mikudagur 13. februar 2002síða 11

Nr. 30 • mikudagur • 13. febriar 2002 • 76. árgangur • www.sosialurin.fo Landsliðsvenjarin heldur tað vera óðamannaverk, um føroyingarnir seinnapartin í dag fara á vøllin á Kypros við tí hugburðinum, at teir eru stórfavorittar LANDSDYSTUR Jóannes Hansen Tíðliga seinnapartin í dag fer føroyska fótbóltslands- liðið aftur í eldin niðri á Kypros. Talan er um 80. al- tjóða skrásetta landsdystin og mótstøðuliðið er eitt av teimum, sum føroyingar hava vunnið á í seinsta dystinum, sum liðini hava spælt ímóti hvørjum øðrum. Jógvan Martin Olsen, sum hevur ábyrgdina, nú landsliðið er á venjingar- legu, var við í Liktinstein fyri knøppum tveimum árum síðani. Tá var hann hjálparvenjarin hjá Allani Simonsen. Jógvan Martin heldur, at royndirnar frá tí ferðini eiga at fáa før- oyingarnar at taka upp- gávuna í dag í stórum álvara! – Vit vunnu 1-0. Men eg minnist væl, hvussu spælið myndaðist. Í verjuni mangl- aðu onkrir av føstu monn- unum, men í álopspartinum vóru allir tøkir. Kortini høvdu vit í 1. hálvleiki stórar trupulleikar. Liktin- stein hevði einar tríggjar stórar møguleikar, og tað var bara tí, at Jens Martin Knudsen fleiri ferðir hevði meistarligar bjargingar, at vit hildu tætt. Síðsta hálva tíman høvdu vit meiri orku, vit høvdu fleiri møguleikar, og vit skoraðu sigursmálið. Spælstýringin Bæði Føroyar og Liktin- stein kenna væl leiklutin at vera trýst og kroyst í 90 minuttir. Í dag verður tað øðrvísi, og so er spurn- ingurin, hvussu tað fer at eydnast at mynda fram- rættaða spælið. Á altjóða styrkislistanum eru Føroyar hægri, enn Liktinstein er. Men venjarin vil ikki hava, at hansara menn eru ov fokuseraðir á álopið: – Stóra avbjóðingin verður at fáa spælararnar at vera so uppsettar, sum teir vóru sunnukvøldið. Teir eru ikki í fullgóðari venjing enn, og tað sigur seg sjávlt, at tað kostaði nógv – bæði kropsliga og sinniliga – at spæla ímóti Póllandi. Takið er at fáa sannført spælar- arnar um, at tað krevst sami hugburður og sama stríð í dag sum sunnukvøldið, um vit skulu vinna á Liktin- stein. Ætlar tú at geva spælar- unum leysari teymar í álopsspælinum? – Í útgangsstøðuni skulu vit spæla akkurát, sum vit gjørdu sunnukvøldið. Vit skulu hava tol, vit skulu ansa økjum, og vit skulu vera klárir, tá álopsmøgu- leikarnir vísa seg. Hóast Pólland hevði bóltin meiri enn vit, so megnaðu teir ikki at leggja so ógvusligt trýst á okkara verju. Síðu- spælararnir hjá okkum vóru týdningarmiklir ímóti Pól landi, og aftur ímóti Liktinstein fara Jákup á Borg og Heðin á Lakjuni at vera lyklaspælarar í fram- rættaða partinum, staðfestir venjarin. Eru á heimavølli Dysturin ímóti Póllandi varð spældur í Limasol. Í dag verður spælt í Paplos. Føroyingarnir búgva dygst uttanfyri býin, og teir skulu spæla á vøllinum, sum teir hava havt allar venjingarnar á, síðani teir komu niður á Kypros. Tískil kunnu vit siga, at talan er um eitt slag av heimavølli hjá føroyska liðnum. Í fyrradagin vandu før- oyingarnir bara klokkan ellivu fyrrapartin. Teir hvíldu seg og vóru í býnum og keyptu seinnapartin. Í gjár vandu teir klokkan ellivu og ætlanin var at venja aftur klokkan fimm. – Umstøðurnar á gist- ingarhúsinum eru sera góðar, og tá vit støðugt hava venjingarvøllin tøkan, kunnu vit ikki siga annað, enn at fyritreytirnar hava verið góðar at fyrireika okkum til dystin ómóti Liktinstein. Nú ræður um, at spælararnir eru kaldir og ikki leypa framav, og at teir leggja alla orku í, sigur Jógvan Martin Olsen. Tað snýr seg um at vera bæði kaldur og uppsettur Virkandi landsliðsvenjarin er ikki av teirri fatan, at føroyska liðið kann meta seg sjálvt sum favoritt ímóti Liktenstein Teir skulu í ár spæla tvær ferðir ímóti Føroyum og eina ferð ímóti Luksemborg og Allani Simonsen LANDSDYSTUR Jóannes Hansen Í Liktinstein vilja teir fegn- ir standa seg betri í fótbólti, enn teir hava gjørt higartil. Í síðstu HM undankapp- ingini fingu teir einki stig, og vánirnar fyri, at teir skulu fáa nakra serliga úr- tøku burturúr komandi EM undankappingini, eru einki serligar. Ivaleyst eru teir betri fyri fíggjarliga, enn FSF er, men tað man kort- ini koma væl við, at teir eru komnir í EM undankapp- ingarbólk saman við Ong- landi. Um Liktinstein skal hugsa um at vinna onkran landsdystin, so er sannlíkið størst fyri tí, tá teir spæla vinardystir ímóti tjóðum, ið verða styrkismettar á um- leið sama støði sum Liktin- stein. Í ár hava teir í Liktinstein tríggjar landsdystir á skránni ímóti sovornum fótbóltstjóðum – tveir ímóti Føroyum og ein ímóti Luk- semborg. Umframt dystin ímóti Føroyum í dag skulu Føroyar og Liktinstein spæla aftur í august. Dyst- urin verður í Føroyum 15. august. Tá Føroyar í apríl 2000 vóru í Liktinstein varð avrátt, at teir skulu koma henda vegin í 2002. Allan Simonsen og landsliðið úr Luksemborg eru í hesum døgum í Cadiz í Spania, har teir fyrireika seg til komandi EM undan- kappingina. Teir spældu leygardagin ímóti Vejle, sum uttan Christian Høgna Jacobsen í liðnum vann 4-2 ímóti liðnum hjá mesta kenda Vejle spælaranum nakrantíð. Fótbóltssambondini í Luksemborg og Liktinstein hava gjørt avtalu um, at tey skulu spæla landsdyst í Luksemborg mikudagin 127. apríl. Men nú snýr tað seg hjá Liktinstein um dystin ímóti Føroyum í dag. Og teir taka uppgávuna í stórum álvara. Liktinstein er ikki á venj- ingarlegu á Kypros. Teir komu suður á Kypros mánakvøldið, og teir fara til hús aftur beinanvegin eftir dystin. Spælarahópurin hjá Likt- instein er samansettur um- leið á sama hátt, sum hann var, tá teir fyri tveimum árum síðani spældu ímóti Føroyum. Tað vil siga, at teir flestu spælararnir eru úr høvuðsstaðarfelagnum Vaduz. Einstakir spælarar eru skrásettir í sveisiskum feløgum, eitt nú Gras- hopper Zürich, FC Zürich og BSC Young Boys, men tað er ikki altíð, at hesir eru á besta liðnum. Kendasti spælarin hjá Liktinstein er Mario Frick. Hann spælir í Hellas Verona í Italia. Tað er felag- ið, sum Prben Elkjær í síni tað var við til at gera til italskan meistara. Nú er Verona í næstabestu deild- ini. Mario Frick er ikki við landsliðnum hjá Liktin- stein, nú teir eru ein svipp suðuri á Kypros. Liktinstein fær tríggjar møguleikar 21 20 Nr. 30 - 14. februar 2002 - Lidnu loysnirnar, tá ið um menniskjaliga menning ræður, eru autoriterar, og tað, sum er autoritert, byggir ikki á autori- tet, men á makt, og oftast á einstreingjaða makt. Tað er tí, tað er so umráðandi at læra at liva við tí ólidna. Tað er óautoritert og gevur tí pláss fyri skiftandi autoritet- um, segði Pauli Nielsen, rektari á Føroya Læraraskúla, í útskrivingarrøðu seinasta fríggjadag, tá ein pedagogflokkur fekk handað prógv RØÐA Miðskeiðis í januar mánaði hevði Læraraskúlin vitjan av góðum fólki úr granna- londunum. Her var Ólafur Proppé, rektari á Kennara- háskóla Islands, sum eins og Føroya Læraraskúli bæði hevur pedagogút- búgving og læraraútbúgv- ing. Hann greiddi okkum frá, hvussu íslendingar royna at laga sínar útbúgv- ingar og sína gransking á útbúgvingarøkinum eftir egnum tørvi og egnum mátti, men alla tíðina í altjóða ljósi. Her var eisini Mogens Nielsen, gamli og navnframi professarin í pedagogikk á Lærarahá- skúlanum í Keypmanna- havn. Hann legði okkum eina við at geva pedagogum og lærarum eina frælsa út- búgving, og síðani í áliti leggja dagliga arbeiðið í hendurnar á teimum. Ein tílík útbúgving sum lærara- útbúgving og pedagogút- búgving, er ikki ein skrá, men ein menningartil- gongd. Væl vitandi, hvussu bundin vit altíð hava verið av gongdini á útbúgvingar- økinum í Danmark, ávaraði hann ímóti at halda, at allar danskar loysnir á útbúgv- ingarøkinum eru góðar loysnir. Triði gesturin var heimskendi svenski pro- fessarin í pedagogikk, Gunilla Dahlberg, sum ser- liga hevur granskað á øðrum av teimum økjun- um, sum tykkara útbúgving fevnir um — smábarna- økinum. Tá ið hon fór, fekk eg eina nýkomna svenska bók frá henni. Bókin ber heitið: “Hundra sätt at tänka“, og er um kendu barnagarðarnar í italsku kommununi Reggio Emil- ia. Á aftastu síðu las eg hetta: “Vegna tær mongu mangan misvísandi tulk- ingarnar víða um lond av hugmyndafrøðini, sum liggur undir arbeiðinum í barnagørðunum í Reggio Emilia, mugu allir prent- lutir, sum nýta myndir frá Reggio Children, prenta henda tekstin: “Sjónarmið- ini, sum koma til orða í hesum prentluti, eru rit- høvundanna og umboða teirra tulking av hug- myndafrøðini og virksem- inum í barnagørðunum í Reggio Emilia. Innihaldið er ikki alment góðkent av Reggio Children ella kommununi í Reggio Emil- ia, og tí er ikki vist, at tað umboðar sjónarmiðini hjá teimum.”” Onkur heldur kanska, at hetta er ein løgin smálig- heit, sum her kemur til sjóndar, men tann, sum veit eitt sindur um hugmynda- frøðina undir starvssemin- um í Reggio Emilia, veit, at her fyrst av øllum fjalir seg óttin fyri avleiðingunum av pedagogiskum lánum. Øll vitjandi, sum koma til barnagarðarnar í Reggio Emilia, fáa at vita, at tað, ið tey har gera, er vaksið fram í teirra egna jørðildi, men í støðugum samskifti við umheimin. Lokalt “nær- sýni” og altjóða opinleiki er pallurin, sum teirra menn- ing sprettur úr. Og tað er vegurin, sum Reggio Emilia ræður øðrum til at ganga. Hugsið sjálv og hyggið uttan um tykkum. Hetta hava verið og eru hyggju- ráð, sum tíverri sjaldan verða fylgd Á útbúgving- arøkinum eru vit nøkur, sum leingjast eftir meira av tílíkum hugburði her hjá okkum. Tí lív er hugsan, og verður framt av tíð til hugsan. Men í staðin freistast vit at leita eftir loysnum hjá øðrum og taka tær til okk- ara, tí tað er so nógv lættari enn at menna hugsjónirnar í samskifti við onnur. Kanska er tað tí, at tað hjá nógvum á okkara døgum ræður meira um at vekja ans og at vera ansalig, held- ur enn at fara við ansni. Hava vit lidnu loysnina, sanna vit tað, sum Piet Hein sigur í einum av sín- um tiltiknu grukkum: Mensker er gode på bunden sae fanden de vil ikke forbedre sig selv men hinanden Men er tað tað, sum vit vilja? Lidnu loysnirnar, tá ið um menniskjaliga menn- ing ræður, eru autoriterar, og tað, sum er autoritert, byggir ikki á autoritet, men á makt, og oftast á ein- streingjaða makt. Tað er tí, tað er so umráðandi at læra at liva við tí ólidna. Tað er óautoritert og gevur tí pláss fyri skiftandi autoritetum. Loris Malaguzzi, sum er stóri autoriteturin aftan fyri arbeiðið í Reggio Emilia, altíð verdur at lurta eftir, vísir alla tíðina á tað ríka barnið — dregur fram møguleikarnar heldur enn avmarkingarnar, sum vit ofta kunnu hava lyndi til. Hann hevur skrivað lívg- andi ljóð um børnini, og um teir møguleikar, sum í teimum búgva. Yvirskriftin er: Tvørturímóti tað er hundrað, sum er til! Eitt barn er gjørt av hundrað Barnið hevur hundrað mál hundrað hendur hundrað tankar hundrað hættir at hugsa at spæla og at tala hundrað altíð hundrað hættir at lurta at undrast at halda av hundrað lystir at syngja og skilja hundrað heimar at finna uppá hundrað heimar at droyma sær til eitt barn hevur hundrað mál (og hundrað hundrað hundrað aftrat) men verða rænd tey nítiníggju. Skúlin og mentanin skilja høvur frá kroppi. Tey biðja børn: hugsa uttan hendur virka uttan høvur lurta men einki siga skilja uttan gleðina at hugfangast og fegnast annað enn á jólum og á páskum. Tey biðja tey: finna tann heim sum longu er til og av øllum hundrað ræna vit teir nítiníggju Tey siga teimum: at spælið og arbeiðið tað veruliga og tað ímyndaða vísindin og hugflogið himinin og jørðin skilið og dreymarnir eru fyribrigdi leys av hvørjum øðrum. Tey siga teimum: at tað ikki eru hundrað Men børnini siga: Tvørturímóti, tað er hundrað, sum er til. Vitjanin, vit høvdu í januar, er sprottin og íkom- in av tílíkari hugsan, sum eg havi røtt um í dag. Vit her á Frælsinum eru tað einasta staðið, og tí eisini tað frægasta, sum vit eiga at útbúgva tykkum, sum vilja nýta vit og skil og atbeiðs- orku tykkara í pedagogisk- um arbeiði við børnum og við vaksnum, sum tørva serstakt atlit. Tað er ein heitur biti, at taka tílíkt verk á seg. Her sum nógva aðra staðni, og vit, ið starvast her, høvdu ynskt, at vit fingu betri stundir at fóta okkum í okkara dagliga starvi. Tað hevði spurst aftur. Við hesum orðum vil eg ynskja tykkum og øllum tykkara hjartaliga til lukku, nú tit eru liðug við útbúgv- ingartíðina her á Lærara- skúlanum. Vónandi hava tit lært so mikið hesi árini, at tit fara at sanna, at tit hava nógv eftir at læra. Tað er hundrað, sum er til C M Y K 20