týsdagur 5. februar 2002síða 4

6 Nr. 24 - 5. februar 2002 Nr. 24 - 5. februar 2002 7 Alt ruggar ikki rætt á Fróðskaparsetri Føroya. Ákærur móti stovninum eru so mikið álvarsligar, at Finnur Helmsdal, tingmaður vil hava landsstýrismannin Óla Holm at svara fleiri spurningum. FYRISPURNINGAR Á TINGI Jan Müller Finnur Helmsdal, ting- maður hjá Tjóðveldisflokk- inum hevur sent Óla Holm, landsstýrismanni fleiri skrivliga spurningar um Fróðskaparsetur Føroyar. Spurningarnir eru hesir: 1.Hvørjar eru manna- gongdirnar og siðvenjurnar í sambandi við doktaraheiti á Fróðskaparsetrinum? 2. Finst nakar útlendskur stovnur, sum eftirmetir og góðkennir vísindaliga arbeiði Fróðskaparsetur- sins? 3. Er tað rætt, at Søgu- og samfelagsdeildin er for- sømd, er ov illa mannað og tí ikki megnar leiklut sín? 4. Er tað satt, at sáttmáli um vísindaliga arbeiðið í Menas málinum varð undirskrivað av oljufelag og útlendskari ráðgevandi fyritøku, uttan at Fróð- skaparsetrið var vitandi um tað? 5. Hvør hevur skrivað rit- verkið, sum í dag liggur á borðinum og er úrslitið av Menas verkætlanini? 6. Er tað rætt, at hetta rit- verk- ella partar av tí - er á so lágum vísindaligum støði, at tað ikki er borð- bart? 7. Um tað verður lands- stýrismanninum greitt, at álvarsliga atfinningarsom viðurskifti valda ella fara fram á Fróðskaparsetrinum, hvat ætlar hann so at gera við tað? Viðmerkingar Í viðmerkingunum sigur tingmaðurin, tá hann sein- astu tíðina beinleiðis eins og óbeinleiðis hevur fingið fleiri ábendingar um, at alt ikki er, sum tað skal vera á Fróðskaparsetrinum, kan- ska eina mest á Søgu- og samfelagsdeildini, hevur hann avgjørt at royna at fáa hesi viðurskifti fram í ljós- mála. Hann sipar fyrst og fremst til tær, sum hann málber seg, rættiliga óinn- ballaðu ákærurnar mótveg- is bæði deild og setri, sum fyrrverandi starvsfólk bar fram í útvarpinum herfyri. Ákærur um, at vísinda- liga støðið á Søgu- og sam- felagsdeildini ikki røkkur upp um altjóða minsta- markið. Ákæra um, at so- kallað vísindaligt ritverk, tilevnað í navni setursins, langt frá er vísindaliga borðbart uttan neyðturvilig dømi og uppseting av trupulleikum í eftirgjørd vísindalig og hugsað scen- ario. Sami persónur segði harafturat í ÚF, at sama rit- verk er so tilforlátiligt, at sjálvt ein 1. g næmingur hevði klárað tað betur. Finnur Helmsdal sigur seg harumframt hava fing- ið ein hóp av rættiliga greiðum ábendingum um nakað tað sama so nógva aðrastaðni frá. Ábendingar, sum sannføra hann um, at hetta er mál, ið hevur al- menna viðgerð uppiborna. Ábendingar um, at málið eigur at verða viðgjørt av hægsta politiska myndug- leika. Eingin sáttmáli Tingmaðurin upplýsir, at kjarnin í hesum máli er eftir øllum at døma viður- skiftini kring eina avtalu millum Fróðskaparsetur Føroya og eina enska ráð- gevandi fyritøku Menas. - BP Amoco skal eisini vera partur í málinum, tí tað eru teir, sum fíggja avtaluna. Avtalan snúði seg í stuttum um, at vísindalig lýsing av ymsum føroyskum viður- skiftum skuldi tilevnast í navni setursins. Og skiltu okkara fólk tað soleiðis, at arbeiðið eisini skuldi útinn- ast av føroyskum vísinda- fólki. Frá byrjan kendu før- oysku vísindafólkini seg ør- kymlað, høvdu eina kenslu av, at tey vóru sum slept upp á fjall. Arbeiðið var óskipað, kunningin lítil og eingin. Og hóast sáttmáli altíð verður skrivaður í sambandi við slíkar avtalur, kom ongantíð skil á hetta verður sagt í viðmerking- unum og tingmaðurin held- ur fram: - Síðan hava vit frætt, at sáttmáli er undirskrivaður. Men at hann er undirskriv- aður av BP og ráðgevandi fyritøkuni Menas, uttan at Fróðskaparsetrið visti av ella varð spurt. Vit hava frætt, at leiðslan á setrinum varð varug við hetta, men gjørdi einki við tað. Tvs. at leiðslan læt sær lynda, at ein ráðgevandi fyritøka og eitt oljufelag skriva undir sáttmála sínámillum um vísindaligt arbeiði, sum føroysk vísindafólk skulu útinna. Er hald í hesum, hava vit ikki bara staðfest, at ein av røttum kann ivast í, hvør stýrir vísindaliga arbeiðinum í Føroyum. Vit hava somuleiðis staðfest, at leiðsla setursins hevur sera lítla virðing fyri Søgu- og samfelagsdeildini, fyri søguligari- og samfelags- ligari gransking. Og tí spyr ein seg sjálvan og lands- stýrismannin, um leiðslan á Fróðskaparsetrinum hevur so lítla virðing fyri Søgu- og samfelagsdeildini, at hon letur hana upp fyri skutil aftur fyri nakrar silvurdálar frá tilvildarlig- ari útlendskari ráðgevandi fyritøku. Ella kann tað hugsast, at Søgu- og sam- felagsdeildin er forsømd, at har ikki er nóg nógv skikk- að fólk, og at hon tí ikki megnar sín leiklut. Er Menas málið kanska ein avleiðing av tí? Og er tað nakar stovnur uttan fyri Føroyar, sum eftirmetir og góðkennir tað vísindaliga arbeiði, ið gjørt verður á Fróðskaparsetrinum ella í samstarvi við stovnin? Vert er eisini at vita, hvørjar mannagongdirnar og sið- venjurnar eru í sambandi við t.d. doktaraheiti. Eru øll hesi viðurskiftini ikki í lagi, er vísindaliga arbeiði okk- ara bara lótir og kann ikki kallast gransking. Víðari kann ein so spyrja lands- stýrismannin, um vísinda- liga perspektivið hjá sam- gonguni ikki er hægri og røkkur longur enn so. Finnur Helmsdal sigur seg víðari í viðmerking- unum hava frætt, at fíggjar- ligi ruðuleikin, sum hevur merkt verkætlanararbeiðið, er orsøk til, at eitt av vís- indafólkunum nú hevur stevnt Fróðskaparsetrinum eftir fittari upphædd, sum viðkomandi sigur seg eiga til góðar fyri útint verk- ætlanararbeiði. At enda leggur ting- maðurin stóran dent á týd- ningin, sum hann heldur gransking og vísindaligt arbeiði hevur fyri Føroyar. - Er tað nakað føroyska sam- felagið hevur stóran tørv á, so er tað skikkað vísinda- ligt arbeiði, skikkaðari gransking. Innan øll sam- felagsins viðurskifti. Vit ætla okkum at standa á egn- um beinum, vit ætla at skipa samfelagið eftir egn- um leisti. Í hesum sam- bandi eiga vit at minnast, at vitanin um okkara sam- felag er avgerandi fyri, at rættar politiskar avgerðir verða tiknar. Sum sjálv- støðug tjóð koma vit í manga hólmgongu við að- rar tjóðir. Tað kann snúgva seg um ymisk rættindi, um sáttmálasamráðingar ella – trætur. Í hesum viðurskift- um er tað galdandi, at tann, sum hevur mest stringentu vísindaligu grundgevingar- nar, hann vinnur sum oft- ast. Til tess at fáa greiði á ikki bara Menas málinum, men eisini øðrum viður- skiftum á Fróðskaparsetri- num, setir tingmaðurin landsstýrismanninum oman- fyri nevndu spurningar. Fróðskaparsetrið og Menasfrágreiðing í tingið Finnur Helmsdal, tingmaður vil hava greiðu á ymsum viðurskiftum á Fróðskapar- setrinum. LISTAFRAMSÝNING Jan Müller Í dag klokkan 16 letur arkitekturin, listamaðurin og havnamaðurin Høgni W. Larsen upp listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík. Høgni hevur málað akva- rellir í meira enn 30 ár, so hann er eingin ársungi inn- an hetta listaøkið. Hann hevur málað í Danmark, Svøríki og Finlandi og í stórbýum sum Paris, Rom og Venedig. Hann hevur áður havt framsýningar í Smiðjuni, í Listaskálanum og á Dimmalætting. Tað, sum kanska ger júst hesa framsýningina serliga áhugaverda er, at allir mál- ningarnir eru úr Havnini ella av havnagøtum. Sum arkitektur er Høgni mest kendur fyri at hava teknað og bygt Fríðrikskirkjuna á Nesi og at hava teknað og partvís smíðað alt sum í kirkjuni er líka frá stakum, lampum til altar og altar- talvu. Umleið helmingurin av málningunum er til sølu. Eisini eru mappur við myndum og teksti um gøturnar í Havnini til sølu. Framsýningin í Smiðjuni verður opin til og við sunnudagin 10. februar. Opið er týsdag til fríggja- dag frá kl. 17 til 20 og ley- gardag og sunnudag frá k.l. 14 til 19. Havnarmyndir í Smiðjuni Listamaðurin Høgni Larsen hevur framsýning í Smiðjuni í hesum døgum. Mynd Álvur Haraldsen. Er tað upp til tjóðveldisting- mannin Finn Helmsdal, so skulu viðurskiftini á Fróð- skaparsetrinum kannast Vinnumálastýrið breyt lógina, tá ið nýggjur Landsverk- frøðingur varð settur, eftir at Henning Jacobsen varð upp- sagdur, sigur Løg- tingsins Umboðs- maður ALMENN FYRISITING Áki Bertholdsen Vinnumálastýrið breyt fyrisitingarlógina, tá ið nýggjur landsverkfrøðingur varð settur, eftir at Henning Jacobsen varð sagdur úr starvi á jólum 1998. Tað sigur Joen H. Andreasen, Løgtingsins Umboðsmaður. Vinnumálastýrið fær tíkil eina “álvarasliga átalu”, sum Umboðsmaðurin mál- ber seg. Tað var ein fyrrverandi starvsfelagi á Landsverk- frøðinginum, sum klagaði mannagongdina, tá ið Henning Jacobsen varð koyrdur frá sum Lands- verkfrøðingur, fyri Løg- tingsins Umboðsmanni. Eftir lógini um kann um- boðsmaðurin ikki viðgera klagur um viðurskifti, sum stava frá tíðini fyri 1. jan. 2000 og sostatt ber tað ikki til hjá honum at viðgera spurningin um sjálva upp- søgnina, og tí er tann part- urin av klaguni avvístur. Hinvegin kann umboðs- maðurin viðgera spurning- in um at Oyvindur Brimnes varð settur í starvið ístaðin fyri Henning Jacobsen, tí hetta var 22. mai 2000. Umboðsmaðurin sigur, at av tí, at tað er ein uttan- fyristandandi, sum hevur klagað, er Henning Ja- cobsen spurdur, um hann hevði nakað ímóti, at klag- an varð tikin upp til við- gerðar og tað hevur hann góðtikið. Løgtingsumboðsmaður nevnir ongi nøvn í sínari viðgerð av málinum. Hin- vegin verður ein partur í málinum nevndur A og tað er ongin ivi um, at tað er Henning Jacobsen. Ein annar partur veðrur nevnd- ur R og tað er Oyvindur Brimnes. Skulu seta best skikkaða Løgtingsins Umboðsmaður sigur, at tá almennir mynd- ugleikar skulu seta størv, hava teir skyldu til at seta best skikkaða umsøkjar- aran, og til at meta um hetta eiga teir at nýta øll við- komandi, saklig og lóglig kriteriir. – Tað er eingin grund til at ivast í, at setanarbólk- urin, sum gjørdi tilmæli um at seta Landsverfrøðing, hevur gjørt sítt tilmæli eftir bestu sannføring. Bólkurin er samdur um, at bæði Henning Jacobsen og Oyvindur Brimnes eru væl skikkaðir til at verða stjóri fyri landsverkfrøð- ingsstovnin. Bólkurin er eisini samdur um, at Henn- ing Jacobsen hevur í verki hevur víst, at hann er førur fyri at stýra stovninum undir skiftandi umstøðum, og at tað kanska einamest er honum fyri at takka, at stovnurin hevur tann leiklut og tann bygnað, sum hann hevur í dag; men at hetta kanska eisini merkir, at hann er ikki ein, sum tekur stig til størri bygnaðar- broytingar. Niðurstøðan hjá setanar- bólkinum gjørdist, at tey bæði umboðini fyri lands- verkfrøðingsstovnin vístu á Henning Jacobsen sum best skikkaðan til starvi, men bæði umboðini fyri Vinnu- málastýrið hildu, at tveir aðrar umsøkjarar vóru betri skikkaðir enn Henning Jacobsen Umboðsmaðurin heldur seg ikki til at meta um, antin viðurskiftini hava verið so ímillum Henning Jacobsen og Vinnumála- stýrið/landsstýrismannin, at hann ikki var var rætti maðurin til starvið. Tí hevur hann heldur ikki grundarlag fyri at finnast at sjálvari avgerðini um at seta Oyvind Brimnes í starvið, heldur enn Henn ing Jacobsen. – Eg geri tí ikki meira við tann spurningin, sigur Um- boðsmaðurin. Ein avgerð báðar vegir Kortini hevur Umboðsmað- urin nakrar viðmerkingar um mannagongdina við- víkjandi setanini. – Eins og tað at seta ein persón í starv er ein avgerð, soleiðis sum fyrisitingar- lógin skilir hetta hugtak, so er tað eisini ein avgerð ikki at seta ein persón í starv, sigur Umboðsmaðurin. Hann sigur, at gongur ein avgerð, ið verður fráboðað skrivliga, ikki til fulnar partinum á møti, skulu, eftir fyrisitingarlógini, grundgevingar fyri avgerð- ini fylgja við. Serliga í setanarmálum skal tað ásannast, at tað kann vera trupult at grund- geva fyri, hví tann og tann umsøkjarin ikki hevur fingið starv, og eigur at verða víst serligt fyrilit í slíkum førum. Ein óheppið orðað grundgeving kann gerast steinur oman á byrðu. Hinvegin krevur lógin, at ein grundgeving verður givin teimum um- søkjarum, sum fáa skrivliga fráboðan um, at teir ikki hava fingið starvið. Allir teir vrakaðu um- søkjararnir áttu tí at fingið eina grundgeving . Umboðsmaðurin heldur, at hetta ger seg serliga galdandi fyri Henning Jacobsen, sum hevði arbeitt hjá Landsverkfrøðinginum í 23 ár, harav 10 ár sum leiðari, og sum søkti starvið eftir áheitan frá starvsfólk- unum á stovninum. – Undir hesum umstøð- um hevði Vinnumálastýrið skyldu til at geva honum eina sera gjølliga frágreið- ing, og eina neyva grund- geving fyri, at hann ikki skuldi setast í tað starv, sum hann var sagdur úr við teirri grundgeving, at starvið skuldi leggjast niður, sigur Løgtingsins Umboðs- maður. Tað var ikki fyrrenn 6. juni í 2000, at Henning Ja- cobsen og hinir vrakaðu umsøkjararnir, fingu boð um, at starvið var sett við øðrum umsøkjara, hóast avgerðin um at seta Oyvind Brimnes í starvið longu varð kunngjørd við tíð- indaskrivi tann 22. mai í 2000, ella meira enn 14 dagar frammanundan. – Hetta má í sjálvum sær vera roknað sum brot á góðan fyrisitingarsið. Umboðsmaðurin sigur, at tað, sum verri er, er at skriv ið til vrakaðu umsøkjar- arnar als onga grundgeving hevur, hóast teir høvdu krav uppá eina slíka, og hvat Henningi Jacobsen við- víkur, eina sera gjølliga grundgeving. – Eg haldi hetta vera sera átaluvert, sigur Løgtings Umboðsmaður. Hann sigur, at hóast vantandi grundgeving fyri eini fyrisitingarligari av- gerð er eitt álvarsligt brek, sum í ávísum førum kann føra við sær, at avgerðin er ógyldug, heldur hann ikki, at hetta ger seg galdandi í einum føri sum hesum. Sjálv avgerðin um at seta Oyvind Brimnes í starvið, krevur ikki nakra grund- geving mótvegis honum sjálvum. – Sum nevnt framman- fyri er ikki grundarlag fyri at halda, at hann ikki var tann besti maðurin til starvið. Avgerðin um at seta hann í starvið kann tí ikki metast at hava verið ógyldug, sigur Løgtingsins Umboðsmaður. Hann sigur tískil, at burtursæð frá, at hann gevur Vinnumálastýrinum eina álvarsliga átalu fyri vantandi grundgeving í skrivinum til teir umsøkj- ararnar, sum ikki vórðu settir í starvið, ger hann ikki meira við málið. At kalla manna- gongdina í sam- bandi við Undir- sjóvartunnilin fyri rationalisering, ber illa til, heldur fyrr- verandi Landsverk- frøðingurin, Henning Jacobsen SAMFERÐSLA Áki Bertholdsen Tað er ikki ofta, at frá- farni Landsverkfrøðing- urin, Henning Jacobsen, hevur sagt sína meining um ætlanina at gera undirsjóvatunnil undir Vestmannasund. Landsverkfrøåingurin slapp ikki at gera ar- beiðið. Ístaðin varð al- ment partafelag stovnað, sum skuldi standa fyri arbeiðnum, sum síðani var boðið út. Men í frágreiðing síni til Løgtingsins Umboðs- mann í sambandi við klaguna um, at hann varð koyrdur frá sum Landsverkfrøðingur-og ikki fekk starvið aftur, hevur hann kortini nakrar fáar metingar um undirsjóvartunnilin Í frágreiðingini til Løgtingsumboðsmann, sigur Henning Jacobsen: Havi einaferð í sam- bandi við Vágatunnilin roynt at finna út av, hvat ið verður lagt í orðið rationalisering. Landsvegakervið er 463 km til longdar herí 14 tunnlar (27km). Raksturin kostar einar 46 mió. kr um árið og verða her koyrdir umleið 140 mió. km hvørt ár. Kostnaðurin er sostatt 100.000 krónur fyri hvønn kilometur av vegi og 33 oyru fyri hvønn koyrdan km. Fyri Vágatunnilin verður roknað við einum rakstrarkostnaði uppá 7 mió. kr um árið. Og tá ið longdin er 7 kilometrar, gevur hetta 1 mió. krón- ur fyri hvønn kilometur. Við bummpengum er tað helst áleið at meta ferðsluna tey fyrstu árini til einar 600 bilar um samdøgurið. Tað vil siga, at her verða koyrdir um 1,5 millión ir kilo- metrar um árið, og er tá lætt at koma til, at hetta gevur ein rakstrarkostn- að uppá 4,67 krónur fyri hvønn koyrdan kilomet- ur. – Á henda hátt verður eitt alment “vesin” skift út við eitt annað av sama slagi og vit fáa møguliga fleiri. Munurin er bara at hetta kostar 10 ferðir so nógv, sigur fyrrverandi Landsverkfrøðingurin. – Grundgevingarnar kunnu verða so mangar, men at kalla tað ratio- nalisering ber illa til, leggur hann afturat. Fær álvarsliga átalu frá Løgtingsins Umboðsmanni Eftir lógini hevði Vinnumálastýrið skyldu til at geva Henning Jacobsen eina serliga gjølliga frágreiðing um, hví hann ikki fekk starvið sum Landsverkfrøðingur aftur. Men tað fekk hann ikki og tað heldur Løgtingsins Umboðsmaður vera sera átaluvert Vágatunnilin kostar tíggju ferðir so nógv Munurin er bara, at Vágatunnilin kostar 10 ferðir so nógv at reka sum Landsvegakervið annars, sigur fráfarni landsverkfrøðingirn, Henning Jacobsen C M Y K 7 6