leygardagur 9. februar 2002síða 6

10 Nr. 28 - 9. februar 2002 Nr. 28 - 9. februar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað er eingin loyna, at føroyingar altíð hava verið skjótir tó at tað eisini eyðkennir okkum, at vit geva okkum góða tíð - verður tað ikki í dag, so verður tað kanska í morgin. Tá vit hava borið eygað við nýggjar vinnumøguleikar hava vit ikki sovið í tímanum. Nú frálandavinnan bankar á dyrnar eru vit eisini fús at fara til verka og tað beinanvegin, um tað skal vera. Hóast spakin tó ikki meira enn er settur í hoyra og síggja vit javnan fólk siga, at oljan rennur helst longu um 3-4 ár. Tað verður so eisini “brúkt” politiskt. Og bjartskygd oljufólk gera sær líknandi niðurstøður til teirra brúk. Vit eiga at ansa eftir ikki at selja skinnið fyrr enn bjørnin er skotin. Bæði politikarar og vinnulívsfólk eiga at vera varin við slíkum úttalilsum, tí hesi eru ikki røtt og byggja á gitingar. Tað hevur alla tíðina verið stevnumiðið hjá teimum, sum hava lagt oljutilgongdina til rættis, at vit eiga ikki at leypa framav. Vit eiga at brúka ta tíð hetta tekur. Vit eiga ikki at fyrigykla nøkrum, at hetta tekur stytri tíð enn tað í veruleikanum ger. Tað er óheppið bæði fyri vinnu- lívið og fyri politisku tilgongdina, um vinnufólk, politikarar og onnur royna at koma við útmeldingum, sum ikki byggja á henda veruleika. Vit hava sæð, at ávísir politikarar hava roynt at leggja meira í oljuvónirnar enn gott er – fyri at vinna sær politiskar fyrimunir. Tað má tí vera uppgávan hjá øðrum, ið hava kunnleika til eina oljutilgongd at sláa kalt vatn í blóðið og royna at sissa tey, sum síggja fyri sær gull og grønar skógir í kjalarvørrinum á einum oljufundi um bert heilt fá ár. Førleikamenning av vinnulívi og íløgur í nýggju vinnuna eru kærkomin, men hesi mugu eisini byggja á eina náttúrliga og realistiska gongd. At tosa um føroyskt oljukuwait og føroyskar oljumiljóningar, um at partabrøv í ávísum oljufeløgum skjótt verða gullverd, um at vit skjótt kunnu sleppa blokkinum - tí oljan skjótt rennur - er at villeiða fólkið. Tí vit vita tað rætt og slætt ikki. Boringarnar á Atlantsmótinum seinastu árini eru ikki ov bjartar. Og eitt fyribils fund við týðandi nøgdum av kolvetni á okkara øki er ikki nokk til at byggja hvørki vinnuligar íløgur á ella til at gera politiskar dreymar til veruleika. Vit sóu, hvussu gekst á Falklandsoyggjunum, tá oljuspor vórðu funnin og róð varð framundir, at nú fór hvør íbúgvi at gerast miljóningur. Í dag er har framvegis eingin olja og miljóningar av teirri orsøk. Føroyingar eiga tí at hava bæði beinini á jørðini, hóast vit fegnir síggja, at ein olju- vinna kann gerast eitt komandi búskaparligt bein at standa á. Tað er tí av stórum týdningi, at politikarar, vinnulívsfólk oo. ikki yvirmeta eina støðu til tess at fáa ein politiskan ella búskaparligan løtuvinning burtur úr. Latið okkum halda fram við leitingini og latið okkum halda lív í einum orðaskifti her á landi, sum skal beina okkum inn á ta røttu slóðina øllum til frama. Latið okkum hvørki skapa ræðumyndir ella dylja tær. Tí vandi er í hvørjari vælferð, um vit vilja tað ella ikki. Tingini eru sjáldan bara svørt ella hvít. Tí ræður um at síggja og brúka fyrimunirnar og minka um vandarnar. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Varsemi VIÐMERKINGAR Eyðólv Dimon Hoyvík Pensjonistarnir eru eitt tilfeingi í føroyska samfe- lagnum. Summir pensjon- istar eru fólk full av orku, og gerandisdagurin hjá teimum er alt ov stuttur. Ikki ber til at meta týdningin av arbeiðinum hesi gera sum vitjanarvinir, sum ommur og abbar og eisini sum fyriskiparar í pensjonistafeløgum og øðrum felagskapum. Tí eiga myndugleikarnir, og tá kanska serliga kommun- urnar, at syrgja fyri, at tað eru góð mentannarlig- og frítíðartilboð til teirra, har teir kunnu luttaka og brúka síni evni. Spurningur um virðir og politiska kós Men tað eru eisini nógv, sum tá tey gerast gomul, summi fyrr enn onnur, hava tørv á stuðli fyri at klára gerandisdagin. Heimarøkt- arskipanin er tá ofta tann einasta hjálpandi hondin. Men nógvar eru lagnurnar, har pensjonistarnir verða viðfarnir uttan tað virðing, teir hava uppiborið. Fleiri og fleiri eldri liggja einsa- møll og óhjálpin, tá heima- hjálpin fer eftir seinastu dagligu vitjanina. Alt meðan henda støðan valdar, er yvirskot í landskassan- um, men pengarnir skulu brúkast til onnur dreyma- kend endamál. Her skal broyting koma í. Nógv kann betrast við øktari játtan til heimarøktina, men hetta er eisini ein spurn- ingur um virðir og politiska kós. Tí tað er ein aðalmun- ur millum politikkin hjá samgonguni og Javnaðar- politik. Avvarðandi rætt til farloyvi Eldrapolitikkur Javnaðar- floksins byggir á nøkur grundleggjandi virðir. Hesi eru • Virðing fyri tí einstaka pensjonistinum. • Tign og sómi í eldra- røktini • Umsorgan fyri teimum veikastu • Og tryggleiki hjá øllum gomlum. Tí krevja vit betri tænastur um alt landið, soleiðis at teimum gomlu og óhjálpnu stendur í boði • Nøktandi heimarøkt alt samdøgrið • At húsast í sambýlum við neyðugari røkt • At koma á ellis- og røktarheim, har tað er besta loysnin • At avvarandi hjá fólki á deyðastrá fáa rætt til farloyvi, fyri at verða um síni nærmastu Hetta, er ein kollvelting av tí førda eldra politikkinum hjá samgonguni, og tú kanst stuðla hesum poli- tikki við at velja Javnaðar- flokkin á komandi løg- tingsvalið. Thomas Arabo Ofta verður tosað um loys- ingarsinnaðir javnaðar- menn mótvegis sambands- sinnaðum javnaðarmonn- um. Tað er burturvið at tosa soleiðis, tí Javnaðarflokk- urin hevur eitt vældefi- nerað uppskot um Sjálv- stýrislóg, sum er ein loysn, ið tryggjar sjálvstýri innan fyri ríkisfelagsskapin. Millumvegurin Tjóðveldismenn vilja altíð síggja markið innanfyri ríkisfelagsskapin sum sam- bandskt, meðan sambands- menn vilja altíð tulka fult sjálvbjargni sum ov loys- ingarkent. Javnaðarflokk- urin miðar móti fullum sjálvbjargni í ríkinum. Um fólk ganga og halda, at Javnaðarflokkurin skal taka undir við fullveldisætlanini hjá Tjóðveldisflokkinum, so fara tey skeiv, tí nettup markið við ríkisfelags- skapin er munurin millum hesar flokkar. Fullveldi hypotetiskt í dag Tað er margháttligt, at Tjóðveldisflokkurin altíð ákærir Javnaðarflokkin fyri at verða sambandskan, tí vit eru so ómetaliga langt frá málinum um sjálv- bjargni, ið flestu flokkar kunnu semjast um. Mun- urin á Javnaðarflokkinum og Tjóðveldisflokkinum er, at Javnaðarflokkurin vil verða verandi í ríkinum og Tjóðveldisflokkurin vil útum. Um Tjóðveldisflokk- urin ikki var so grammur eftir at staðfesta fullveldi og harvið hevur vent sjálv- stýristilgongdina á høvdið, so kundu Javnaðarflokk- urin, Tjóðveldisflokkurin og aðrir flokkar yvirtikið mál fyri mál og arbeitt hóv- liga fram móti búskapar- ligum sjálvbjargni. So kundu føroysku flokkarnir eftir tað tikið slagsmálið um innafyri ella uttanfyri ríkisfelagsskapin, tá full- veldi ikki longur bert er ein hypotetiskur møguleiki. Virðing fyri pensjonistunum Yvirtaka fyrst og so diskutera loysingina VIÐMERKINGAR Marjus Dam Løgtingsmaður Hóast lyftir um skattalætta frá Fólkaflokkinum undan seinasta valið, elegant eftir valið var skift út við full- veldi og harav skattaøking og vavgreyt, so er neyðugt at lækka skattin. Nú kann ein ikki vænta annað, enn at skattir og avgjøld hækka undir Fólkafloks- og Tjóð- veldisleiðslu. Tí tað hevur tað altíð gjørt. Tað er ein søguligur veruleiki. Loys- ingin kostar nevniliga so nógv, at tað skal ein øðilig skattahækking til. Ein so stór hækking, at teir ikki tora at siga føroyingum tað. Ei heldur tora at halda eina fólkaatkvøðu um loysing- ina. Skattur niður - ella løn nógv upp: Føroyingurin kann ikki longur liva við, at pro- gressiviteturin í skattinum ger, at hvør einasta lønar- hækking, og gott tað, endar í landskassanum. Grann- skoðari hevur rokna út, at príshækkingar, skattir og avgjøld meira enn eta lønarvøksturin upp hjá føroyingum. Tí er reallønin lækka seinastu árini. Tað má tí vera eitt neyð- ugt krav frá hvørjum ein- asta føroyingi eins og fakfelagi, at skattatrýstið og avgjaldstrýstið lækkar. Tað er eisini einasti møgu- leiki fyri, at okkara kapp- ingarføri ikki skal fara fyri bakka. Tí fakfeløgini hava bert ein møguleika at bøta um viðurskiftir hjá teirra limum. Nevniliga við at krevja munandi lønarhækk- ing. Eina so munandi lønar- hækking, at tað sum er eftir eftir skatt er á einum støði, sum í grannalondunum. Og um lønarlagið skal sera nógv upp, orsaka av eini alt ov grammari skattainn- krevjing, so verður vinnu- lívið taparin, og harvið arbeiðarin og skattavaldið. Tað er tí sera neyðugt, at skattatrýstið lækkar. Á øllum skattastiganum. Tá tosa verður um, at arbeiðsmegi tørvar mangar staðir í landinum, so or- søkin fyri stóran part drepandi skattatrýstið. Um skattatrýstið lækkaði, so hevði nógv arbeiðsmegi beinanvegin verið tøk. Tí undir núverandi køvandi skattatrýsti er galdandi, at nógv fólk halda seg ov góðan til at arbeiða um kvøldi og næturnar - fyri at kalla onga inntøku - av tí at øll meirinntøkan av eyka- arbeiðinum endar í full- veldiskassanum hjá Fólka- flokkinum. Honum, ið lov- aði at skatturin skuldi lækkast, undan seinasta vali, men onki gjørdi fyri at halda lyfti, tvørturímóti. Hvussu leingi skal før- oyski veljarin haldast fyri spott av deyminum av val- fleski, ið bert var roykur, í angaði væl undan vali. Um skattalætti skal fremjast, so merkir tað, at skattaprocenti lækkar í verki. Á hesum øki er at kalla onki hent hetta sam- gonguskeið. Men teir í Tinganesi hava eisini havt annað at hugsa um. Nakað, ið als ikki merkir skattalætta! Neyðugt við skattalætta Um ikki kappingarføri skal fúka, er neyðugt við skattalætta Bjarni Djurholm landsstýrismaður Nú allir flokkar hava játtað felags yvirlýsingina, sum løgmaður og danski for- sætismálaráðharrin 14. jan- uar settu navn undir, eiga vit at taka samanum. Høvuðssetningarnir í yv- irlýsingini vóru: 1)“Regeringen er indstillet på at samarbejde om Landsstyrets ønsker om overtagelser af yderligere sagsområder inden for grundloven og rigsen- hedens rammer”. 2)“Regeringen og Lands- styret vil efter Landsstyr- ets ønske indlede for- handlinger om overtag- else af de sagsområder, som hjemmestyreloven ikke giver mulighed for, med henblik på politisk stillingtagen. Regeringen vil på dette grundlag medvirke til at skabe et lovgrundlag for disse sagsområders overtag- else”. Sostatt er semja um at venda processini á høvdið. Raðfylgjan í tilgongdini í ríkisrættarligu viðurskift- unum er ikki longur avger- andi fyri málsetningin. Samantvinnanin av suvereniteti og skiftistíð er liðað sundur. Nú kann landsstýrið miðja eftir at gera sáttmála, har løgtingið einsamalt hevur heimild at yvirtaka málsøki. Gjald- ingin fyri hvørt málsøki sær verður at gjalda av landskassanum so hvørt, sum yvirtikið verður. Sostatt verður tað gjørligt at skipa ríkisrættarligu viðurskiftini eftir tí leisti, sum løgtingið og í síðsta enda veljarin metir at vera rætt. Ein lagalig og varlig skipan, har eingi óráð verða tikin. Har broytingarnar fara at taka ta tíð tær taka. Á fundi við landsstýrið, boðaði forsætisráðharrin frá, at burtursæð frá mál- unum, sum eru karmar um ríkiseindina, so kunnu ikki bert lista A og B-mál verða yvirtikin, men eisini øll mál, sum ikki er nevnd í umrøddu listum. Forsætis- ráðharrin ásannaði, at heimastýrislógin ikki er tíðarhóskandi karmur í gerandissamskiftinum og í sambandi við møguligar yvirtøkur. Tí mælti hann til at dagføra viðurskiftini Føroya og Danmarkar mill- um, so at samsvar verður millum ríkisrættarligu karmarnar og semjuna í yvirlýsingini. Nýggir karmar- samveldisskipan Við støði í yvirlýsingini (sum øll eru samd um) eiga vit tí at fáa viðurskifti okk- ara við danir í trygga legu. Tað er avgjørt neyðugt fyri føroyskan politikk, at vit fáa nýggja avtalu, sum einaferð med alla leggur avgerðirnar um støðu okk- ara í ríkinum til løgtingið og føroyska veljaran. Eina avtalu, sum eisini forðar fyri konfrontatiónspolitikk- inum. Nú høvi býðst, eigur politiski myndugleikin tí skjótast at virka fyri skipan, sum fjøldin av føroyingum tekur undir við. Undirritaði fer tí at skjóta upp, at nýggj samveldisavtala við danir verður skipað eftir hesum meginreglum (samsvarandi felags yvirlýsingini): Samveldisskipan 1.Føroyska heimastýrið kann gera av, at øll málsøki, undantikin uttanríkismál, verju- mál, ríkisborgararætt- ur og gjaldoyramál, kunnu yvirtakast sum føroysk sermál við teirri fylgju, at heima- stýrið tekur uppá seg tær útreiðslur, ið fylgja við teimum. 2.Heimildirnar hjá Landsstýri og Løgtingi í uttanríkismálum verða víðkaðar til at umfata altjóða sátt- málagerðir viðvíkj- andi yvirtiknum mál- um og medavgerða- rætti í øllum málum, sum viðvíkja Føroy- um. 3.Tekur Føroya fólk av- gerð um, at Føroyar verða sjálvstøðugar, koma málsøkini uttan- ríkismál, verjumál, ríkisborgararættur og gjaldoyramál undir føroyskt málsræði. 4.Danska stjórnin boðar altjóða samfelagnum frá nýggja sáttmála- num. Vit mugu koma burtur úr naggatódnini. Nú er stund- in komin, har vit í sátt og semju normalisera og fáa trygg, lagalig og skilagóð viðurskifti Føroyar og Dan- markar millum. Løgmaður og forsætismálarráðharrin hava slóðað fyri møguleik- anum. Viðurskiftini Føroyar og Danmark millum normaliserast! Neyðugt, at fara burtur frá øsingini og ístaðin fáa trygg og skilagóð viðurskifti Føroyar og Danmarkar millum - eina samveldisskipan Jónfinn Olsen form. í UfM Gleðiligt at hoyra, at landsstýrismaðurin í Almanna- & heilsumál- um nú tekur barnagarðin á Landssjúkrahúsinum í álvara. Hetta hendir dagin eftir, at pallborðs- fundurin hevði verið í Norðurlandahúsinum, har Miðflokkurin tók hetta mál fram og vísti tað seg, at blíva eitt av høvuðsevnunum á fund- inum í seinna hálvleiki. Hetta var júst tað, vit vildu hava, at fólk sóu álvaran í, at barnagarð- urin á Landssjúkrahús- inum fer at loysa stóran part av barnaansingar- trupulleikunum í høv- uðsstaðarøkinum, hann fer eisini at gera tað attraktivari hjá læknum og sjúkrasystrum at koma hendavegin og søkja starv á Lands- sjúkrahúsinum. Verður barnagarðurin á Landssjúkrahúsinum veruleiki (sum Mið- flokkurin vil arbeiða fyri) fer hetta at lætta trýsti á hinar ansingar- stovnarnar, av tí at tey, ið arbeiða á Landssjúkra- húsinum vilja væntandi flyta børn síni á henda barnagarðin, onnur sum so standa á bíðilista sleppa sostatt inn á hinar stovnarnar. Leypa pláss av á barnagarðinum á Landssjúkrahúsinum, hevur verið frammi at børn, ið standa á bíði- lista, kunnu fáa møgu- leika at koma inn á hesi plássini. Hetta saman við ætlandi 20.000.000,00 íløguni fram til 2023 hjá býráð- num skuldu barna- ansingartrupulleikin í Havn verið loystur. Miðflokkurin vil vísa á, at Eirargarðurin skal fáa frið hesum viðvíkj- andi og brúkast til tað, Eirargarðurin verður brúktur til í dag. Barna- garðurin skal hava nýggj høli og ikki nakra fyribils loysn. Til viðmerkingarnar hjá ávísum politikara í bløðunum herfyri, er bert at siga: »halt teg til at arbeiða landspolitiskt so leingi tú ert løgtings- maður, tí sannlíkt er, at ein trupulleiki er við- víkjandi Landssjúkra húsinum, og tað er at ongir barnaansingar- møguleikar eru til børn- ini hjá teimum, ið ar- beiða har og trupulleikin er eisini stórur at fáa fólk at koma henda veg- in at arbeiða av somu orsøk. Eitt sum eisini kann nevnast er, at nýggj útbúgving fyri komm- unulæknar skuldi setast í verk, har møguleiki skuldi verða hjá tveim- um at taka hesa útbúgv- ing í Føroyum, men bert ein skal byrja, tí fleiri spurdu seg fyri, men millum annað var tað væntandi barnaansing, ið gjørdi, at fólk settust aftur at koma henda vegin«. Jú, hetta má sigast at vera ein landstrupul- leiki, men er eisini ein trupulleiki fyri Havnar kommunu, av tí at Landssjúkrahúsið er í Havn. Hava borgarar ikki eisini ein rætt, sum búgva í Havn, eins og aðrar borgarar hava ein rætt kring alt landið. Latið okkum standa saman og loysa henda samfelagstrupulleika í felag, so barnafamilj- urnar ikki líða av tvørr- andi vilja frá politik- arunum. Latið okkum ikki verða so ábyrgdarleys at verristilla heilsu- og sjúkrarøkt her á landi, tí man ikki vil raðfesta/- prioritera børnini og familjur teirra. Vælsign- aðir veiti hesa íløgu til barnagarðin á Lands- sjúkrahúsinum sum skjótast. Miðflokkurin vil ar- beiða fyri at tryggja familjuni saman við børnum teirra tær bestu umstøður og góðar upp- a l i n ga r m ø g u l e i k a r kring alt landið. Landssjúkrahúsið og Barnagarður C M Y K 11 10 veitst tú ikki tað?