hósdagur 7. februar 2002síða 4

6 Nr. 26 - 7. februar 2002 Nr. 26 - 7. februar 2002 7 Søgu og samfelagsdeildin á Fróðskaparsetri Føroya bjóðar nú út grundskeið í løgfrøði. Skeiðið er skipað sum 56 tímar við tveimum dupulttímum um vikuna. Fýra lógkøn koma at undir- vísa, og eru tey Birta Biskopstøð, Jonhard Klett- heggj, Jógvan Elias Wint- her Poulsen og Kári á Rógvi, og eru tað eisini tey, ið hava riggað nýggja skeiðið til. Sagt verður í tíðinda- skrivi, at lóg er longu part- ur av nógvum ymsum út- búgvingum. Frálæra um lógarspurningar er partur av flestu fakútbúgvingum, og Náttúruvísindaliga deildin á setrinum hevur nýliga havt lógkunnleika sum part av útbúgving inn- an oljuverkfrøði. Hetta er ein roynd at gera eitt alment grundskeið inn- an lóg, sum skal kunna góðkennast sum partur av ymsum grundútbúgving- um. Fakið er harumframt eisini ætlað teimum, sum í arbeiði ella av áhuga vilja hava ein kunnleika til lóg og juridiskan framferðar- hátt. Skeiðið skuldi verið áhugavert hjá fólki í fyrisit- ingini, í miðlunum, í poli- tikki í vinnu ella øðrum høpi, har ein kunnleiki til lógir er ein fyrimunur. Dentur verður lagdur á, at skeiðið er fyri fólk, ið ikki eru lógkøn. Tey lesandi skulu læra at finna og lesa føroyska lóg. Harumframt skal skeiðið geva teimum eina almenna fatan av lóg, umframt innlit í nøkur ávís rættarøki. Fyri at kunna vera við krevst ein miðnámsútbúgv- ing, hægri útbúgving ella viðkomandi royndir. Skeiðið verður skipað so- leiðis, at tey lesandi fáa ígjøgnum dømi í lógum, kunngerðum, dómum og øðrum eina fatan av hátta- lagnum hjá lógkønum. Venjingar verða eisini, har tey lesandi sjálvi sleppa at finna lógir í bókum, teldum og hjá stovnum. Hesir 56 tímarnir eru skipaðir í tveir høvuðspartar. Í almenna partinum læra tey lesandi, hvussu lógkøn skipa, finna, tulka, meta saman, smíða og royna lóg. Í serliga part- inum fáa tey lesandi innlit í stjórnarlóg, fyrisitingarlóg, altjóðalóg, umframt onnur evni. Tey, ið eru við, skulu skriva tvær uppgávur, sum tey síðani fáa høvi at leggja fram. Tann betra telur 1/3 av próvtalinum. Skrivlig próvtøka telur 2/3 av próv- talinum. Freistin at tekna seg til skeiðið var tó úti í gjár 6. februar. Grundskeið í lóg 28 ára gamli Kári á Rógvi er ein av teimum lógkønu, ið kemur at undirvísa í lóg á Fróðskaparsetrinum FRÓÐSKAPARSETRIÐ Ingrid Bjarnastein Millum annað vil Finnur Helmsdal vita, um tað er nakar útlendskur stovnur, sum góðkennir og eftir- metir vísundaliga arbeiðið á setrinum. Eisini vil hann í sambandið við Menas frá- greiðingina vita, um tað er rætt, at henda frágreiðingin ella partar av henni eru á so lágum vísindaligum støði, at hetta ikki er borðbart. Fyrispurningarnir vóru sjey í tali, og settu teir allir spur- nartekin við virksemið á Setrinum. Hetta harmast Fróðskaparsetrið um, og sagt verður soleiðis í tíðindaskrivi: – Nú tingið hevur sam- tykt, at landsstýrismaðurin skal svara fyrispurningi- num, væntar Fróðskapar- setrið at verða biðið um at geva frágreiðing í máli- num, sum vit altíð eru til reiðar til. Frágreiðingin "Study of the Impact of the De- velopement of Hydrocar- bon Resources on the Faroe Islands" hevur verið við- gjørd í fjølmiðlunum fyrr. Enn sum áður galdani, at frágreiðingin er ikki al- mannakunngjørd, og tískil er enn ikki møguligt at meta um dygdina í henni. Einastu, sum hava møgu- leika at úttala seg um hana, eru tey, sum vóru við í arbeiðinum. Tað tey hava sagt fer framvegis at standa fyri teirra egnu rokning. Frágreiðingin varð ætlað at vera ein forkanning, sum skuldi siga nakað um, hvørjar kanningar seinni kundu gerast í eini størri verkætlan. Fróðskaparsetri frøist um, at løgtingið og limir tess vísa arbeiðinum á setrinum ans. – Løgtingsllimir eru altíð vælkomnir at vitja á Fróð- skaparsetrinum fyri at kunna seg um arbeiðið ella á annan hátt seta seg í sam- band við Fróðskaparsetrið fyri at fáa fleiri og nágreini- ligari upplýsingar um vís- undaliga arbeiðið og undir- vísingina á stovninum, sig- ur Fróðskaparsetur Føroya at enda í tíðindaskrivi. Fróðskaparsetrið harmast um óbeinleiðis skuldsetingar MÓTTØKA Leygardagin 9. februar verður róðrarneystið hjá Kappróðrarfelagnum NSÍ á Glyvrum tikið alment í nýtslu. Í hesum sambandi verður skipað fyri móttøku í sjálvum neystinum. Har- umframt verða eisini ym- iskt annað á skránni sama dag. Móttøkan byrjar klokk- an 15.00 við almennari móttøku, har Eystankórið og Manskórið syngja. Klokkan 16.30 verður uppboðsøla av myndum og málningum, sum politikkarar og onnur lokal fólk hava málið. Talan er um umleið 20 málningar og myndir. Um kvøldið verður almenn veitsla, har øll eru hjartaliga vælkom- in. Hon byrjar klokkan 20.30 í neystinum hjá Kappróðrarfelagnum. -ib Símun og Alex á fløgu ÚTGÁVA Livandi boðskapurin, sum fyri trettan árum síðani kom út á kassettubandi, kemur nú út av nýggjum – hesuferð sum fløga. Tá fløgan kom út fyrru ferðina var tað Konoy Music, ið var framleiðari, men hesuferð er tað plátu- felagið Tutl, ið stendur fyri útgávuni. Sum á kassettubandi- num eru tað Símun úr Konoy og Alex Bærend- sen, sum syngja gospel- sangir, sum eru týddir úr enskum til føroyskt. Í flestu førum er talan um umsett løg, sum Elvis Presley sang inn á plátu í síni tíð. Flóvin Tyril úr Norðagøtu hevur umsett næstan allar sangirnar. Verkið er tikið upp í tón- leikastuidionum hjá Reg- ini Bjarnastein í Saltang- ará. Á fløguni eru hesi løg: Mín Jesus veit, Mangir bústaðir í Faðirs húsi eru, Kend Harranum bert, Hond hans heldur míni trygt, Tú sást meg gráta í Guds húsi, Skjótt vit end- an á lívsvegnum náa, Unga hjarta, Tað tigandi og Gud hin alvaldi álit mítt er. Tónleikararnir eru Ják- up Zachariassen, Pætur við Keldu, Kári Olsen og Godtfred Joensen. John Mortensen og Godtfred Joensen syngja kór. "Livandi boðskapurin" fæst nú til keyps í flestu tónleikahandlum og eisini øðrum handlum í Føroy- um. Nærri fæst at vita um fløguna við at venda sær til Tutl í Tórshavn. -ib Alex Bærendsen og Símun úr Konoy koma nú við 13 ára gamla kassettubandinum "Livandi boðskapurin" út í fløguskapi Fróðskaparsetur Føroya sigur í tíðindaskrivi, at harmast verður um tær óbeinleiðis skuldsetingar og tað misálit, sum løgtingslimur- in fyri Tjóðveldisflokkin, Finnur Helmsdal hevur lagt fram í fyri- spurningi til Óla Holm lands- stýrismann. Hesar óbeinleiðis skuldsetingar snúgva seg um virk- semið á Fróðskaparsetrinum. Løgmaður skal nú greiða tinginum frá avgerðini um at siga Henning Jacobsen úr starvi sum landsverk- frøðingur og um, hví hann ikki varð settur aftur í starvið POLITIKKUR Eirikur Lindenskov – Hvørji stig fer løgmaður at taka fyri at tryggja sær, at fyristingarligar avgerðir og mannagongdir verða fylgd- ar samsvarandi ásetingum í fyrisitingarlógini? – Og hvørja meting hevur løgmaður av rættartrygdini, tá okkara hægstu embætisfólk ferða søgd úr starvi við t. d. bygnaðarbroytingum sum grundgeving, og tað síðani vísir seg at vera talan um okkurt heilt annað? Hesar spurningar vil Ka- trin Dahl Jakobsen, ting- kvinna Javnaðarfloksins, hava løgman at svara tingi- num. Hon vísir í viðmerking- um til, at Løgtingsins um- boðsmaður hevur viðgjørt málið um setan av nýggja landsverkfrøðinginum og kemur til ta niðurstøðu, at Vinnumálastýrið hevur brotið góðan fyrisitingar- sið. – Hetta er serliga gald- andi fyri undanfarna lands- verkfrøðing, sum eftir at hava starvast á landsverk- frøðisstovninum í 23 ár, 10 ár sum leiðari, varð sagdur úr starvi. Eftir áheitan frá starvsfólkunum á stovni- num taldist hann millum umsøkjararnar. Starvið varð sett, uttan at nakar av teim sjey vrakaðu um- søkjarunum fingu nakra grundgeving fyri, hví teir ikki fingu starvið, sigur Katrin Dahl Jakobsen. Sambært fyrisitingarlóg- ini skal ein avgerð, sum verður fráboðað skrivliga, hava grundgeving, uttan so, at avgerðin til fulnar gong- ur partinum á møti. Vísandi til § 33, stk.3 í løgtingslóg um stýrisskipan Føroya, sum sigur, at tað er løgmaður, sum hevur eftir- lit við, at hvør einstakur landsstýrismaður situr fyri sínum málsøki á lógligan og fullgóðan hátt, setir Ka- trin Dahl Jakobsen fram spurningin. Uppsøgnin hjá Landsverk- frøðinginum á tingborð Róðrarneystið tikið alment í nýtslu Húsaeigarar fáa nú møguleika at taka lán við fastari rentu yvir eitt tíggju ára áramál. Talan er í veruleik- anum um eina trygging til lántak- arar, og hetta vil eisini virka stabili- serandi fyri føroyska búskapin, ljóðar tað úr Føroya Banka, sum fer at bjóða hetta lánitilboðið til síni viðskiftafólk LÁNSVEITAN Heri á Rógvi Tað verður nú møguligt hjá føroyskum lántakarum at taka eitt lán, sum í tíggju ár hevur somu rentu. Tað er Føroya Banki, sum bjóðar sínum viðskiftafólki at taka upp lán við fastari rentu. Tað eru privatu viðskifta- fólkini, sum eru málbólk- urin við hesum tilboðinum, har tað serliga eru hús- eigararnir, sum væntandi síggja nakað áhugavert við hesum tilboðnum. Áður hevur tað bert verið møguligt at taka eitt lán við skiftandi rentu. Hetta merkir, at rentan skiftir alt eftir, hvussu fíggjarútlitini eru. Størsta ávirkanin á hetta kemur úr danska fíggjarheiminum, og harvið úr evropeiska fíggjarheim- inum osfr. Hvussu skiftandi rentan háttar seg hava føroyskir peningastovnar sum so ongan ávirkan á. Í løtuni liggur rentan á teim- um vanligu annuitetslán- unum um 5%. Rentan á teimum nýggju FastLánun- um er sum nú gott 6,5%. Hetta er 1,5 prosentstig hægri enn á skiftandirentu- lánunum. – Dentur verður fyrst og fremst lagdur á, at fastlán er ein trygg loysn – serliga fyri tey, sum hava nógv at gjalda og haraftrat hava ein við viðbreknan tøkupening, sigur Janus Petersen, stjóri í Føroya Banka. Teir í Føroya Banka leggja alstóran dent á, at hetta er ein trygg loysn fyri lántakararnar, men eisini fyri føroyska búskapin sum heild. – Uppgangandi rentur fáa álvarssamar fylgjur fyri búskapin hjá tí einstaka húskinum og eisini hjá føroyska búskapinum sum heild. Við hesum lánsform- inum verður møguligt at stabilisera hjá tí einstaka húsarhaldinum, soleiðis at tey hava fasta útreiðslu, og harvið kunnu tillaga sín egna fíggjarliga rakstur eftir hesum, sigur Janus Petersen, stjóri í Føroya Banka. Nýggir lánstakarar fáa møguleikan at velja ímill- um vanligu lánini við skift- andi rentu ella hendan nýggja møguleikan. Í tíggju ár kunnu kundarnir sostatt gjalda somu rentu. Eftir at tey tíggju árini eru farin, so verður møguligt hjá teim- um at leggja láni um til skiftandi rentu ella fáa nýggja fasta rentu ásetta. – Vit hava valt at gjørt tað fyrst yvir tíggju ár, tí vit meta, at fólk eru komin undan tí ringasta av skuld- ini tá, og tey kunnu sostatt skipa síni fíggjarviðurskifti betur, sigur Janus Petersen. Lánini verða bjóða út sum 1. veðrættar annuitets- lán. Kent aðrastaðni Hóast hetta hugtakið við fastari rentu er nýtt í Før- oyum, so er hetta langt frá nýtt í londunum rundanum okkum. Hjá borgarunum í ríkisfelagnum Danmark verða 80% av sethúsalán- unum rentaði við fastari rentu. Í Føroyum eru ein- støk vinnulán rentaði við fastari rentu, har serstøk avtala er gjørd í hvørjum einstøkum føri. Stjórin í Føroya Banka veit at siga, at fleir fólk, og serliga tey, sum hava verið búgvandi uttanlands, venda sær til bankan og spyrja eftir lánum við fastari rentu. – Vit hava merkt ein veksandi eftirspurning, og vit mettu tí, at tíðin var búgvin til at taka hetta stigið. Hetta hevði ikki borið so væl til fyri 10 árum, tá innlánsrentan var rættiliga høg, og búskapur- in var munandi óstabilur. Tann danski fíggjarmarkn- aðurin hevur gjørt stór framstig, og tað ber eisini til at siga, at vit við hesum taka eitt fet tann modern- aða vegin, sigur Janus Petersen. Leiðslan í Føroya Banka undirstrikar, at hetta er eitt tilboð til lántakarar, men borðið fangar ikki, sum teir taka til. – Lántakarin varðveitur møguleikan til altíð at kunna umleggja til lægri rentu, um rentan skuldi lækkað enn meira. Vit geva við hesum trygd við fastari húsaleigu, men eisini frítt at velja, sigur Janus Peter- sen. Johnny Jacobsen veit at siga um fleiri føri, har føroyingar eru komnir illa fyri við at taka donsk lán, har rentan gjørdist ovurstór, men við hesum kann tann einstaki lánstakarin fáa eitt nógv tryggari lán. Spurdur um, hvussu hetta fer at ávirka Føroya Banka, so væntar stjórin, Janus Petersen, ikki at hetta fer at ávirka nakran veg. – Hetta verður sum so ikki fíggja við innlánum, og vit vinna sum so tað sama burturúr hesum sum við skiftandi rentu, tá ið vit liva av rentumuninum millum innlán og útlán, sigur Janus Petersen. Tað einasta neiliga árini, ið kann hugsast kann vera, at peningarenslið ikki fær veksandi aktivitet, og har- við ávirkar búskaparvøkst- urin, men hetta er kortini ikki nakað, ið leiðslan í Føroya Banka er stórvegis bangin fyri. Á veg upp Serfrøðingar innan banka- kervi eru at kalla á einum máli um, at rentan innan eitt ár fer at hækka. Rentan er í løtuni á einum søguliga lágum støði, og hetta eru flestu vísmenninir samdir fer at broytast innan langa tíð. Í løtuni verður eitt FastLán givið við einari rentu áljóðandi 6,5%, og hetta kann hugsast at gerast ein góður handil. Tann "fasta" rentan er tó ikki meira føst enn sum so, at hon kann broytast í kom- andi viku, um tað skal vera, men bert fyri tey, ið tekna lán tá. Hetta skyldast, at lánini hátta seg eftir danska fíggjarmarknaðinum. Føroya Banki vísir á, at einstaka húsarhaldið verður hart rakt av rentuhækking, og sethúsaprísirnir eru somuleiðis ógvuliga rentu- viðkvæmir, sum tikið verður til. Í Danmark er støðan tann, at fólk eru farin at lána sum gekk verðin und- an, og hetta eru eisini nógv lán, ið ikki hava fasta rentu. Kemur tann væntaða rentu- hækkingin, so fer hetta at raka danska búskapin ógvuliga hart. - Vit hava í løtuni helvt um helvt privat og vinna á okkara útlánum, so teir privatu spæla ein sera stóran týdning fyri okkum, og vit vilja eisini markerað okkum við einum tílíkum tilboðið afturat, sigur Janus Petersen at enda. – Tílík lán við fastari rentu kunnu vera bæði góð og ring fyri búskapin. Vit koma ikki við einum tílíkum tilboði í nærmastu framtíð, sigur Bjarni Olsen, stjóri í Føroya Sparikassa LÁNSVEITAN Heri á Rógvi Annar av stjórunum í Føroya Sparikassa og fyrrverandi formaðurin fyri búskaparráðið, Bjarni Olsen, kennir til tankan um lán við fastari rentu. Hann sigur tó, at Føroya Sparikassi ikki kemur við einum líkn- andi tilboðið í allar- nærmastu framtíð, men teir fylgja væl við, hvat kappingarneytarnir gera, sum hann tekur til. – Marknaðuri í Før- oyum er ein heilt annar, enn hann vit kenna úr Danmark, og sostatt hevur ikki verið ráðiligt at geva eitt tílíkt tilboð, sigur Bjarni Olsen. Í løtuni bjóðar Føroya Sparikassi bert ávísum vinnukundum lán við fastari rentu. – Ein skipan við fastari rentu hevur síni plus og síni minus. Tað kann vera ógvuliga gagnligt við einari tílíkari fastarirentu- skipan, men tað kann eisini vera gott at kunna stýra búskapinum við skiftandi rentu. Tað finst einki einfalt svar upp á tann spurningin, sigur Bjarni Olsen. Stjórin í Føroya Spari- kassa kennir ikki nógv til, at fólk spyrja eftir lánum við fastari rentu, men hann nevnir, at teir sjálvandi hyggja eftir møguleikunum at bjóað eina tílíka lánsskipan, sum Føroya Banki nú ætlar sær at bjóða. Bjarni Olsen: Bæði gott og ringt FastLán við fastari rentu Bjarni Olsen, stjóri í Føroya Sparikassa, hevur fyribils ongar ætlanir um at bjóða lán við fastari rentu til privatar kundar. Johnny Jacobsen, v.m., og Janus Petersen frá Føroya Banka meta lán við fastari rentu vera ein góðan handil fyri privat viðskiftafólk Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 7 6