mikudagur 13. februar 2002síða 5

8 Nr. 30 - 14. februar 2002 Nr. 30 - 14. februar 2002 9 Í næstum fer Restaur- ant Merlot at lata upp í Magnus Heinarson- argøtu 20. – Nógv ferðafólk hava ofta spurt, hví vit ikki hava nakra fiskamat- stovu, sigur Louis Kristensen, sum er kokkur, og tann, sum eigur og kemur at reka nýggju matstov- una. – Tí havi eg valt, at gera hetta til eina fiskamatstovu burturav MATSTOVA Ingrid Bjarnastein Byrjað verður við trimum ymiskum fiskarættum og um summarið skulu fimm fiskarættir verða at velja ímillum. Louis Kristensen sigur, at hann leggur seg eftir, at kunna bjóða tann eitt sindur meira spesiella fiskin, sum til dømis hav- tasku, kalva og hummari. Louis hevur annars arbeitt sum kokkur á Marco Polo og Rio Bravo í trý ár til- samans. – Eg vil ikki siga, at før- oyingar ikki eta nóg mikið av fiski. Teir eta bara fisk heima, tí fleiri fáa jú eisini fisk ókeypis, og tí vilja teir ikki fara út á eina matstovu at gjalda fyri hetta, tí ætli eg at fáa føroyingar at royna tann eitt sindur meira spesiella fiskin. Men matarkortið fer ikki bert at innihalda fiskarættir. Fiskur, búffar, kalkun, for- rættir, suppur, krónhjørtur og dessertir er nakað av tí, sum fer at mynda matar- kortið í Restaurant Merlot. Spurdur um, hann heldur grundarlag er fyri eini mat- stovu afturat í Havnini, svarar Louis Kristensen: – Tað er ikki vist, men um man ikki roynir, so fær man tað heldur ikki at vita. Tá tú hevur verið í læru í fýra ár, so er tað ikki so stuttligt bara at standa og steikja búffar og kóka broccoli dag út og dag inn. Á matstovuni verður eisini ein vikumatskrá, sum kem- ur at skifta viku frá viku. Soleiðis kunnu kundarnir royna nakað nýtt, hvørja ferð teir koma á matstov- una. Altjóða køkur Navnið Merlot er eftir eini franskari víndrúvu. Køkur kemur at vera ein altjóða køkur og pláss verður fyri umleið 40 fólkum. – Hetta kemur at vera ein »hygge-matstova«, sigur Louis Kristensen. – Bæði tá tað kemur til mat og út- sjónd fer hon at verða øðr- vísi. Ikki er heilt vist nær rest- aurant Merlot fer at lata upp. Brunaumsjónin skuldi inn í gjár, og bíðað verður eisini eftir skeinkiloyvi. Louis hevur fingið sær eitt fyribils skeinkiloyvi, men hetta skal helst broytast í nærmastu framtíð. – Eisini er ætlanin at leggja seg eftir einum betri tænastustøði, sigur Louis Kristensen at enda. – Tað vísir seg, at tí er tað eitt sindur ov lítið av í Føroy- um. Restaurant Merlot: Nýggj matstova í Havn Matstovan Restaurant Merlot kemur at liggja í Magnus Heinarsonargøtu 20, uppiá í sjúkrakassa- bygninginum Mynd: Jens Kr. Vang Í spurninginum um at fáa besta prísin fyri fiskin draga alararnir og tað almenna somu línu, heldur Guttormur Djurhuus ALING Jóanes N. Dalsgaard Í seinasta nummari av blaðnum Alitíðindi, sum P/F Fiskaaling gevur út, skrivar Guttormur Djur- huus, sum starvast á Hav- frøðiligu Royndarstøðini í Kaldbak, áhugaverda grein, um árin av aling á sjónum. Í greinini kemur m.a. fram, at ongar avmarkingar eru áettar frá almennari síðu fyri, hvussu illa eitt alibrúk má dálka. Munur ímillum árin og dálking Guttormur Djurhuus skilir ímillum árin og dálking. Alt virksemi hevur árin á um- hvørvið, so ella so. Men árinið er skaðiligt tá tað hóttir vistfrøðiligu skipan- ina í umhvørvinum. Hetta hendir t.d. tá dálkingin frá einum alibrúki er so stór, at alt lív á botninum undir brúkinum doyr. Guttormur Djurhuus nevnir, at ein álvarsligur vandi við dálking frá ali- brúkum er, at tann sonevndi skeggmaðkurin doyr. Skeggmaðkurin hevur sama týdning fyri havbotn- in, sum reyðmaðkurin hev- ur fyri bø og haga. Fleiri dálkingarkeldur Dálkingin frá alibrúkum hevur ymsar keldur. Part- víst er talan um køvievni og fosfor, sum kemur frá tákn- unum á fiskinum. Partvíst er talan um fóður, sum ikki verður etið. Partvíst er talan um fisk, sum doyr og liggur og rotnar í botninum í alinótini. Og endiliga er tal- an um skarn frá fiskinum. Tá umræður køvievni og fosfor frá táknunum á fisk- inum ber ikki til at avmarka dálkingina. Útskiljingin av hesum evnum er ein náttúr- ligur partur av andingini hjá fiskinum. Harafturímóti ber til at avmarka bæði fóð- urspill og nøgdirnar av skarni, eins og trupulleikan við deyðum fiski í nótunum Betri fóður Arbeitt hevur verið miðvíst fram ímóti at betra bæði fóður og fóðurhátt. Tað, sum umræður, tá fóður- spillið skal minkast er, at fiskurin etur alt tað fóðurið, sum verður givið. Jú størri part av fóðurinum fiskurin etur, tess minni fer til botns. Hetta er bæði ein spurning- ur um, hvussu skjótt fóður- ið søkkur og ein spurningur um at fóðra júst so nógv, sum verður etið. Guttormur Djurhuus staðfestir, at fóð- urspillið er ógvuliga lítið í dag, sammett við fyri nøkr- um árum síðani. Hann sig- ur, at meðal fóðurspillið í dag liggur um 0,1 kg fyri hvørt kg livandi vekt av framleiddum fiski. Meira gagn, minni skarn Nøgdirnar av skarni eru tengdar at, hvussu stóran part av fóðurinum fiskurin gagnnýtir. Guttormur Djur- huus veit, at fóðurframleið- arar hava gjørt eitt stórt ar- beiði til tess at menna fóð- ursløg, sum í mestan mun fara til vøkstur í fiskinum og í minst møguligan mun kemur út aftur sum skarn. Hann sigur, at hetta arbeið- ið hevur eydnast so væl, at í praksis ber til at siga, at gagnnýtslan av fóðurinum, sum fiskurin etur, er 100%. Hetta merkir við øðrum orðum, at eitt kg av fóðuri gevur eitt kg av livandi fiski. Reint umhvørvi gevur góðan prís Hvat viðvíkur trupulleikan- um við deyðum fiski, so kann hann undir vanligum umstøðum loysast við at reinska nótirnar javnan. Guttormur Djurhuus sig- ur, at reint umhvørvi gevur frískari fisk. Frískur fiskur skal ikki hava heilivág, og lítil ella eingin heilivágs- nýtsla er góð fyri umdømið hjá alivinnuni. Í seinasta enda gevur hetta betri prís fyri alda fiskin. Alment eftirlit, men ongar reglur Guttormur Djurhuus held- ur, at í spurninginum um at fáa besta prísin fyri fiskin draga alararnir og tað al- menna somu línu. Kortini heldur hann, at tað almenna eigur at hava eftirlit við, at samsvar er ímillum al- mennu umhvørvisáseting- arnar og støðuna á einstaka alibrúkinum. Við at lata privatum loyvi at ala fisk á sjónum, hevur tað almenna, við ávísum treytum, latið ræðisrættin yvir hesum til- feingi frá sær. Treytirnar frá tí almenna snúgva seg m.a. um, at ávirkanin á um- hvørvið skal haldast innan- fyri ávíst mark. Men hvar hetta markið skal vera, hev- ur tað almenna tó ikki ásett enn, sigur Guttormur Djur- huus í blaðnum Alitíðindi nr. 1 2002. Reint aliumhvørvi er best fyri samfelagsbúskapin Føroyska klædna- fyritøkan Guðrun & Guðrun fekk bílegg- ingar úr einum so fjarskotnum heims- horni sum Japan og seldi harumframt til klædnahandlar í Noregi og Danmark undir væleydnaðu luttøkuni á móta- messuni Copenhagen Vision, sum var í Øksnehøllini í danska høvuðsstaðnum um vikuskiftið. MÓTI Rúnar Reistrup, Keypmannahavn Tað er fríggjadagur, og Keypmannahavn er í mótamode. Tær báðar stóru árligu vetramótamessurnar Copenhagen International Fashion Fair í Bella centr- inum og Copenhagen Vision í Øksnehøllini, ið hvørt ár verða hildnar sam- stundis, hava drigið túsund- tals seljarar, keyparar og áhugað til byin. Herímillum eru umboð fyri so at siga allar før- oyskar klædnahandlar, sum velja klæðir út til Føroya fólk at keypa komandi heyst, og ein spákitúrur millum teir nógvu hundrað básarnar í Bella centrinum fer framvið fleiri kendum andlitum úr føroysku klædnahandilsvinnuni, sum helst skriva undir bílegg- ingar av heldur fleiri pløgg- um enn í fjør, nú føroyski hákonjunktururin ger tað alt stuttligari at reka handil við marglætisvørum. Og síggja míni eygu ikki heilt skeivt, er tað ikki langt frá at buksur og troyggur við málingablettum og tætt- sitandi skjúrtur fara at sita á føroyskum mannfólki seinni í ár. Konufólkini eru, sum so ofta, eitt sindur minni tilroknilig og nakað meira fjølbroytt. Komin fyri at selja Men tær báðar Guðrun Ludvig og Guðrun Rógva- dóttir, sum eg eina løtu og ein busstúr seinni møti í Øksnehøllini mitt í danska høvuðsstaðnum, eru ikki komnar á messu við kekkheftinum í lummanum og hyggja ikki at klæðum til mótatilvitaða keyps- skaran í Føroyum. Við sær hava tær ístaðin tíggju klædnapløgg, ein príslista og eina ordrabók. Saman reka tær klædnafyritøkuna Guðrun & Guðrun, sum seinastu tvey árini hevur framleitt og selt klæðir úr føroyskum skinni. Nú standa tær í bási nummar 216 sum fyrsta føroyska klædnafyritøka nakrantíð á Copenhagen Vision móta- messuni saman við móta- húsum sum Lee, Bruuns Bazaar og Diesel og hálvt- triðjahundrað øðrum. Serstøk klæðir Meðan mótamessan í Bella centrinum er tann størra messan, ið vendir sær til øll sløg av klædnahandlum, er Copenhagen Vision í Øksnehøllini messan við teimum meira sermerktu klæðunum til smælri og serstakari málbólkar. Sagt á ein øðrvísi hátt síggja fólk- ini í Øksnehøllini meira løgin og víðgongd út enn fólkini í Bella centrinum, har føroysku klædnahandl- arnir fyri tað mesta keypa síni klæðir inn. - Vit venda okkum til ser- handlar. Okkara pløgg kunnu ongantíð gerast populermóti hjá stórum handilsketum, og tað er heldur ikki okkara ambi- tión at hópframleiða klæðir soleiðis. Vit eru áhugaðar í teimum klædnahandlunum, sum vilja hava okkurt øðr- vísi at bjóða viðskiftafólk- unum, sigur Guðrun Rógvadóttir, ið hevur tikið útbúgving innan statsvís- und og er marknaðar- og søluparturin av Guðrun & Guðrun. Hin parturin av fyritøkuni er Guðrun Lud- vig, sum er útbúgvin klædnadesignari og ger øll sniðjini til klæðini hjá føroysku klædnafyritøkuni. Vaktu ans Øðrvísi er ein góð lysing av pløggunum hjá Guðrun & Guðrun, ið eru framleidd úr ávikavist føroyskum seyða- skinni og íslendskum tógvi og í summum førum báð- um. Av tí sama vakti før- oyska klædnafyritøkan rættiliga stóran ans á mess- uni bæði millum fjølmiðlar og keyparar. Hjá summum av teimum nógvu keyparunum á mess- uni var áhugin so mikið stórur, at teir trivu eftir penninum og skrivaðu und- ir bíleggingar, og tá móta- messan pakkaði saman fyri hesuferð sunnukvøldið, hevði føroyska klædnafyri- tøkan fingið heilar seks bíleggingar, harav ein úr so fjarskotnum stað sum Jap- an. Tann størsta bíleggingin var frá einum samtaki av tólv klædnahandlum í Noregi, og fyra klædna- handlar í Keypmannahavn vóru áhugaðir í at hava føroysku pløggini í hand- ilsvindeygunum komandi heyst. Hetta var meira enn tær høvdu vónað, og tí eru tað tvær vælnøgdar Guðrunir, sum nú fara undir at skipa fyri framleiðsluni av teim- um nógvu pløggunum, ið handlarnir hava bílagt til heystsøluna. Talan er ikki um nakrar risastórar bíleggingar, men í mun til støddina á før- oysku fyritøkuni eru bí- leggingarnar nóg stórar til at hon má víðka um virk- semið. Sum er verða bundnu pløggini framleidd av trimum føroyskum bindikonum, men tær mugu gerast fleiri í tali, um tað skal eydnast at nøkta tørvin. Tó ætla tær báðar Guðr- un Ludvig og Guðrun Rógvadóttir sum er ikki at gevast við sínum føstu størvum fyri at satsa alt uppá klædnavinnuna. - Vit ansa allatíðina eftir ikki at gera hetta størri enn tað er og vassa longur út, enn vit røkka. Vit vilja heldur byggja hetta spaku- liga upp og so vera vísar í, at vit ikki brenna okkum, siga tær báðar kvinnurnar handan klædnafyritøkuna. Av somu orsøk hava tær enn ikki avgjørt, um tær fara at luttaka á mótamess- uni aftur. Tað veldst millum annað um hvussu áhugin millum teir seks nyggju keypararnir verður kom- andi ár. Eksklusivir handilsprísr Pløggini, sum føroyska klædnafyritøkan bjóðar fram á messuni, kosta úr 400 krónur fyri eitt sjall upp í 2.800 krónur fyri tann dyrasta jakkan. Hetta er prísurin, sum handlarnir keypa pløggini fyri. Tá somu pløgg hanga í hand- ilsvindeygunum hava handlarnir lagt hálvtannað- hundrað prosent omaná prísin. - Hetta er prísurin, tá klæðini skulu framleiðast við hond, og tann prísin eru viðskiftafólkini hjá hesum serhandlum til reiðar at gjalda fyri at fáa okkurt øðrvísi og spennandi, sigur Guðrun Rógvadóttir, og greiðir frá, at prísirnir á føroysku pløggunum eru á leið teir somu sum teir, ið eru at finna í hinum básun- um á messuni. Keypararnir munnu ikki meta prísin fara at vera nakra forðing, tí mest er keypt av dyrastu vøruni á príslistanum – ein svartur frakki úr seyða- skinni við bundnum erm- um. Hesin frakkin varð eis- ini vístur fram á pallfram- sýning einaferð um dagin ta tíðina, messan vardi. Føroyska ullin ikki egnað Í heyst hava pløgg frá Guðrun & Guðrun verið til keyps í tógvhandlinum Vilma í Havn, og áhugin millum fólk hevur verið stórur. Í Føroyum hevur áhugi serliga verið fyri jakkunum úr føroyskum seyðaskinni. Á mótamess- uni í Keypmannahavn var støðan ein onnur. Har var so at siga eingin áhugi fyri pløggunum, ið einans vóru úr skinni, meðan stórur áhugi fyri var tí bundna. Tað mesta av tí, ið bílagt varð, er bundið. - Útlendingar eru berg- tiknir av at pløggini eru bundin við hond. Tað er forkunnugt fyri tey, men føroyingar duga so væl at binda sjálvir, at tað fer helst ongantíð at vera nakað rættiligur marknaður fyri teimum bundnu pløggun- um í Føroyum. Guðrun Ludvig, ið sjálv sniðgevur øllum pløggun- um í kollektiónini, hevur valt at framleiða allar bundnu vørurnar úr ís- lendskum tógvi. - Tað føroyska tógvið er eftir mínum tykki ikki so væl egnað til hetta slagið av klæðum, sum vit gera. Tað er ov hart og skriðar ov illa. Tað er betur egnað til skips- troyggjur og hosur, sigur Guðrun Ludvig, spurd um hví føroyska ullin ikki verður brúkt. Fyrsta dagin fer hon undir at gera mynstur til væl smærri útgávur av teimum bíløgdu pløggun- um – so tey fara at passa til keypararnar á japanska mótamarknaðinum. Japanar bíløgdu føroyskar bundnatroyggjur Guðrun Ludvig og Guðrun Rógvadóttir í bási nummar 216 í Øksnehøllini. Aftanfyri tær hongur tann frakkin, ið varð best umtóktur millum keypararnar. Frakkin fer at kosta einar sjeytúsund krónur á gøtuni í Keypmannahavn í heyst C M Y K 9 8