fríggjadagur 8. februar 2002síða 7

12 Nr. 27 - 8. februar 2002 Nr. 27 - 8. februar 2002 13 Galdandi lóg um rættindi teirra sálar- liga sjúku í Føroyum er frá 1938 og er avoldað. Lógin tryggjar ikki ein- staklingum rættindi, sum eru eyðsæð. Tað hevur ført til, at samfelagið í dag ikki sær seg føran fyri at liva upp til sína ábyrgd mótvegis teimum, sum eru rakt av sálarliga sjúku HEILSUVERKIÐ Marjun Dalsgaard Rættindi teirra sálarliga sjúku í Føroyum eru ikki lógarfest. Tad er, millum annað, niðurstøðan hjá arbeiðsbólkinum, sum í nov. 2000 undir táverandi landsstýriskvinnu í Al- manna- og Heilsumálum, Helenu Dam á Neystabø, var settur at kanna tørvin hjá teimum sálarliga sjúku í Føroyum. Álitið frá ar- beiðsbólkinum, sum ber heitið "Ein glotti fyri framman," var liðugt í apríl í 2001, og her verður heitt á mynduleikarnar um at broyta galdandi lóg um rættindi teirra sálarliga sjúku í Føroyum. Somu- leiðis sigur formaðurin í fe- lagnum Sinnisbati, at lógin er avoldað, og at hon ikki tekur hædd fyri rættar- trygdini hjá tí einstaka. Lógin, sum er frá 1938, hevur eisini verið galdandi í Danmark, til hon bleiv broytt í 1990 til eina meira tíðarhóskandi lóg. Svenn- ing av Lofti, formaður í Sinnisbata sigur, at mun- urin er til dømis, at í Dan- mark hevur einstaklingurin krav uppá at fáa ein tals- mann, sum fylgir við- komandi frá tí stund, hann kemur í samband vid heilsuskipanina. Hetta skal, millum annað, tryggja sjúk- linginum, at hann ikki verður koyrdur undir við- ger, sum hann ikki ynskir. Hóast álitið frá apríl 2001 mælir til, at lógin verður broytt, sigur Sámal Petur í Grund, landsstýrismaður í Almanna- og Heilsumál- um, at eingin arbeiður við at broyta lóggávuna enn. Ein arbeiðsbólkur er settur at samskipa framtíðar psykiatriina í Føroyum, og bíðað verður eftir, at hetta álit er liðugt, áðrenn nakað verður gjørt við málið. Einki hent í 20 ár Niðurstøðan í álitinum "Ein glotti fyri framman" fra apríl í 2001 er eisini, at samfelagið eigur at tryggja borgarum, við serligum tørvi, bútilboð og tilboð um arbeiði ella endurútbúgv- ing. Trupuleikin er, at tað ikki stendur nakrastaðni í føroyskari lóg, hvør hevur ábyrgdina av hesum. Sámal Petur í Grund sigur, at lógin um stuðul frá tí almenna til eitt heim ikki verður broytt av tí orsøk, at samfelagið ikki megnar hesa uppgávu. - Hóast vit broyta lóggáv- una á økinum, kann sam- felagið ikki liva upp til hesa ábyrgdina, sigur hann. Einki hevur verið gjørt á umráðnum í 20-25 ár. Úr- slitið er, at 77 fólk við sálarligum líðingum í dag hava bráneyðugan tørv á bútilboðum uttanfyri heilsuverki. 40 av teimum hava sín bústað á Lands- sjúkrahúsinum. Við teim- um íløgum tað almenna fer at gera á økinum í dag, kunnu einans 10 fólk rokna við, at fáa búðtilboð kom- andi tvey árini. Eitt lítið stig á vegnum Formaðurin í Sinnisbata, Svenning av Lofti heldur kortini, at tað er positivt, at tað almenna nú hevur játtað pening til 10 vardar íbúðir. Íbúðirnar røkja rættin, vit øll eiga at hava, til eitt privatlív. Samstundis skal onkur vera til staðar, sum ein kann venda sær til, um tørvur er fyri tí. Hann sær hetta sum eitt tekin um, at tað almenna hevur tikið ein part av síni ábyrgd, og tað er eitt stig á vegnum. Hig- artil hava øll keyp av húsum til sambýli og vardar íbúðir verið privat. Í ár eru 4 mió. settar av fíggjarlógini til endamálið, og saman við teimum 3,5 mió., sum vóru játtaðar í fjørð, eru 7,5 mió. settar av til at betra bútilboðini hjá teimum sálarliga sjúku í Føroyum. Bústaðartrupul- leikin hjá hesum bólki í samfelagnum, kann tó ikki loysast við eini eingangs- upphædd. Økið hevur verið vanrøkt í so langa tíð, at tað krevur árligar játtanir av fíggjarlógini á eini 10 mió. inntil tørvurin er nøktaður, um trupuleikin veruliga skal loysast, sigur Svenning av Lofti. ÚTGÁVA Føroya Skúlabóka- grunnur hevur givið út "Rakul og aðrar søgur" eftir Regin í Líð. Regin í Líð er dulnevni, sum Rasmus Rasmus- sen, eisini nevndur Ras- mus á Háskúlanum, nýtti, tá ið hann skrivaði fagrar bókmentir. Tær tríggjar stuttsøg- urnar, Rakul (1907) og Minnisvarðin (1906) eru við í hesari útgávuni. Hetta eru søgur, ið lýsa sterkar kenslur, sum vinalag, kærleika, hjartasorg, og deyða, og skulu tí tala til ung. Eir í Ólavstovu hevur mynd- prýtt bókina við svørt- hvítum, ið lýsa persónar og umhvørvi um alda- skiftið. "Rakul og aðrar søg- ur" er Snípubók í røðini Snípa - Klassikari. Lydia Didriksen hevur viðgjørt handritið lesi- námsfrøðiliga og gjørt arbeiðsuppgávurnar. Lesinámsfrøðilig við- gerð er m.a., at greitt verður frá torskildum orðum. Orðafrágreið- ingar eru prentaðar í marguni. Aftast í bókini eru arbeiðsuppgávur til hvørja stuttsøgu, spurn- ingar og frágreiðingar til myndagreining í savn- inum. Arbeiðsuppgáv- urnar eru býttar sundur eftir torleikastigi í a-, b- og c-spurningar. Jens Frederiksen, stu- dentaskúlalærari, hevur greinað og tulkað eina mynd, sum dømi um, hvussu hetta gerst. "Rakul og aðrar søg- ur" er vínreyð Snípubók við trimum fjaðrum, og merkir tað, at hon er ætlað elstu flokkum fólkaskúlans og mið- námsskúlum. Í røðini Snípa - Klass- ikari verður givin út skaldskapur eftir høv- undar, ið umboða sumt av tí besta, sum er skriv- að á føroyskum. Hetta er onnur bókin í hesi røð- ini. Frammanundan er "Ábal og aðrar søgur" eftir Sverra Patursson givin út. Bókin er 178 blað- síður og fæst í bókabúð- unum fyri 120 krónur. Rakul og aðrar søgur Lóg um rættindi teirra sálarliga sjúku avoldað Á landsfundi KFUM-skót- anna, sum var í Havn 2. februar, varð nýggj lands- nevnd vald fyri næstu tvey árini. Úr gomlu landsnevndini stillaðu Kári Olsen og Palli Mortensen ikki upp aftur. Palli Mortensen hevur verið formaður og skóta- ovasti í 8 ár, síðan 1994. Nýggjur formaður og skótaovasti er Trygvi Sigurðsson, næstformaður er Arnold Hvalsrætt og landsnevndarlimir eru Kirsten Danielsen, Kjartan Dalsgaard, Johann Nielsen, Thomas Lambastein og Jens Petur Andreasen. Thomas og Jens Petur eru nývaldir í landsnevndina, meðan hini eru afturvald. f.v.: Johann Nielsen, Kjartan Dalsgaard, Jens Petur Andreasen, Trygvi Sigurðsson, Annold Hvalsrætt, Kirsten Danielsen Nýggj nevnd Mánadagin, týsdagin og mikudagin var turt gólv á flakavirkinum í Vestmanna, men nú kemur gongd á aftur FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Í dag koma partrolararnir, Eysturbúgvin og Vestur- búgvin, inn at landa. Hesa- ferð landa báðir í Vest- manna. Teir seldu um tele- fonuppboðssøluna hjá Fiskamarknaði Føroya. Í Vestmanna siga tey, at skipini høvdu 180.000 pund inni, tá ið 2-3 tóg vóru eftir av túrinum. So, væntandi verður hetta ein rímiliga góður túrur. Slagið, skipini hava, er mest upsi, men fitt er eisini av toski og hýsu. Fiskavirking í Vestmanna keypir bara upsan; toskurin fer á Toftir og hýsan til Miðvágs. Eisini landing fríggjadagin Fríggjadagin koma partrol- ararnir, Fram og Vestur- búgvin, inn at landa. Teir høvdu 140.000 pund týs- dagin, og slagið var nøku- lunda tað sama, sum hjá Eysturbúgvanum og Vest- urbúgvanum; upsi, toskur og hýsa. Aftur hesaferð endar upsin í Vestmanna, toskurin á Toftum og hýsan í Miðvági. Mánadagin, týsdagin og mikudagin var annars turt gólv á Fiskavirking í Vest- manna. Men nú verður so nokk at gera teir næstu dag- arnar. Vænta betri fiskiskap Fiskiskapurin hjá trolarun- um hevur verið slakari seinastu tíðina, enn hann var í fyrru helvt av januar. – Nú er fiskiskapurin meira normalur aftur. Tað er vanligt, at upsafiskiskap- urin minkar síðst í januar og tekur seg uppaftur um hálvan februar, tá ið upsin samlast aftur at gýta. Men hetta kann vera eitt sindur skiftandi, ár undan ári, siga tey á Fiskavirking í Vest- manna. Mikudagin vóru bátarnir úti. Teir fiskaðu heilt væl; Trý Systkin hevði 3.500 pund, Annika 3.500 og Tóra hevði somuleiðis millum 3.000 og 4.000 pund. FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Dagarnir hava ikki verið nógvir, men teir, ið hava verið, hava verið góðir – ja, so góðir, sum fáur veit um at siga. Fimm útróðrarbátar rógva út í Nólsoy; Tóra, Trý Systkin og Annika royna við línu, meðan Maj N og Nøvan royna við snellu. Síðstnevndu royna vanliga eisini við línu, men teir gera seg nú til reiðar at fara á Norðhavið um hálvan februar og royna tískil við snellu, áðrenn farið verður norður um. Góður dagur Mikudagin vóru bátarnir aftur úti. Hendan dagin fiskaðu teir heilt væl; Trý Systkin hevði 3.500 pund á 12 stampum, Annika 3.500 pund á 20 stampum, og Tóra hevði somuleiðis mill- um 3.000 og 4.000 pund. Hvussu nógvar stampar Tóra setti, vita vit ikki, men helst hevur talið verið mill- um 12 og 20. Hendan sama dagin vóru Maj N og Nøvan, sum júst hevur fingið nýggjan motor, við snellu; fyrr- nevndi hevði 700 pund og hin 600 pund. Slagið var millumfiskur og toskur. Sum skilst, hevur fiski- skapurin við snelluni verið smáligur, men hesin sein- asti túrurin vignaðist hamp- iligt. Juul Jacobsen, sum eigur Maj N, sigur, at teir royndu uttarliga og eystar- liga við hendan dagin. – Vit plaga ikki at vera so uttarliga, sigur hann. Aðrir góðir dagar Juul sigur, at hóast veður- lagið hevur verið rættiliga óstøðugt í seinastuni, so hava bátarnir gjørt fleiri góðar túrar við línu í ár. – Næstsíðsta túr hevði Tóra góð 6.000 pund á 22 stampum, og túrurin undan hesum var eisini heilt góð- ur. So, hetta er betri fiski- skapur, enn eg havi vitað um áður. Hann sigur, at slagið, útróðrarbátarnir fáa, er mest góður millumfiskur ogt oskur. – Tá ið teir hava roynt innari á bleytum botni, hava teir fingið nógva smáhýsu, men úti á er lítil hýsa uppi í veiðini, sigur Juul. Sum skilst, hevur tað gingið hampiliga væl at fingið egnarar í vetur. So, tað er greitt, at útróðurin skapar nógv í eini so lítlari bygd sum Nólsoy. Langir dagar Allur fiskurin, sum útróðr- arbátarnir í Nólsoy fiska, verður førdur inn á Toftir og seldur um uppboðssøl- una. – Hetta ger, at dagurin í minsta lagi gerst einar tveir tímar longri, enn um vit kundu lagt veiðina upp í Nólsoy. Vit noyðast at sigla 12 fjórðingar eyka hvønn tann einasta útróðrardag, tí teinurin er 6 fjórðingar hvønn vegin, úr Nólosoy og inn á Toftir. Juul sigur, at stundum noyðast teir at bíða á Toft- um, áðrenn teir sleppa fram at, og tá gerst dagurin upp- aftur longri. Spurdur, um teir stytta um útróðrardagin við at fara fyrri til lands, sigur hann, at tað gera teir ikki. – Nú, vit royna við snellu, fiska vit so leingi, fiskurin tekur. So, hetta kunnu gerast langir útróðr- ardagar, sigur hann. Eitt annað, sum útróðrar- menninir í Nólsoy hava at dragast við um vetrarnar, er vánaligu og ótryggu havna- viðurskiftini. Tosað hevur verið leingi um at bøta um hesi, men enn er so einki gjørt, sum ger, at útróðrar- menn kunnu vera tryggir við umstøðurnar, tá ið ill- veður er. Á Norðhavið – Nú verður so farið á Norðhavið um nakrar dag- ar. Vit gjørdu eitt gott vár í fjør. Haldi, vit fingu um 1.100 pund uppá dagin, og tað vóru vit væl nøgdir við. Juul sigur, at teir hava fing- ið hús til leigu í Vík. – Fiskurin verður landað- ur á Eiði, og síðan fara vit til Víkar at sova, sigur hann. Útróðrarmaðurin sigur at enda, at seinasta summar royndist einki serligt, tí eingin sildafiskur var at fáa. – Men so mikið betur royndist síðsta vár, og í vet- ur hevur nógvur fiskur ver- ið at fingið við línu, sigur Juul Jacobsen. Nólsoyingar sera góðan útróður Fýra trolarar landa í Vestmanna – Tað er ikki óvanligt, at upsafiskiskapurin er slakari síðst í januar, men tekur seg uppaftur, tá ið upsin samlast at gýta um hálvan februar, siga tey á Fiskavirking í Vestmanna – Nú verður so farið á Norðhavið um nakrar dagar. Vit gjørdu eitt gott vár í fjør. Haldi, vit fingu um 1.100 pund uppá dagin, og tað vóru vit væl nøgdir við, sigur Juul Jacobsen, útróðrarmaður C M Y K 13 12