mikudagur 13. oktober 2010síða 8

Mikudagur 13. oktober 2010 · Nr. 145 8 Sosialurin Uni Arge Eik Banki er farin í søguna, og skelkurin hjá teimum flestu hevur lagt seg, men onki er broytt, síðan Sjóvinnubankin og Føroya Banki róku út á streymasjógv í 1992. Enn sum áður vita føroyingar ikki fyrr enn í evsta tíma, at bankarnir eru um at fara av knóranum, boðini koma úr danska fíggj­ areftirlitinum, og undir stór um trýsti skal politiska skipanin so taka avgerðir, ið kunnu kosta milliardir av bjargingarkrónum. Hvussu kann henda skip anin broytast, er ein av spurningunum, sum hevur verið nógv umrøddur, síðan tíð indini bórust um ringu støðuna hjá Eik Banka 27. september. Summi vilja hava eitt føroyskt fíggjareftirlit, onnur halda Føroyar vera ov lítlar til egið fíggjareftirlit, men ein millumleið er eisini nevnd, sum kundi givið polit isku skipanini neyvari upp lýsingar um bankarnar og tí betri førleikar at taka avgerðir um bankakervið. Stresstesta bankar Hesa millumleið nevndi Malan Johansen, bú skap ­ ar frøðingur á Virð is bræva ­ markn aði Føroya, á kjak­ fund inum hjá Dimmalætting í Sjónleikarahúsinum í farnu viku. Hon vísti á, at í Danmark stress testar Tjóð­ bankin av og á stórar bank­ ar sum Danske Bank og Nordea, tí teir hava so ovur­ honds sterka støðu í sam­ felagnum. Tjóðbankin hevur eisini Føroyar sum ábyrgdar­ øki, men ger onki sovorðið arbeiði í Føroyum. – Fremsta málið hjá Tjóð­ bankanum er at tryggja, at danska bankaskipanin ikki kollsiglir, og tí verða serliga bankar sum Danske Bank og Nordea eftirhugdir. Í Før oyum kundu vit á sama hátt stresstestað okkara størstu bankar, tí so høvdu vit havt eitt amboð, ið kundi sagt politisku skipanini, um lampurnar í bankunum lýsa grønt, gult ella reytt, sigur Malan Johansen. Hon heldur, at Landsbanki Føroya kundi gjørt hesar roynd irnar. Trupulleikin í løtuni er tó, at Landsbankin sleppur ikki niður í bøkurnar hjá peningastovnunum, tí hesum hava peninga stovn­ arnir sett seg ímóti. Lands­ bankin sleppur einans at síggja tøl fyri allan banka­ sektorin, og hesi tøl kunnu ikki brúkast at royna hald­ førið hjá bankunum. – Politikararnir eiga at koma upp í leikin og samráða seg fram til, at Landsbanki Føroya fær heimild at sam­ starva við danska tjóð bank­ an um at stresstesta før oysku peningastovnarnar. Stress­ testirnar kunnu so vísa, hvussu haldførið hjá bank­ unum er, um eitt nú set húsa­ prísirnir falla 20 prosent, ella um fiskaprísirnir falla 50 prosent, sigur Malan Johan­ sen. Herd altjóða krøv Hon vísir á, at í altjóða høpi eru reglurnar fyri bankar rættiliga nógv herdar í seinastuni við sonevndu Basel 2­reglunum, og skjótt verða eisini Basel 3­reglur settar í gildi. Nýggju regl ur­ nar hava við sær, at solvens­ krøvini og gjaldføriskrøvini verða herd. Krøvini skulu stað festast í lóggávunum hjá einstøku londunum í sein­ asta lagi í 2013, so um Føroyar fara at herða eftir litið við egnum bankum, sam svarar tað neyvt við rákið uttan­ lands. – Í framtíðini verður kravt, at 50 teir størstu bankarnir í ES, ið fara um landamørk, skulu stresstestast. Bank­ arnir í Føroyum teljast sjálv ­ andi ikki millum hesar bank­ ar, men í Føroyum kundu vit kravt tað sama, tí hóast okkara bankar ikki eru stórir í altjóða høpi, eru teir sera stórir á føroyska markn­ aðinum. Stresstestirnar kundu havt displiner­ andi ávirk an á bankarnar, so út sving ini av banka krepp um gjørd u st minni, sigur Malan Johan sen. Fyribyrgja vanlukku Ynskinum um at fáa á føtur eitt sjálvstøðugt føroyskt fíggjareftirlit ivast hon tó í. Trupult verður at uppbyggja neyðuga førleikan í einum tílíkum eftirliti, heldur hon, tí so fáir bankar eru í Før oy um, men at danska fíggj areftirlitið sum oftast kemur alt ov seint upp leikin, er ongin ivi um, og tí mugu føroyingar gjøgnum Landsbankan fáa betri innlit í støðuna hjá bankunum. – Danska fíggjareftirlitið kemur upp í leikin, tá sjúk­ lingurin er deyðadømdur, og so øsa fólk seg upp um, at føroyingar onki fingu at vita fyrrenn tríggjar dagar eftir, at Brian Mikkelsen visti alt. Men tað broytir ikki grundleggjandi støðuna, at sjúk lingurin veruliga var deyða dømdur, og tí er neyðugt at fáa í lag eina skipan, sum kann fyribyrgja, at sjúk lingurin doyr. Vit mugu tryggja okkum, at hann kann gerast frískur aftur, sigur Malan Johansen. Neyvari føroyskt eftirlit við bankunum neyðugt STRESSTEST Um føroyingar fáa at vita frá donskum ráðharra, at ein føroyskur banki er insolventur, tríggjar ella fimm dagar ov seint, er líkamikið. Neyðugt er at hava neyvari føroyskt eftirlit við bankunum, og Landsbanki Føroya átti at kunnað stresstestað føroysku bankarnar, eins og Tjóðbankin stresstestar danskar bankar, heldur Malan Johansen, búskaparfrøðingur á Virðisbrævamarknaði Føroya – Í Føroyum kundu vit stresstestað okkara størstu bankar, tí so høvdu vit hava eitt amboð, ið kundi sagt politisku skipanini, um lampurnar í bankunum lýsa grønt, gult ella reytt, sigur Malan Johansen, búskaparfrøðingur (innsetta myndin)