mikudagur 13. februar 2002síða 6

10 Nr. 30 - 14. februar 2002 Nr. 30 - 14. februar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Stríðið millum ísraelar og palestinar tykist onga enda at fáa. Tað stendur við og harðnar. Hetta stríð er ein endaleys hevnd, har báðir partar gerast tap- arar. Skal tað fáa ein enda, má onkur gevast. Men higartil hevur tað víst seg, at hvørgin vil gevast við sínum hevndaratsóknum. Alt ov mong ósek menn- iskju hava latið lív í hesum bardaga, sum eisini er ein hóttan móti heimsfriðinum. ST-felagsskapurin, sum má metast at vera ein óheftur og neutralur felagsskapur, hevur heitt á báðar partar um at gevast. Fleiri friðarroyndir eru gjørdar. Ísraelski leiðarin Sharon vil ikki hoyra talan um friðarroyndirnar hjá ST, ið snúgva seg um kjarnuna í málinum og ikki bara avleiðingarnar. Og kjarnin er, sum ST-umboðsmaðurin Terje Rød Larsen gjørdi greitt í sjónvarpi í gjár, at fyri at fáa frið má Ísrael gevast við nýggjum búsetingum og lata palestinum aftur øki teir hava hersett og bygt upp nýggjar búsetingar. Hetta er eisini tað sum fleiri eitt nú amerikanskir semingsmenn hava gjørt greitt. Neyvan nakar, ið vísir á hetta, tekur undir við palestinsku sjálvmorðsatsóknunum og øðrum atgerðum móti ísraelum. Men ísraelska stjórnin hevur ikki loyvi til at venda deyva oyrað til, tá altjóða friðarsemingsmenn og stovnar sum ST biðja hana um at gera nakað við spurningin um hersett land. Tí má tað koma eitt útspæl frá Ísrael um, at tað vil viðgera henda spurningin aftur í størsta álvara. Palestinar hava eins og ísraelar sín fulla rætt til land. Hetta er tað málið snýr seg um. Og her er tað, at USA misrøkir sínar skyldur. Ístaðin fyri at ganga inn fyri eini herðing av hevndar- atsóknunum móti palestinum, átti USA at tvingað Sharon til samráðingarborðið. At fingið hann at góðtikið tær mongu friðarætlanir, sum bæði amerikanarar sjálvir og onnur hava tilevnað – og sum allar greitt siga, at ísraelska stjórnin má geva landaøki frá sær aftur. Soleingi einki verður gjørt við tað kunnu vit rokna við, at palestinskir bólkar fara at gera um seg. Tað syndarliga er, at víðgongda støðan hjá ísraelsku stjórnini hevur fingið eisini hóvligar palestinar at fara upp í stríðið. Hon hevur bara gjørt ilt verri. Sum ein av búskaparligu stuðlunum hjá Ísrael eigur USA tí at kenna sína ábyrgd og leggja trýst bæði á pale- stinar og á Ísrael at fara aftur til samráðingarborðið. Tað er eingin onnur loysn. Í síðsta enda kann hevndin gerast so øgilig, at hon kann ávirka sjálvan heimsfriðin. At USA hevur viljað brúkt pengar, fólk og orku til at niðurberja terrorvirksemi er gott, men tá kann tað ikki standa og hyggja at, meðan ísraelskir stríðsvognar og flogfør bumba palestinar og palestinskar búsetingar sundur og saman. Eingin kann heldur góðtaka palestinsku drápini. Men fyri at steðga hesum høpisleysu drápum mugu vit til kjarnuna, orsøkina, og hon er hersett land. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Stríð um land VIÐMERKINGAR Dan Reinert Petersen javnaðarmaður Yvirskriftin er eitt fremm- andaorð, ið merkir ein stýr- isform, har stjórnin stjelur fólksins pengar. Hetta kundi mint á suðurameri- kansk viðurskiftir, t.d. í Argentina. Men okkum nýtist als ikki at fara so langt at leita eftir hesum fyribrigdi. Stutt undan jólum sam- tykti samgongan eina fíggj- arlóg, sum í útgangsstøði gav hall, tí samgongumenn í nationalistiskari fáfongd høvdu skorið blokkin við 366 mill. kr. Einans 15 tinglimir atkvøddu fyri hesum stóra niðurskuri. 15 føroyingar avgjørdu, at vit øll skuldu gerast 366 mill. kr. fátækari í ár og mong ár fram. Samgongumenn hava tvíhildið um, at fullveldið onki skuldi kosta. Men hvat kundu vit fingið fyri hesar 366 mill? Vit kundu t.d. nøktað allan ellis- og røkt- arheimstørvin, eini 400 stovnspláss í ár og goldið alt kontant. Vit kundu eisini hækkað fólkapensiónirnar fleiri túsund kr. um mánað- in, uttan at hetta varð fíggjað yvir skattin. Tann nýggi Smyril, sum nú skal byggjast og kemur at tyngja fleiri fíggjarlógir fram, kundi verið koldin kontant. Nýtt skip, pengarnar í hondina. Ger so væl! Planir eru um at gera undirsjóartunnil millum Leirvíkina og Norðoyar. Eitt sløð av pengum varð sett av til endamálið við eini eykajáttan seinasta ár, men onki oyra er sett av til verkætlanina á fíggjarlóg- ini í ár. Pengar vóru snøgt sagt ikki til tað. Varðveittu vit blokkin á sama støði, sum henda samgonga tryggjaði sær alt skeiðið, kundu vit sett á at bora til Norðoyar tann dag í dag. Og tá tunnilin var liðugur, var hann goldin allur sum han var, og vit høvdu enntá sloppið undan bummpeng- um. Her eru bara nøkur hug- skot, hvussu Javnaðar- flokkurin hevði húsast, um vit sótu við ræðið. Øll hesi stórmál høvdu sjálvandi ikki verðið nádd eftir einum ár sjálvandi. Men eftir 4 árum tvs. ein- um valskeiði vóru øll hesi mál nádd. Uttan at tað nervaði skattaborgaran ella landskassan við einum oyra. Tað er ein undarlig kensla, man situr við, at vita sær at vit hava eitt stýri, sum miðvíst rekur ein politikk, sum ger tað trengri hjá borgaranum, tí teir tóku 366 mill. kr. frá okkum. Er ikki tíðin komin, at vit geva teimum fótin eitt ávíst stað? Heðin Mortensen løgtingsmaður Havnin er nógv vaksin seinastu árini. Bæði í vídd og fólkatali. Tað er sjálv- sagt spell, um Føroya fólk burturav verður eitt býar- fólk og missir sambandið við bø og haga, sjógv og djóralív. Vit hava øll gott av at vera eitt sindur bygdar- lig. Tí er umráðandi at vit geva fólki, sum at kalla einans hava møguleika at arbeiða í Havn, møguleikan at búgva á bygd. Nólsoyggin er ein fyri- mynd í so máta. Hóast al- ment ein útoyggj, hava fólk í Nólsoy gott samanhald og hava enntá varðveitt eitt serligt bygdarmál. Tað er ongin ivi um, at tað ber væl til at vera stovnsleiðari í Havn og samstundis búgva í Nólsoy. Fleiri aðrar bygdir eru í Suðurstreymi, sum kunnu geva fólki tað lívsinnihald, sum bygdaumhvørvið gev- ur. Hestur, Norðradalur, Syðradalur, Hvítanes og Kaldbak eru sannar perlur. Men Nólsoy og Hestur og bygdirnar Syðradalur og Norðradalur hava serligan samferðslutørv. Vit mugu tryggja okkum, at landið ger sín part av tí, sum skal til á tí økinum. Landið skal syrgja fyri, at hestmenn og nólsoyingar sleppa til arbeiðis í Havn sum øll onnur. Har má ongin slingur vera í valsin- um, og landið má eisini tryggja vegirnar til Syðra- dals og Norðradals. Landið má selja komm- ununi jørð til bæði útstykk- ingar og traðir í hesum bygdum, so tað verður møguligt at búgva og trívast í hesum bygdum, sum samstundis eru útjað- ari og partur av nærum- hvørvinum hjá Havnini. Kleptokrati Nærbygdirnar Vegna nevndina í SU Kristoffur Gaardlykke, formaður Á uppstillingarfundi hjá Suðurstreymoyar Javnaðar- felag í farnu viku valdi Sosialistiskt Ungmanna- felag at stuðla Katrini Gaard. Nú hon seinni hevur tikið seg av listanum, er hetta hennara egna avgerð. Nevndin í Sosialistiskum Ungmannafelag hevur fleiri ferðir heitt á Katrina Gaard um ikki at taka seg av listanum, men hennara støða er endalig. Hetta harmast vit um, men taka tað til eftirtektar, og tí hev- ur felagið avgjørt at skjóta Bartal Nolsøe Poulsen upp sum valevni á komandi uppstillingarfundi hjá Suð- urstreymoyar Javnaðarfe- lag. Sosialistiskt Ungmanna- felag vónar, at limirnir hjá Suðurstreymoyar Javnaðar- felag taka hetta til eftir- tektar og stuðla Bartal Nolsøe Poulsen sum um- boð fyri SU. SU nýtt valevni í Suðurstreymi VIÐMERKINGAR Bjarni Djurholm landsstýrismaður Í útvarpssamrøðu mána- kvøldið nýtti Høgni Hoydal møguleikan at niðurgera uppskotið um smidligari og lagaligari tilgongd Føroyar og Danmarkar millum. At HH so eisini nýtti høvið at bera fram ósannindir og annars at speireka undir- ritaða – ja, tað skal hesa- ferð fara aftur við borðin- um. Uppskotið um broyttu karmarnar, ein samveldis- skipan, hevur eittans enda- mál: At avgerðirnar um framtíðarstøðu okkara verða hjá Løgtinginum og Føroya Fólki. Hetta hóvar ikki HH, sum heldur vil halda fram undir heimastýrisskipanini, har neyðugt verður við ótaldum samráðingarum- førum, so hvørt einstøku málsøkini verða yvirtikin. Men tað er kanska júst í samsvari við politikkin hjá HH, tí tá verða samráð- ingarúrslitini altíð treytað av danskari vælvild/illvilja hjá skiftandi donskum stjórnum. Sostatt fer áhald- andi at bera til at kóka politiska súpan upp á viðurskiftini Føroya og Danmarkar millum – val- skeið aftan á valskeið.... Úr leysum lofti Í somu viðtalu pástendur HH, at uppskotið hjá undir- ritaða limar okkum inn í danska ríkið. Hetta er sjálvsagt tikið úr leysum lofti. Øll, sum hava minsta skil fyri ríkisrættarligu viðurskiftunum vita, at henda niðurstøða er púra burturvið og vísir bert, hvussu ósakligur HH er, tá samanum kemur. Og so páhaldið hjá HH um, at samtyktin um Sjálv- stýri Føroya Fólks er størsta fullveldisstigið?! Hvussu kann HH sleppa – uttan viðmerking, at bera fram slíkan pástand, tá løgtingssamtyktin bert er áheitan á landsstýrið um at yvirtaka málsøki eftir heimastýrislógini og at málsetningurin longu er brotin, tí bert eitt av tíggju málum, sum skuldu yvir- takast ársskiftið 2001/02, er komið undir føroyskt máls- ræði? Og ikki minst, so binda løgtingssamtyktir bert í tí valskeiði, tær eru samtyktar! Men hvussu sær sam- veldisuppskotið so út: 1.Føroyska heimastýrið kann gera av, at øll málsøki, undantikin utt- anríkismál, verjumál, ríkisborgararættur og gjaldoyramál, kunnu yvirtakast sum føroysk sermál við teirri fylgju, at heimastýrið tekur uppá seg tær útreiðslur, ið fylgja við teimum. 2.Heimildirnar hjá Lands- stýri og Løgtingi í uttan- ríkismálum verða víðk- aðar til at umfata altjóða sáttmálagerðir viðvíkj- andi yvirtiknum málum og medavgerðarætti í øllum málum, sum við- víkja Føroyum. 3.Tekur Føroya fólk av- gerð um, at Føroyar verða sjálvstøðugar, koma málsøkini uttan- ríkismál, verjumál, ríkis- borgararættur og gjald- oyramál undir føroyskt málsræði. 4.Danska stjórnin boðar altjóða samfelagnum frá nýggja sáttmálanum. Uppskotið er beinleiðis týðing av yvirlýsingini frá 14. januar hjá løgmanni og forsætismálaráðharranum. Lagt er upp til einfaldan og smidligan karm, har avgerðirnar um framtíð- arstøðu okkara verða tiknar av føroyingum og ikki av dønum. Forðað verður so- statt fyri, at skiftandi danskar stjórnir fara at hava møguleika at leggja føtur fyri ynski úr Føroyum um yvirtøkur. Talan er um skipan, sum tekur av heimastýrislógina og sum setur tilgongdina millum Føroyar og Danmark á skinnarar – einvegis, og sum føroyingar ynskja tað. Onnur avleiðing er, at tær fýra dimensiónirnar í før- oyskum politikki verða sjóðaðar niður í tvær, nevniliga høgra og vinstra- politikk. Hetta uppskotið slær HH upp í glens, kanska í ómegd, ella tí at HH trýr meiri uppá 7-mílabroyt- ingar innan heimastýris- lógina, har danir hava sein- asta orðið?! HH hevur avdúkað, at hann onga loysn eigur upp á viðurskiftini Føroyar og Danmarkar ímillum, uttan - heimastýrisskipanina. Nú er soðið vorðið tunt - nevndi nakar nýggju klæði keisarans? Tvær lýsingar Hvítabók um samveldi: felagsheiti fyri ymisk sløg av ríkjum, ríkjasambondum og sambandsríkjum, ið hava tað til felags, at tey í sjálvum grundstøðinum (t.d. í stjórnarskipanini ella í altjóðarættarligum sátt- mála) eru samansett av meira ella minni sjálv- støðugum umveldum. Dømi eru m.a. Ísland- Dan- mark 1918-1944 og USA. Og Ensk-Føroyska orða- bókin (Stiðin) um Comm- onwelth: Tjóðveldi, lýð- veldi. Og um The British Commonwelth of Nations = Bretska Samveldið. Leila á Lofti chess@post.olivant.fo Tað hevur seinastu árini verið nógv tosað í fjøl- miðlunum,millum vinnu- lívsfólk og politikarar, at føroyingar mugu fyrireika seg til oljuvinnuna, sum eftir øllum at døma fyrr ella seinni kemur til Før- oyar. Vit hava eisini hoyrt, at vinnan skal brynja seg til at taka lut í oljuvinnuni og so- statt vera klár, tá tann tíð kemur. Eg siti tí eftir við spurn- inginum , hví tað ikki er tikið hædd fyri tí einstaka føroyinginum, sum av ágrýtni, fer út um landodd- arnar at søkja sær starv innan henda ídnað,eg hugsi serliga um størv umborð á boripallum og boriskipum. Sum ivaleyst nógvir før- oyingar av egnum royndum longu vita, er hendan vinnan ikki tað lættasta staðið, at “fáa fótin innum”, tí tú sum einstaklingur neyvan hevur tær røttu kontaktirnar. Tað er nú eina ferð so- leiðis ,at ein umsøkn uttan “andlit” sum oftast endar niðast í bunkanum hjá ein- um arbeiðsgevara. Men hvussu hjálpa vit so tí ein- staka føroyingurin? Tað kann í hvussu so er ikki vera við at viðkomandi sjálvur má gjalda ferðina aftur og fram til arbeiðis. Ì Bretlandi, til dømis, skal arbeiðsgevarin gjalda ferðaseðilin við toki frá bústaði og til Aberdeen, hagani tyrlan flýgir út til boripall ella boriskip, og hvar stand by- og supply bátar sigla út frá. Sum kunnugt er einki tok úr Føroyum til Aberdeen, men arbeiðarin má nýta flogfar til og frá arbeiði, sum arbeiðsgevarin (út- lendska oljufelagið/veiting- arfelagið) aloftast ikki vil gjalda, tá velur hann heldur at seta ein breta í starv. Ì dag ber heldur ikki til, eins og tað gjørdi áðrenn 01.01.2001, at fáa skjal- prógvaðar ferðaútreiðslur sum frádrátt í skatti í Før- oyum. Hetta valdi figgjar- málastýrið at broyta, sam- bart kunngerð nr. 120 frá 22 desember 2000, so sjófólk fáa ein samdøgur- frádrátt áljóðandi 300 DKR. Hetta er ein frádrátt- ur sum verður givin pro- centvís av teimum 300 krónur um dagin so ljóð- andi: Frítt innivist 20% Kostur 50% Ferðing 25% Tryggingar 5% Fullur samdøgurfrádráttur verður bert goldin, um við- komandi persónur sjálvur hevur goldið fyri kost, innivist, ferðaútreiðslur og tryggingar í samband við arbeiði uttanlanda. Hevur onkur føroyingur fingið starv á til dømis einum boripalli, so verður innivist, kostur og tryggingar goldið av arbeiðsgevaranum,eftir eru nú 25% av 300Dkr .- sum er 75 Dkr. Eisini kann nevnast, at arbeiðsgongdin í Bretlandi oftast er 14 dagar umborð og 14 dagar heima(ferðin aftur og fram fer av frídøg- unum), so fyri ein túr, tvs. fyri ein mánað, er skatta- frádrátturin 1050 Dkr. Flogferðaseðilin til Aber- deen kostar neyvan so lítið .......... Hetta er tað sama sum at taka tað økonomiska grund arlagið frá einum og hvørj- um, sum ætlaði at royna at fáa sær „fótin innum“ í oljuvinnuni. Sum um hetta ikki var nóg oyðileggjandi, so av- gjørdi fíggjarmálastýrið enn eina ferð at lækka samdøgurfrádráttin, niður á 100 Dkr, tað vil siga, at áður nevnda dømi vildi farið niður á 350 Dkr at draga frá í skatti um mán- aðin. Nevnast má, at her er talan um ein frádrátt í bruttoinntøkuni og ikki ein stuðul, eins og tað er , tá ein persónur ferðast millum bústað og arbeiðsstað í Føroyum, sambart kunn- gerð nr.103 frá 28 juni 2001. Dømi: Arbeiðið í bretskum sjógvi 180 dagar um árið : 4.500,00 kr í frádrátti Suðuringur til arbeiðis í Havn 170 dagar um árið: 5.100,00 kr. í stuðli Hetta kann ikki vera rætta leiðin at hjálpa teim- um føroyingum, ið hava viljan og ágrýtni til at fáa sær tann kunnleika og tann førleika, ið eisini skal til, fyri at vit kunnu taka ímóti hesu vinnu, væl at merkja, um vit ynskja, at føroyingar skulu fáa arbeiði. Vit mugu heldur ikki gloyma, at her er ein møguleiki at fáa ”út- lendskan valuta” til Føroyar og tann stóri spurningurin er tískil, um kunngerð nr. 120 frá 22. desember 2000 frá Fíggjamálastýrinum vil elva til vinning ella tap. Eg vil enda við einum broti úr samgonguskjal- inum, har um oljuvinnuna stendur: Tryggjast skal, at eitt komandi leitingarumfar og ein møgulig oljuvinna, fyrst og fremst verður grundarlagið undir at menna førleika í føroysku vinnuni í altjóða høpi, so hon kann tillaga seg broyt- ingar og menna nýggjar inntøkumøguleikar. Hoydal og Heimastýrislógin Heimastýrislógin nú svarið up pá viðurskiftini Føroyar og Danmarkar millum? Møguleikarnir fyri starvi í oljuvinnuni Broytingarnar í skattalógini eru við til at forða ágrýtnum føroyingum í at nema sær kunnleika innan oljuvinnuna í altjóða høpi C M Y K 11 10 ê Bàin ê Bàin ê Bàin ê Bàin ê Bàin ê Bàin - hv¿nn h—sdag