fríggjadagur 15. februar 2002síða 6

10 Nr. 32 - 15. februar 2002 Nr. 32 - 15. februar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tað liggur á ljóði, at Menasfrágreiðingin verður al- mannakunngjørd fyrsta dagin. Landsstýrismaðurin í mentanarmálum skal í næstu viku svara fyrispurn- ingum um hesa frágreiðing. Tað vit vita um frágreiðingina, sum sigst vera ein hin fyrsta samfelagsliga árinskanningin í sambandi við oljuvinnu, er tað, ið varð upplýst á Oljuráðstevnuni í fjør. Tá løgdu Menasfólk fram partar av frágreiðingini og varð víst á, at kanningin er gjørd í samstarvi við Fróðskaparsetrið. Tað er so m.a. hetta samstarv, ið tingmaðurin vil hava landsstýrismannin at greiða nærri frá. Hann spyr, um tað er satt, at sáttmáli um vísindaliga arbeiðið í Menas málinum varð undir- skrivað av oljufelag og útlendskari ráðgevandi fyritøku, uttan at Fróðskaparsetrið var vitandi um tað? Hann spyr, hvør hevur skrivað ritverkiðog hann spyr, um tað er rætt, at hetta ritverk- ella partar av tí - er á so lágum vísindaligum støði, at tað ikki er borðbart? Nú kann verða spurt, hví ein slík umrøða av einum máli sum hesum er so áhugaverd, at hon skal viðgerast á tingi? Ringt er sjálvandi at svara hesum, tá vit ikki hava sæð frágreiðingina ella fingið allar upplýsingar. Tí verður áhugavert á hoyra landsstýrismannin. Men fyri at loysa upp fyri hesum hevur Sosialurin í dag samrøðu við fyrrverandi leiðaran á tí deildini á Setrinum, ið hevur havt við kanningina at gera. Hon sigur tó einki um innihaldið, av góðum grundum, tí hon er ikki almenn enn. Hinvegin verður greitt frá handfaringini og mannagongdini í málinum, og tað skilst, at her er ikki alt so væl frágingið, sum tað átti. Spurningurin er so, hvussu nógv man vil gera burtur úr tí. Sjálvandi skal ábyrgd plaserast, har hetta hevur týdning fyri framtíðar gongdina, men vit mugu ikki koma hartil, at skjótast skal við skørpum eftir hvørjum øðrum, hvørja ferð, at mistøk verða gjørd í eini týðandi tilgongd. Eftir øllum at døma eru mistøk gjørd. Tað týdningarmesta er at leggja øll kort á borðið og viðganga hesi mistøk, hvør enn eigur tey. Og so royna at koma víðari. Granskingin hevur so stóran týdning, at vit hava ikki loyvi til at leggja hana lamna orsakað av ávísum mistøkum og skeivum ella manglandi avgerð- um. Tað týdningarmesta má vera at læra av slíkari gongd. Vit kenna søguna um mistøkini, ið vórðu gjørd á tí náttúruvísindaliga økinum, men heldur enn at fara út í eitt eljustríð funnu ymsu partarnir saman í GEM og fingu har eitt felags forstáilsi fyri, hvussu skuldi farast víðari fram. Man kann siga, at henda søgu nú endurtekur seg á tí samfelagsvísindaliga økinum. Og tá hetta økið hevur ikki minni týdning fyri framtíðina, mugu vit síggja til at finna eina líknandi loysn sum hana við GEM. Vónandi kann samrøðan í dag og í morgin og orðaskiftið á tingi verða brúkt til nakað konstruktivt , tí brúk er fyri øllum góðum kreftum at tryggja eina skilagóða gongd. Vit byggja bara land við at samstarva, við at brúka vit og skil og við at taka í egnan barm, tá mistøk verða gjørd. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Ein frágreiðing VIÐMERKINGAR Marjus Dam løgtingsmaður Mong politisk høvd hava í langa tíð hugsa sera nógv og djúpt. Væl hjálpt av alment løntum embætis- fólki. Valg-róðurin skal fyri- reikast, tí hann er í apríl. Tað ræður um at hava góð- an reiðskap. Nú loysingar- skútan í Tinganesi er við at søkka, royna hesir í Tinga- nesi at nýta eitt heilt nýtt slag av agni. Sum ikki er nýtt áður í føroyskum poli- tikki. Antisocialisma sum agn nyttar ikki longur, eftir at Fólkaflokkurin hugnar sær óført í samgongu við socialistiska Tjóðveldis- flokkin. Somuleiðis vita fólk, at um Fólkaflokkurin tosar um skattalætta, so eru tað bert tóm orð. Nýtt agn - nýggjan krók - nýtt mið: Anfinn, Høgni og Sámal Petur hava brúkt nýggjastu telduforritini. Teir hava funnið eitt gott mið- halda teir. Pensionistarnar. Fleiri túsund í tali. Í teir annars púrt høvdu gloymt. Fíggj- arlógina samtyktu teir, uttan at pensionisturin fekk eina krónu. Uppskotið um prístalsregulering av pen- siónunum, sum Sambands- flokkurin og Javnaðar- flokkurin høvdu skotið upp í samband við fíggjar- lógina, feldi loysingarsam- gongan. Loysingar-bandin í Tinganesi hugsar, at teir, við at nýta ein stóran loys- ingarkrók við nógvum agni á, kunnu lumpa pension- istar at býta á. Flestu pensionistar eru nevniliga rættuliga svangir her á landi. Ríkisfelagsskapurin eigur alla pensiónina sum hon er. Nú kuta teir eitt petti av hesi veiting hjá ríkisfelagsskapinum - at nýta sum agn. Loysingar- fólkini lata so línuna, teymin og vandamikla loys- ingarongulin, ið skal krøkja tann, íð bítur á. Tíðindafundur: 8. jan ár 2002 var tíðinda- fundur hildin. Vanlig prís- talsregulering av pensión- unum, ið pensionistar ikki fingu í samband við játt- anina á fíggjarlógini, var á hesum tíðindafundi var av fullveldisráðharrum útrópt at vera "ein munagóð ábót til pensionistar okkara". Hvussu lágt kann polit- iski myndugleikin viðfara pensionistar okkara? Álv- aratos, er løn løgmans eins og løn hjá alment settum starvsfólki "munandi bøtt" tí hon verður prístals- regulerað? Eg spyrji bara. Loysingarkrókurin: Tað skal eitt rættiliga stórt agn til at fjala loysingar- krókin. Hendan ongul, ið skal nýtast til at sifta lump- aða fongin innum lúnning- ina, fyri síðan at kryvja. Eftir mangar loynifundir eru teir tríggir komnir til ta niðurstøðu, at um nýggi loysingarkrókurin verður fjaldur av 4 agnum, so onki sæst til krókin. Agnið eigur pensionisturin sjálvur. Tal- an er um ríkisfelagsskaps- agn - tí man hann fara at bera til. Stórt er agnið eisini, 4 ferðir 460 krónur, um alt gongur eftir ætlan hjá Landstýrinum. Lumpilínan: Lumpilínan við loysingar- króki skal setast 25. apríl. Línan skal standa til 30. apríl - valdagin sjálvan. Man pensionisturin lata seg lumpa av søkkandi full- veldisskútuni. Tí bítur hann á, so verður hann tikin innum og kruvdur fyri síð- an at enda á havsins botni. Fullveldisskiparnir flóta omaná. Teir hava tryggja seg - við góðum bjargingar- bátum og landsstýris- mannapensiónum. Agn - at lumpa við. Men er tað ikki skeivt at lumpa hampafólk - Anfinn Kallsberg, Sámal Petur & Høgni? Hví ofra vælferð og pen- sionistar fyri loysing. Minnist til. Pensionistar eru fólk, ikki fiskur. Men í okkara landi gong- ur loysing og lygn hond í hond. Teir kalla tað taktik! Ávaring til pensionistar Tit koma at gerast stóru taparnir eftir loysingina. Latið tykkum tí ikki lumpa av valagni frá fullveldis- samgonguni. Teir hugsa als ikki um tykkara vælferð. Teir hugsa bert um at loysa. Minnist til, at í teirra valagni liggur vandamikli loysingarkrókurin, ið ger av við alla vælferð her á landi. Pensionistar eru hjá loys- ingarfólki bert eitt mið av atkvøðum. Um teirra ætlan eydnast, og tit bíta á, verða tit bert seldir til hægst- bjóðandi. Tit, pensionistar hava annað uppiborið enn at vera offur fyri valagni og krøkt til avlívs av loysingarongli frá fullveldisfólki. Minnist til tað - serliga siðst í apríl. Tí tá seta loys- ingarfólk lumpilínuna í pensionistahópin. Í Sjón- varpi fara teir helst at við- mæla hetta "frálíka" loys- ingaragn - men teir nevna onki um loysingarkrókin. Pensionistar skulu hava mat - ikki valagn. Tað held- ur Sambandsflokkurin. Valagn ella matur? TÍÐINDASKRIV Norrønafelagið í Føroyum Í skandinavisku londunum verður roynt at forða fyri, at nasisman sleppur at mennast og lokka til sín ung fólk. Ein máti er at upplýsa ung- dómin um nasismuna og hennara rasismu. Felagsskapurin "Hvite Busser til Auschwitc" skipar fyri bussferðum til týningarl- egurnar hjá nasistunum í Týsklandi, Tjekkia og Pól- landi. Har sleppa tey ungu at síggja og hoyra um hesi støð- ini, sum gjørdust víðagitin fyri sínar ræðuleikar. Endamálið við ferðunum er millum annað, at tey ungu, tá tey koma heim aftur, gerast virkin í stríðnum móti nasismu og rasismu. Í dag koma trý fólk úr Norra til Føroya at greiða frá tí, sum tey hava upplivað á slíkari ferð til Auschwitz og aðrar týningarlegur. Ernst Gran, cand.mag, er virkin í arbeiðinum hjá Norrønu feløgunum í Norra og hann hevur ofta verið við "Hvite Busser til Auschwitc" sum ferðaleiðari. Saman við honum koma tvær gentur, Anne Caroline Sandaker og Hanne Kolstad, sum vóru við "Hvite Busser til Auschwitz" í fjør heyst. Tey fara at vitja skúlar her og siga frá um ferðina og stríðið móti nasismu og ra- sismu. Eisini fara tey at royna at vekja áhugan hjá føroyskum ungdómi fyri norðurlendskum samstarvi. Sunnudagin 17. febr. kl. 16.00, hava tey almennan fund í Norðurlandahúsinum. Norrøna Felagið í Føroyum sipar fyri. Mugu ikki gloyma Auschwitz Meginfelag Føroyskra Studenta Upp undir seinasta løg- tingsval kom skipanin við tvífaldum valrættu fyri føroysk lesandi uttanlanda í gildi. Tað tykist vera ser- stakliga misjavnt hvussu henda skipanin er fingin at virka. Tí hevur MFS sent ráðharranum í lógarmálum, Høgna Hoydal, eitt skriv, har heitt verður á hann um at taka skipanina til við- gerðar. MFS metir at tvørligi framferðarhátturin er ein av høvuðsorsøkunum til, at so fáir lesandi føroyingar bú- sitandi uttanlands gera nýtslu av valrætti sínum, og at tað tískil er av alstórum týdningi at verandi fram- ferðarháttur verður endur- skoðaður. Á umsóknarblaðnum er ikki útgreinað, hvat krevst fyri at umsóknin kann verða viðgjørd. Har stend- ur, at útbúgvingarstaðið skal vátta, at umsøkjarin er lesandi, við at skriva undir sjálva umsóknina. Hædd verður ikki tikið fyri, at umsóknarblaðið er á før- oyskum, og at skúlin tí ikki kann vita, hvat tey skriva undir uppá. Hetta kann sjálvsagt geva trupulleikar. Tá ringt verður til tær ymsu kommunurnar, er ymiskt, hvørt tað er nøktandi at senda kopi av sínum lestrarkorti. Summar siga ja, aðrar nei. MFS vil tí heita á landsstýrismannin um at gera eina yvirorðn- aða leiðbeining, ið komm- unurnar kunnu halda seg til. Eisini vil MFS spyrja, um kommunurnar ikki hava eina freist at viðgera um- sóknirnar. Tað stendur í kunngerðini, at avgerðin verður tikin fimm vikur innan valið, men einki um, nær umsóknin skal vera kommununi í hendi, fyri at verða viðgjørd rættstundis. Hetta átti at verið broytt, so tey lesandi hava eina freist at halda seg til. Eisini vildi MFS havt, at kommunur og almennir stovnar sum heild høvdu skyldu at vátta at áheitan, fyrispurningur, umsøknir osv. frá borgarum er móttikin, og verður við- gjørd, so eingin krevur at ganga og stúra, um tað man vera komin fram. MFS metir, at størsti vansin viðvíkjandi valrætt- inum er tvørrandi upp- lýsingin. Bæði frá landi til kommunu, frá kommunu til veljara og frá landi til veljara. Fyri tað fyrsta átti landið at gjørt ein rímiligan innsats fyri at gera øllum greitt, at tað er nakað, ið eitur tvífaldur valrættur, umframt at syrgt fyri, at mannagongdin varð greið. Harumframt áttu komm- unurnar at vitað meiri um málið, og havt tað sum ein náttúrligan tátt at kunnað fólk, ið vendu sær hagar, um tað. Í eini stuttari rundspyrju í nøkrum av landsins størstu kommunum, vísti skilið seg at vera sera vánaligt. Í nøkrum kommunum høvdu starvsfólkini skil fyri mál- inum, men tíverri nærum eingi viðskiftafólk. Í øðrum kommunum søgdu starvs- fólkini seg ikki før fyri at avgreiða ein fyrispurning um tvífaldan valrætt. Tað gjøgnumgangandi var, at sera fá lesandi høvdu ó- makað sær at sent umsókn- ina inn. Her er ein stórur partur av trupulleikanum helst tann, at stórur partur teirra lesandi ongantíð hev- ur sæð hetta umsóknar- blaðið, og kanska heldur ikki hava hoyrt um skip- anina. MFS sendi innan jól umsóknarblað við kunn- gerð og leiðbeining út til allar limir sínar, men talið av lesandi, ið ikki eru limir í MFS er stórt. Tað er ein sannroynd, at eingi rættindi gerast rætt- indi fyrr enn tey verða nýtt. Fyri fýra árum síðani vunnu lesandi uttanlanda sær rættin um tvífaldan valrætt, men um so lítil áhugi er fyri skipanini, eru hesi rættindi meiri at kalla ein viðfáningur. Fyri at bøta um verandi støðu, eru tvinnar leiðir at ganga. Antin at fáa verandi skipan at koyra út frá verandi fyritreytum, ella at fremja kunngerðarbroyting, ið fær tey ivasomu punktini í rættlag. Dámligt hevði verið, um landsstýrismaðurin hevði víst ta vælvild at framt eina upplýsingarherferð henda næsta mánaðin, fyri at fáa so nógv sum gjørligt at ressast og skráseta seg sum veljara til komandi løg- tingsval. Jákup Fróði Djurhuus At føringar luttaka í danska Grand Prixnum á jøvnum føti við danir, er enn eitt dømi um, at vit kunnu tað vit vilja innanfyri ríkisfelags- skapin. At allir føringar sótu so spentir frammanfyri skíggjanum og fylgdu við, hvussu tað gekst Pæturi við Keldu, er besta dømi um, at vit eru eitt fólk. Ein tjóð við einari felags ment- an. Persónliga dámar mær sera væl tónleikin hjá Pæturi við Keldu. Tað havi eg altíð gjørt. Líka frá fløguni Tiðnu yvir Simplicity fløguna, og so til hetta Grand Prix Lagið. Hann dugir tað sum er fyritreytin fyri at gera góðan tónleik. At rein- dyrka tað einfalda. Tað melodiøsa. Tær reinu og einfaldu strofurnar. Onki fjas, og ongin larmur. Tað eru tað fá sum megna. Og fyritreytin fyri at gera tað, er, at tú hevur ein íbornan musi- kalitet. Ikki ein tillærd- an. At tú skilir tónleikin. Haldi eg. Tað kildi í kroppinum tá ið eg hoyrdi lagið fyrstu ferð. Tað er sjáldan. Men tá er lagið gott. Sera gott.Eitt satt upplivilsi. Hevði hann havt eitt lítið sindur meira av ferð á lagnum – tað kundi hann gott.- so vann hann. Skal henda Grand Prix luttøkan vera byrj- anin til eina framtíð innan tónleikin á danska marknaðinum, so má maðurin fáa sær eitt listarligt navn. Umseta sítt navn, ella finna eitt navn sum er lættari at siga. Tað kann vera trupult. Kann tykjast sum at pilka við per- sónsmenskuna. Men tað er neyðugt. Skuldi føringar valt ímillum ein Mikkjal og ein Abdullah Osama bin Laden, so valdu teir ivaleyst Mikkjal. Teir høvdu kent seg at havt meira til felags við Mikkjal. Soleiðis er veruleikin tíverri, um hann kann tykjast órættvísur við- hvørt. VIÐMERKINGAR Jógvan Arge valevni tjóðveldisfloksins til løgtingsvalið Nú eg eri uppstillaður til løgtingsvalið, fari eg at taka upp annan tátt og viðgera mál, sum hoyra løgtingi og landsstýri til heldur enn býráðnum, sum eg havi skrivað um í sein- astuni Politikkur á løgtingi og í landsstýri er í summum førum avgerandi fyri, hvat kommunurnar kunna gera til frama fyri borgararnar. Í Havn kenna vit okkum darvað av teimum virkis- møguleikum, sum veittir verða eini so stórari komm- unu, ið er í so stórum vøkstri. Sum trýstið er á Tórshavnar Kommunu og allan Suðurstreym, er tað eitt nívandi band, at komm- unan ikki kann gera eitt sindur størri íløgur. Tað verður mangan sagt, at Suðurstreym hevur ov lítla undirtøku í lands- politikkinum. Staðfestast kann, ið hvussu so er, at verða orð sum økismenn- ing og annað, sum tí líkist, borin upp á mál, so verður lítið hugsað um Havnina og Suðurstreym. Men hetta er eisini eitt øki, og hetta er eitt øki, sum í dag hevur brúk fyri serligum sømdum. Fólk í hópatali koma stunandi til Havnar at búseta seg - bæði av bygd og og úr útlondum. Tey eru hjartaliga vælkom- in, men hetta hevur við sær, at fólkatalið veksur við ferð, og øll hesi fólk hava krøv til umstøðurnar í kommununi, sum tey vilja búgva í. Tað, sum tykist at troka mest á í løtuni, eru møgu- leikarnir fyri fleiri barna- gørðum, fleiri eldrabústøð- um, útbygging og nýbygg- ing av skúlum, útstykk- ingar av nýggjum býling- um, útbygging av ferðslu- netinum, betri skipan av ferðsluni v.m. Til tess at møta hesum tørvum skal nýtt loysast úr lagdi. Sambært landsstýrin- um kann Tórshavnar Kommuna brúka 64 milli- ónir krónur til íløgur í hes- um árinum, tá Tórshavnar Havn er undantikin. Hetta røkkur til tveir barnagarðar fyri um 20 mió kr tilsamans, nakrar lappa- loysnir á skúlunum fyri 10 milliónir, vegagerðir fyri slakar 10 mió, røktarheim til minnisveik fyri 7,5 mió kr, teknikkhús hjá komm- ununi fyri 7 mió kr, og ymsar smærri íløgur í t.d. renovasjón, ítrótt og frí- tíðarvirksemi. Aftrat hesum 64 mió kann kommunan brúka 20 mio kr til nýgerð á havnar- lagnum. Hesar 20 mió eita 10 mió, men avtala er gjørd um, at tær einans vekta 50 prosent, og tí kann íløga gerast fyri 20 mió kr. Hendan generella ser- skipan lættir sjálvandi eitt sindur um bátin, men eg haldi ikki, at tað er ov mikið at krevja av lands- stýrinum, at tað eisini um- hugsar aðrar serskipanir fyri høvuðsstaðin, so hetta týðandi øki rættiliga kann taka ímóti tí stóra fólka- vøkstrinum og menna seg til eina sømiliga framtíð. Ongin hevur so stóran tørv á íløgum í barnagarð- ar, eldrabústaðir og skúlar, sum Tórshavnar Kommuna eftir eini 10 ár við so at siga ongum íløgum, og tí hevði tað verið upplagt hjá lands- stýrinum at viðgjørt Havn- ina og aðrar kommunur við eyðsýndum serligum tørv- um fyri seg í slíkum spurn- ingum. Soleiðis, sum íløgukarm- inum í dag er skipaður, er útlit til, at Havnin illa fer at kunna fylgja við. Hennara møguleikar at tæna borg- arunum verða settir aftur. Tað fer aftur at ganga út yvir lívsgóðskuna hjá børn- um, foreldrum og eldri. Hendan spennitroyggjan, sum vit eru endað í, var kanska ein grund til, at býráðsmeirilutin í fjør vildi fara inn á Brixtofte-kendar leiðir við barnagørnunum. Skal væl spyrjast burtur úr, eru míni ráð: Eggið teimum ikki til fleiri slíkar úferðir, og komi eg inn á ting, so fari eg at arbeiða fyri, at høvuðsstaðurin verður viðgjørdur við somu virðing sum landið alt. Føroyingar kunnu alt møguligt innanfyri Ríkisfelagsskapin – Eisini vinna Grand Prix Virðing fyri høvuðsstaðnum Trupult at fáa skipanina við valrætti teirra lesandi uttanlands at virka C M Y K 11 10 Sosialurin Tíðindi Ítróttur Viðmerkingar Nøvn Skráir Tiltøk Sosialurin Lýsingar Bilar Veðrið