fríggjadagur 5. november 2010síða 17

nr. 155 · 5. november 2010 17 VIKUSKIFTI Tann nú heimskenda dansarinnan bleiv eisini partur av danska mentanar­ umhvørvinum, tá hon varð gestadansari á Dagmarteatrinum í Keypmannahavn summarið 1928. Eins og aðrastaðni vórðu roynd irnar at steðga henni gjørdar til skamm ar í Danmark, tí navnframir mentanar­ persónar tóku hana til sín og talaðu henn ara søk. Eitt nú skrivaði gitni dan­ in, Poul Henningsen, í Politiken »Um til ber at læra at vera natúrlig, áttu møður at sent døtur sínar í læru hjá Josephine Baker.« Í mun til USA var ongin sunduskiljing millum svørt og hvít í Europa, tí her vóru so fá svørt. Ikki harvið sagt, at racisman ikki ráddi fyri borgum í Europa, tí tað gjørdi hon. Men her kundi hon upptraðka sum Josephine Baker, uttan at verða málað svørt! Djørv og syrgilig parodi Fyri Josephine Baker var aðalmálið ikki at undirhalda, men at lata upp eyguni á teim um, sum tvíhildu um rasuskilna og aðra menniskjakúgan. Hetta gjørdi hon eisini við at lut taka í kjaki og blaðskriving, tá tað lá fyri. Í blaðgrein frá summarinum í Keyp­ mannahavn skrivar hon: »Gævi satt, at framkomni heimurin einaferð megnar at drepa rasuhatrið og loyvir øllum rasum at tráast eftir vakurleika.« Kynstrið, sum Josephine Baker meistr aði fram um onnur var, at hon skilti og brúkti eintáttaðu ímyndinar um ras urnar og teirra eyðkenni, í listini. Hon var so mikið rúmlig, at hon visti, at við at yvir spæla stereotypurnar, kundi hon vera við til at bróta tær niður. Til dømis í banandansinum, har hon spælir primitiva ímyndin av fría og villa, sexuelt óspilta upprunafólkinum í ur skóginum. Á siviliseraða pallinum dansar hon spillnakin runt við eksot isk­ um, falliskum eftirgjørdum banan um. Ein djørv, og eisini syrgilig, parodi. Í dag kanska eitt sindur naivt, men nýskapandi í samtíðini. Ættleiddi 12 børn Hesi árini fekk Josephine Baker eisini stóra undirtøku sum fotomodell og films stjørna í Fraklandi. Í 1937 gjørdist hon franskur statsborgari, og undir 2. heims kríggi var hon virkin í fronsku mót støðurørsluni, millum annað sum njósnari. Sagt varð, at týsku her menn­ irnir gjørdust so hugtiknir av henni, at hon ótarnað slapp tvørtur um øll landa­ mørk við loyniligum skjølum. Fyri hetta avrik varð hon stórliga heiðrað av fronsku stjórnini eftir krígslok. Í 50'unum og 60'unum gjørd ist hon virkin í amerikanska borgara rætt inda­ rørsluni, og gekk, saman við vin fólk­ unum Martin Luther King Jr. og kon uni Coretta Scott King, á odda fyri einari »ikki harðskapsleið« til tess at avtaka rasu skilnaðin í suður stat unum. Um sama mundið fór hon eisini undir eina aðra forvitnisliga verkætlan: At ætt leiða børn úr ymsum londum við yms um liti og uppruna. Tey 12 børnini búðu saman við henni á slottinum, Les Milandes, sum eisini var karmur um felags skapin »Barnanna ST«. Enda mál­ ið við hesum var at prógva, at fólk við ym iskum uppruna kunnu liva friðar liga saman í sátt og semju. At fíggja »ælabogafamiljua«, sum hon rópti hana, skipaði Josephine Baker stórslignar konsertir kring Europa í 50'unum og 60'unum. Har upptraðkaði hon í upplýstum stjørnudusti við tekk­ ilig um kjólum, glitrandi pailettum og tøl andi fjaðrum – sum ein sonn, men eisini sterk, diva. ðSkvinnan andansinum Ikki fyrr enn í 1973 fekk Jasephine Baker uppiborna viðurkenning í USA. Framførslan í Carnegie Hall í New York hevði standandi lógvabrestirnir við sær Josephine Baker ættleiddi 12 børn av ymsum uppruna. »Ælabogafamiljan« skuldi prógva, at fólk við ymiskum uppruna kunnu liva friðarliga saman í sátt og semju