løgmálaráð. Tað, sum er hent í mál- inum, er, at løgmaður í heyst boðaði øllum lands- stýrinum og starvsfólkun- um frá, at hann fór at seta á stovn eitt føroyskt løg- málaráð. Síðani hevur hann broytt støðu og sagt, at hann vil ikki seta hetta formliga í verk enn. Sum eg havi skilt tað, so eru tað partapolitisk atlit og mótstøða í fólkaflokkinum, sum hava fingið hann at broyta støðu. Slíkt kann henda upp undir val. Men hóast hendan form- liga trupulleika, so heldur arbeiðið við at stovnseta eitt føroyskt løgmálaráð fram – og tað er í fullum forstáilsi millum løgmann og undirritaða. Í sambandi við at Løg- regla, dómsvald, persóns-, familju- og arvarættur og útlendingamál, koma á føroyskar hendur, eru bæði fólk sett við, og vit gera útbúgvingarskipanir innan- hýsis til tess at umsita hesi mál á fullgóðan hátt. Hetta eru jú tey mest týdningarmiklu málini fyri eitt føroyskt fullveldi. Í einum stati er týdningar- mikið at hava eina javnvág millum lóggevandi, útinn- andi og dømandi vald. Vit hava í Føroyum havt ávíst útinnandi og lóggevandi vald, meðan dømandi vald- ið hevur ligið í Danmark. Tað er eftir mínum tykki ein høvuðsorsøkin til, at so nógv ógreið lóggáva hevur verið, at ábyrgdin hevur verið ógreið - og ov lítið hevur verið gjørt við rætt- artrygd og samsvar millum lóggávu, umsiting, eftirlit og avleiðingar. Eitt tað besta dømi um avleiðingarnar av hesum, eru skipamálini, har ongin ábyrgd og avleiðing varð staðfest. Tað føroyska løgmála- ráðið fer at ganga á odda fyri at samskipa gott før- oyskt lógarsmíð, fullgóða umsiting, alment innlit og rættartrygd. Vit arbeiða í løtuni av øllum alvi í samráðingum við danir at fáa bygt upp vitan, førleika og skipanir til tað føroyska løgmála- ráðið. Tað er mín ábyrgd sum landsstýrismaður at umsita hetta á fullgóðan hátt. Tað geri eg við at skipa arbeiðið við greiðari ábyrgd og greiðum uppgávubýti – og tí arbeiða vit í veruleik- anum sum eitt føroyskt løgmálaráð í sjálvstýrisum- sitingini og á lógardeildini. Arbeiðið at stovna eitt føroyskt Løgmálaráð heldur fram C M Y K 11 10