fríggjadagur 5. november 2010síða 16

nr. 155 · 5. november 2010 16 VIKUSKIFTI dansarinna Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Á pallinum dansar ein ung og vøkur svørt genta hulabanduladans til bongo­ jazz. Við víðopnum, argandi eygum og sleiktum dreingjahári. Hon er nakin, og um lendarnar hongur eitt bast við gulum bananum og darlar til rútmisku rørslurnar. Og fólk eru á gosi. Árið er 1926 og staðið er París. Og hetta er kollveltandi og óhoyrt, tí hon er kvinna og svørt og nakin. Men tí betur í París og ikki í heim landi hennara USA, har skiln aðurin millum rasurnar er so hjølfestur, at nakni banandansurin hevði ikki gingið ann. Har, eins og í Europa skapar hon øsing í meirilutans trongu heimsfatan. Men, í Europa, verður hon eisini móttikin við opnum ørmum, sum eitt eksot iskt natúrbarn, eitt dekadent listar ligt innslag í ment­ anar radikala um hvørvinum. Í einum tíðarskeiði við »funkis, frísinni og fascismu«, sum onkur hevur nevnt hetta spennandi remb ingar tíðarskeiðið mill um kríggini bæði. Onki er svart og hvítt Søgan um Josephine Baker er søgan um ungu, svørtu dansarinnuna, sum ikki vildi góðtaka, at heimurin var svartur og hvítur. Hvørki tá umráddi rasu, sexualitet ella kyn. Við Gudsgivnu dansi­ og sang gávum sínum gekk hon sínar egnu og øðrvísi leiðir í stríðnum fyri javn rættindum millum menniskju, og kom á hendan hátt á tal við allan tann modernaða heimin. Fødd og uppvaksin í Missouri í USA. Mamman svørt, pápin hvítur, men ókendur. Í heimlandinum var fíggjar­ ligur ótryggleika, rúsdrekkaforboð og rasu skilnaður. Og als ikki pláss fyri einari ungari, svartari lista kvinnu, sum vildi nak að meira við lívinum, enn tað, sum henni var lutað til í dópsgávu í Guds út valda landi. Longu sum 12 ára gomul gavst hon í skúl anum, so hon kundi sleppa at dansa. 14 ára gomul ferðaðist hon runt í landinum við ymsum svørtum dansi bólkum, og sum 17 ára gomul, í 1923, endaði hon í dreymabýnum New York, á sjálvum Broadway. Men hon vildi ikki taka til takkar við at spæla »blackface«, sum var einasti leikluturin fyri litt og svørt fólk í USA. Rasuskilnaðurin, segregationin, loyvdi ikki svørtum at standa á palli. Bert um tey vórðu málað svørt og parodieraðu »nekaran«, so áskoð­ ar arnir hildu, at tey vóru hvít í veru leikanum. Vann avantgarduna So evnaríka dansarinnan leitaði sær út um land oddarnar og bergtók eftir ong ari tíð mentanarháborgirnar París og Berlin. Har gjørdist hon skjótt mið depilin í avantgardistiska lista umhvørv inum í seinnu helvt av 20'unum, serliga eftir víðagitna banandansin á Folies­Bergères í Paris. HeimuRin er ikki svaRtuR og HvítuR. Hetta vildi Hin unga DansaRinnan JosepHine BakeR prógva, tá Hon við nakinDansi og øðrum ósømiligHeitum skapti øsing og kjak í vestuRHeiminum í 20'unum og fram Svarta Strí við gula ban Josephine Baker, 1906-1975. Heimskend amerikonsk/ fronsk dansarinna, skemtari, sangarinna og mannarættinda- stríðskvinna