fríggjadagur 15. oktober 2010síða 2

nr. 146 · 15. oktober 2010 2 VIKUSKIFTI Einsamøll saman Redaktørur: Eyðun Klakstein Útgevari: Sosialurin, www.sosialurin.fo Umbróting: Sosialurin · Høvuðssniðgevi: Pætur Eyðunsson Jensen Forsíðumynd: Jákup Mikkelsen / Álvur Haraldsen 2 KluMMa: Einsamøll saman 4 REPoRtaSJa: HEnry PEtErsEn fann kærlEikan á malta 8 tiPS: HEimið og børn 10 10 ting uM sir cliff ricHard 11 90 SEKund: jákuP mikkElsEn 12 BagRund: googlE valdið 14 til aRBEiðiS: anna sofía ZacHariasEn 15 uMaftuRaftuRuM: Høgni djurHuus 16 BaKgRund: tá arbEiðsPlássið vErður Himmiríki 18 HEilSuSíðan: mEira um tEy 8 kostráðini 19 MiðlaMJaRR: tað siga tEy á facEbook og í miðlunum 23 tað HEndiR: konsErtir, tiltøk, bøkur og annað 24 ViKuMyndin Johannes Møllehave greiðir einastaðni frá, at hann tók eitt par, sum stóð og tumlaði á vegnum, upp í bilin. Hann skuldi koyra langt og vildi hava onkran at tosa við. Hann vildi tó ikki byrja samrøðuna, men vildi lata parið siga fyrstu orðini. Tey søgdu tó ikki eitt einasta orð. Tey koyrdu í fleiri tímar, og tá parið skuldi setast av, spurdi Møllehave, um tey yvirhøvur kendu hvørt annað. – Vit skulu giftast um ein mánað, var svarið. Vit tosa alsamt minni saman. Her í Keypmannahavn er heilt galið. At koma inn í bussin er sum at koma inn í eitt kapell, og kennir tú ongan (tað gert tú næstan aldri) tosar tú ikki við nakran. Øll hava ein i-pod, sum verjir tey frá umheiminum. Oyraproppar við leidningi eru eitt sterkt tekin um, at fólk ikki vilja órógvast. Og á støðum, sum krevja eitt minimum av sambandi við umheimin, t.d. á apotekinum, har man skal fylgja við í, nær man eigur tørn, hava vit fartelefonir, sum kunnu logga á netið. So sleppa vit frá at vera til staðar og at fyrihalda okkum til tey, vit bíða saman við. Eitt eru tó fremmand fólk, sum vit ikki tíma at práta við. Nakað annað eru tey, vit fylgjast við á lívsleiðini. Eygleiddi eitt par á eini matstovu. Rammurnar vóru settar til nærveru við víni og livandi ljósi. Hon hugdi uppá hann, og hann… ja, hann tosaði í telefon. Og tjekkaði mail og facebook. Líka frá forrætti til dessert søgdu tey nærum einki við hvørtannað. Tí hóast hann sat har, var hann ikki til staðar. Ì gjár bar tó av, tá eg møtti einum pari við barnavogni. Ein fitt familja, sum var farin út at trilla. Men bæði foreldrini høvdu i-podin drøn frá. Og har sat barnið púra einsamalt í verðini, hóast tað var saman við báðum foreldrunum. Tað kundi ikki tosa um, hvat tað sá og upplivdi á vegnum. Tí eingin lurtaði. Granskarar siga, at vit nú eru á veg út úr individualistiska tíðarskeiðnum. At felagsskapurin er in, og vit aftur skulu koma hvørjum øðrum við. Men so leingi vit isolera okkum í tøknini, heldur enn at varnast medmenniskjuni, hjálpa samtalukøkar og vælveru-wc fyri tvey einki. INNIHALD klumman Eydna Skaale savnsmynd kvalstur, kuldi og krím VIt eru komin væl inn í oktober og krímsjúkAN er so smátt farin at gerA um seg. fólk eru farin at HostA, sNorA og NjósA, og summi mugu LeggjA seg heima í nakrar DAgAr. eftir H1N1-sjúk uNA vænta serfrøðingar, at krímsjúkAN verður mILD í ár. men eingin vil gerast sjúkur, óansæð hvat serfrøðINgArNIr siga. her eru nøkur fakta og góð ráð um krím lagt tIl rættIs: Eydna Skaale Fyribyrging: Influensan smittar gjøgnum luftina, tá tú ert saman við smittaðum fólki. Og hon smittar lætt. sjúkan smittar frá nøs, hálsi, lungum og umvegis hendurnar, sum ofta verða dálkaðar av hosta ella njósi. minst tí til at vaska hendurnar ofta –og altíð áðrenn tú fært tær at eta. smáu sprittdunkarnir, sum gjørdust smartir, tá H1n1 floreraði, eru eitt gott tipp. Lær eisini børnini at vaska hendurnar ofta, serliga tá tey ganga í barnagarði ella skúla. Lat vera við at nerta eygu, munnu og nøs, tá tú hevur verið úti millum fólk. Ert tú saman við onkrum, sum er sjúkur, halt teg so tveir metrar frá viðkomandi. Til ber at koppseta seg ímóti krími, og tað verður viðmælt eldri fólki og teimum, ið hava veika immunverju. Tað skal helst gerast tíðliga um heystið, tí koppsetingin virkar ikki fyrr enn 3-4 vikur eftir, at sproytan er givin. virusið broytist hvørt ár, og tí er neyðugt at koppseta seg einaferð árliga. Besta verjan er tó at hava eina góða immunverju, og tað fært tú við at eta sunt og røra teg regluliga. summi halda, at slavin luft ella kuldi kann elva til krím, men tað er ikki rætt. Um hitin tó skiftir brádliga, kann tað skunda undir sjúkueyðkennini. Tá tú hevur fingið smittuna: Tú kanst smitta onnur longu dagin fyri, at tú sjálvur merkir nøkur sjúkueyðkenni. vaksin fólk smitta so leingi, tey eru sjúk og hava fepur, meðan smá børn kunnu smitta í fleiri dagar eftir, at tey eru eru fepurfrí. so skjótt tú merkir byrjandi eyðkennini, eigur tú tí at skunda tær til hús, og halda teg fyri teg sjálvan, so tú ikki smittar onnur. minst til at vaska hendurnar ofta og njós og hosta í ermuna, um tú býrt saman við øðrum. Krímsjúk børn eiga at verða hildin heima í nakrar dagar eftir, at tey annars sýnast frísk. Tað er týdningarmikið at drekka nógv, tí tú missir nógva vætu, tá tú hevur fepur. Heitir drykkir linna sárar hálsar, so tað er upplagt. Bint frið, legg teg í seingina og sov so nógv, tú hevur tørv á. Lat vera við at roykja ella drekka alkohol, tí tað kann leingja um sjúkutíðina. Linnandi heilivágur fæst eisini, til dømis hostasaft, um tú hostar illa, ella pínustillandi medisin við paracetamol, sum slær fepurin niður. Tú fært tað betri av heiligvágnum, men minst til, at tú framvegis ert sjúkur, og tí mást binda frið innandura. Um sjúkan ikki er horvin eftir eini viku, eigur tú at fara til læknan, tí krímið kann menna seg til lungnabruna, millumoyrabruna ella bruna í hjáholunum. Ert tú við barn skalt tú vita, at tað kann kennast verri enn bert ein vanlig krímsjúka, men tað er ikki vandamikið fyri barnið. Krímsjúkan verður mild í ár, halda serfrøðingar