leygardagur 16. februar 2002síða 6

10 Nr. 33 - 16. februar 2002 Nr. 33 - 16. februar 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Í gjár og í dag hevur blaðið havt samrøðu við sam- felagsfrøðing, ið ger vart við týdningin, sum samfelagsvísindaliga granskingin hevur fyri Føroyar og fólkið her býr. Hann heldur, at henda gransking hevur ikki verið nóg høgt raðfest av eitt nú politisku skipanini og vísir á, at vit nú eiga at taka henda táttin í nógv størri álvara. Serstakliga nú vit ganga eini nýggjari avbjóðing og tíð á møti við oljuvinnuni er hetta sera umráðandi. Tó so – at henda gransking undir øllum umstøðum er av stórum týdningi við ella uttan olju. Men nýggja avbjóðingin ger so, at vit eiga at rakna við og taka granskingina í størri álvara. Hon skal vera við til at skapa tað grundarlagið, ið okkum tørvar fyri at kunna taka støðu og velja, hvønn útvikling vit ynskja í hesum samfelagnum. Í hesum sambandi er umráðandi at fáa neyðugu midlarnar til slíka gransking, tvs. pengar og fólk, sum so aftur skulu til at útvega upplýsingar og data til at kunna gera ymsar verkætlanir út frá. Tað er skyldan hjá einum samfelag at kenna sínar egnu fortreytir og at verða fyrireikað til framtíðina. Tað kann eitt nú samfelagsgranskingin verða við til at stuðla undir. Og tað eigur eisini at vera okkara egna uppgáva at seta út í kortið. Men hetta eigur eisini at verða gjørd í tøttum samstarvi við serkøn fólk aðrastaðni frá, ið hava nógvar royndir og vitan at geva okkum. Eingin sigur, at djúpi borðiskurin skal uppfinnast av nýggjum. Tað hevur verið funnist at, hví ikki pengar frá oljufeløgunum eisini kunnu gagna okkara mentan. At tað ikki kann vera rætt at brúka teir pengar, sum feløgini lata fyri at hava fingið leitiloyvi her, bara fara til førleikamenning innan oljuvinnuna. Hetta meta fleiri kundi verið gjørt nógv breiðari, soleiðis at tað ikki bara snýr seg um at førleikamenna eina vinnu, men heldur um at førleikamenna eitt heilt samfelag. Vit eiga sjálvandi at læra av royndum, og har vit møguliga hava verið í so einsrættað, eiga vit at fáa ein víðari sjónarring. Tað vildi tí verið rætt at umhugsað at sett á stovn ein grunn við pengum frá bæði oljufeløgum og landskassa, sum umframt at førleika vinnuna eisini hevur til endamáls at stimbra mentanina og her kanska ikki minst sam- felagsvísindaligu granskingina. Til at umsita hann kundu verið umboð fyri nøkur av stýrunum, olju- feløgini o.o. Hvussu stóran týdning samfelags- vísindaliga granskingin hevur kemur væl til sjóndar í umrøddu samrøðu í blaðnum. Latið okk- um brúka hana sum grundarlag fyri einum upp- byggjandi orðaskifti næstu tíðina og ikki til at sláa hvønn annan í høvdið við. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Miðvísari gransking VIÐMERKINGAR Eyðólv Dimon Hoyvík Í fólkaskúlanum verður støði lagt undir lívslongu læringina. Hetta eru virði, sum er fortreytin fyri at skilja egnu mentan og tað góða, ið kann fáast úr øðrum mentanum. Lívs- langa læran er bæði per- sónlig og faklig menning, men fólkaskúlin skal ikki geva nakran "fasitlista" til allar lívsins spurdómar. Foreldur og lærarar hava felags ábyrgd fyri skúlan- um og eiga at samvinna og stuðla hvør ørðum. Men skulu vit menna føroyska fólkaskúlan, tá er tað ein fortreyt, at vit hava ein felags fólkaskúla og ikki minka ella klúgva játtanina til føroyska skúlaverki í al- menna fólkaskúlan og pri- vatar skúlar. Játtanin má hækkast. Fólkaskúlin kundi veri nógv betri, men forðingin fyri einum betri fólkaskúla er, at skúlin ikki fær tað játtan, sum krevst. Nýggja fólkaskúlalógin leggur upp til, at undirvísingin skal til- lagast til tann einstaka næmingin. Næmingarnir eru sera ymiskt fyri, og tí kann lærarin fáa eyka lær- ara til næmingar við ser- ligum tørvi. Men av illvilja frá politiskari síðu, so fáa skúlarnir bert 1/3 av teim- um tímum, søkt verður um. Lærarafelagið vísti á, at nýggja fólkaskúlalógin fór at kosta yvir 100 mio. kr. at seta í verk, og seinastu árini er játtanin hækka við ein- ans 70 mio.kr. T.v.s. at her mangla yvir 30 mio. í fyri at gjalda tann meirkostna, sum fólkaskúlalógin ber við sær. Afturat tí skal so havast í huga, at fólka- skúlin ongantíð fekk tað aftur, sum varð spart í fyrru helst av 90´unum, og sum víst á omanfyri, so hevur hendan samgongan skert skúlan yvir 30 mio.kr. netto. Hetta gerst ikki betri, um vit seta á stovn privatar skúlar, sum skúlamálaráð- harrin er farin at sverma fyri. Um vit býta játtanina út á fleiri skúlar, so merkir tað bara at færri pengar eru til verandi skúlar, og t.v.s. ein verri føroyskur fólka- skúli. Eins møguleikar. Tí kann málið um at stovn- seta frískúlar ikki fatast sum annað enn uttanumtos frá samgonguni. Betri hevði verið, at hon smoygdi upp um armar og royndi at betra viðurskiftini, sum hin føroyski fólkaskúlin skal virka undir. Meginreglan í føroyska skúlanum skal vera, at øll- um skal tryggjast ókeypis undirvísing og somu møguleikar. Sosialu um- støðurnar hjá barninum skulu ikki hava nakra ávirkan á, hvussu góðan ella vánaligan skúla eitt føroyskt barn skal ganga í. Men hesin skilnaður kemur í kjalarvørinum av privat- um skúlum. Í herna móti sosiala arvinum. Heldur enn at býta børnini sundur áttu vit eins og grannalondini at fara í herna móti negativa sosiala arvinum. Ein máti at herða hetta stríð er, at betra eftir- útbúgvingina av lærunum og soleiðis styrkja vitan teirra um, hvussu sosialir trupulleikar arvast. Vit mugu brynja føroyska fólkaskúlan til framtíðina. At gera sum Tjóveldis- flokkurin og tosa um yvir- tøkur, men ongan áhuga vísa fyri tí, ið yvirtikið er, skal skiftast út við ein politikk, sum setir "Fólkið Fyrst." Sterk felags virði. Nýggi politikkurin skal hava sum mál at fyrireika uppvaksandi ættarliðið til at liva og virka í einum samhaldsføstum, fólkaræð- is samfelag. Vit skulu minnast til, at sterk felags virðir skapa ein sterkan felagskap, og tey virðir, sum bera fólkaskúlan í dag, eru somu virði, sum bera samfelagið, tá næmingarnir gerast vaksnir og skapa komandi føroyska sam- felagið. Vanvirða læraran Allir næmingar skulu læra at lesa, skriva og rokna. Men í alheims samfelag- num er hetta ikki nokk. Skúlin skal eisini styrkja kreativitet, samstarvsevni og sjálvbjargni. Harafturat skulu næmingarnir hava tamarhald á kunningar- tøkni. Eisini kunnu nevnast øll tey kravdu undirvís- ingarevnini og soleiðis kundi verði hildið fram. Hetta og mangt annað skal skúlin eisini taka sær av. Politiski myndugleikin leggur ikki í at viðgera, hvussu hetta skal gerast. Nýggja fólkaskúlalógin er ein góður karmur, men Føroya Lærarafelag hevur fleiri ferðir gjørt vart við, at skúlaverkinum tørvar hægri játtan. Sáttmálasettu lærar- arnir vóru eisini í verkfalli fyri at fáa samgonguna at fara til verka og geva skúl- anum umstøður at virka undir. Men nú kunnu vit bara staðfesta, at hóast føgur orð so er onki hent, og nú løgtingsvalið nærk- ast, roynir skúlamálaráð- harrin at fáa Løgtingið at tjakast um frískúlar og vón- ar, at veljarin gloymir van- stýringina av føroyska skúl- anum. Skúlin skal betrast ikki klúgvast í fólkaskúlar og privat skúlar VIÐMERKINGAR Thomas Arabo Eitt tað ljótasta kapittul í føroyskari politiskari søgu bleiv skrivað, tá ið Signar á Brúnni fór frá sum lands- stýrismaður. Signar fór frá, meðan málið um pengar til SVF bleiv kannað. Hann hevði eitt lyfti frá flokk- inum, um at hann kundi fara í starvið aftur, um kanningin vísti, at einki skeivt var farið fram. Hettar var júst tað, ið kanningin vísti. Men Signar kom ikki í starvið aftur, so tann (floksformaðurin?), sum hevur givið lyfti um hettar, má so hava logið. Eg havi so verið úti fyri, at bæði Høgni og Tobbi hava ávikavist skoytt uppí og klípt burtur av setning- um, ið teir endurgeva, fyri at broyta upprunaligu meiningina, so hon passar í teirra kramm. Hetta er bara ein annar máti at lúgva uppá. Tobbi royndi sum lands- stýrismaður at lúgva uppá nøkur heiðursfólk úr Vest- manna. Tað gekk ikki, og Tobbi mátti fara til hús. Nú sær tað út til at Karst- en kanska hevur roynt seg í ”branchuni”. Hann sigst at hava brúkt løgtingsins røð- arapall at ”pella” um rent- una á donsku statslánunum. Heri Mohr, ið altið er ein ógvuliga konkretur maður, vísur í bløðunum á, at Karstin átti at vitað betur út frá teimun upplýsingum, ið eru tøkir í Fíggjarmála- stýrinum. Nú er tað soleiðis, at tað er eingin skomm at vita for lítið. Hevur ein sagt nakað uttan at vita betur, ja so gevur man eina umbering - so er tað í lagi. Verri er, um man við vilja hevur sagt ósatt fyri Løgtinginum. Landsstýrisfólk eru um- sitarar fyri løgtingið á sama hátt, sum stjórar eru tað hjá einari nevnd. Um ein stjóri lýgur fyri nevndini, so verður hann koyrdur til hús. Um nevndin veit, at við- komandi lýgur, og einki ger, so verður hon skift út við næsta nevndarval. Atli Hansen Valevni hjá Sambandsflokkinum í Eysturoy Tá íð henda samgongan sáð dagsins ljós fyri úti við fýra árum síðani, vóru vit nógv, sum gittu, hvat Fólkaflokk- urin hevði í kvittanum. Hann vildi látast at ganga langt á loysingarleiðini saman við Tjóðveldisflokk- inum ímóti, at hesin svølgdi nakrar borgarligar kamelar. Og tá íð so valið nærkaðist, skuldi flokkurin sleppa sær úr hesum óhósk- andi paralagnum. Ikki alt hevur gingið soleiðis. Løgmaður fekk ein varaløgman, sum var honum ov sterkur. Hesin hevur við síni fyrilitsleysu framferð og síni villleið- andi propaganda ofta roynt samanhaldið í samgonguni og enn hevur løgmaður giv- ið eftir so at siga hvørja ferð. Í grein í føroysku bløðunum 23.09.99 skýrdi eg henda varaløgmann at vera fólkavillleiðara. Um eg tá hevði vitað tað, sum eg veit í dag, hevði eg verið noyddur at funnið mær eina stalinistiska synonymorða- bók fyri at komið fram á eitt meira dekkanadi orð. Ótrúligt sum hesin varaløg- maður er sloppin at hó- reiggja sær politiskt – uttan avleiðingar. Ein oyðimarkarkargongd í fullveldistoku í 3 ár og 10 mánar hevur gjørt, at mill- um lítið og einki er komið á skafti í løgtinginum hetta valskeiði. Meiningarkann- ingar hava latið løgmann vita, at hann og Fólkaflokk- urin vóru á skeivari leið í fullveldismálinum, men hann vildi ikki taka avleið- ingarnar og lata fólkið for- telja honum, hvat íð hann so átti at gjørt.. Sama við borgarliga politikkinum. Hann hevur verið illa vardur undir hes- um landsstýrinum. Eingi initiativir ella nýhugsanir á nøkrum vinnuligum øki, bert umsiting. Og so nú eina útgjaring av tí aðru verð fram móti valinum. Vit fara at arva eina fíggjarlóg, sum varð skerd við úti við 400 mió. kr. Og tá skuldi hon javnviga. Men hvat ger so samgongan við fólkaflokslógmanni á odda? Vælvitandi um alla ta útgjaring, sum skal fara fram um ein mána ella tveir aftaná, at fíggjarlógin er viðtikin, látast teir sum einki. Tað er næstan eingin endi á øllum íð skal býtast út, nú val er í hondum. Og alt skal fíggjast á eykafíggj- arlógum, sum lætt kunnu skapa eitt hall, íð telist við 100 tals milliónum á rokn- skapinum fyri ár 2002. Hetta er ábyrgdarloysi og skilaleys framferð út um øll mørk. Men nú sær so Fólka- flokkurin – sum væntað – út til at hava broytt kós. Bjarni Djurholm hevur við eini grein í Sosialinum 09.02.02. boðað frá broytta málinum. Hann hevur hugt upp um sambandsgarðin og sæð ta grønu eingina, har eisini nakrar av hansara fyrrverandi atkvøðum ganga Tær síggja út til at hava tað gott, har sum tær eru og soleingi Bjarni einki nýtt og einki betri hevur at bjóða teimum, vera tær helst verandi har. Í veruleikanum fæst alt hetta, sum Bjarni hevur við í síni grein, á føroyska politiska marknaðinum frammanundan. Við at lesa nýskipanar- uppskotið og stevnu- skránna hjá Sambands- flokkinum fær man m.a. at vita • At Føroyar skulu vera ein ”sjálvstýrandi tjóð” og at hetta skal staðfestast í komandi broytingum av grundlógini. Tað ska eingin ivi vera um, at okkara heimastýri ikki kann takast aftur. • Yvirtøkur kunnu fremj- ast, um vit bert gjalda so hvørt. Hetta er einki nýtt Heimastýrislógin, sum samgongan umsitur eftir í løtuni, leggur upp til hetta. • „Ein lagalig og varlig skipan, har eingi óráð verða tikin“ skrivar Bjarni. Hetta hevur verið aðalmerki hjá Sambands- flokkinum til allar tíðir. • Viðurskiftini millum Føroyar og Danmørk hava verið í tryggari legu, men her fór alt út av kós við tí konfrontatións- politikki, sum sum henda samgongan við Fólka- flokkinum á odda legði lunnar undir. • Bjarni skrivar um eina skipan, sum „fjøldin“ av føroyingum tekur undir við. Eg giti, at hann her- við sipar til Sambands- flokkin, Javnaðarflokkin og so í minsta lagi helvt- ina av Fólkaflokkinum og tá eru vit helst nokso nógv. Og so er væl bert eftir spurningurin um, hvat barnið skal eita. Skal tað ver ein heimastýrisskipan við onkrari smábroyting av grundlógini ella skal tað vera ein samveldisskipan við onkrari aðrari smá- broyting av grundlógini. Ella ein klóning – kanska ? Innihaldið í greinini er fyri tað mesta sum avrit av sambandshugsjónini, so tað kunnu vit skjótt semjast um. At enda skrivar Bjarni: „Vit mugu koma burtur úr naggatódnini. Nú er stund- in komin, har vit í sátt og semju normalisera og fáa trygg, lagalig og skilagóð viðurskifti Føroyar og Danmarkar ímillum.” Einki sambandsfólk kundi for- mulera hetta betri. So Bjarni, vælkomin aftur á leið, men lat at- kvøðurnar hjá okkum vera í frið í sambandsgarðinum. Har hava tær tað best. Tær skulu nýtast eftir komandi væl til at føra sambands- politikk við – eisini tær vónbrotnu fólkafloksat- kvøðurnar, sum eru komnar á dyr í valskeiðinum. Vit ætla at hjúgla um tær. Kanska kann eg nerta við tykkara vánaligu samvitsku við at vísa til mína grein í føroysku bløðunum 22.10. 99 undir yvirskriftini Sam- bandsflokkurin – Javnaðar- flokkurin – Fólkaflokkurin. Men vit kunnu náa tað enn. Er lygnin eitt góðkent amboð hjá útvaldum tjóðveldismonnum? Várið er komið – eisini til Fólkaflokkin Leivur Hansen, valevni tjóðveldis- floksins í Suðurstreymi til løgtingsvalið Ásannast má, at landið hevur ikki fingið nóg mikið á skaftið, tá ræður um eldraøkt. Alt ov lítið - fyri ikki at siga púrt onki - er hent frá landsins síðu á hesum øki seinastu árini. Soleiðis kennist tað ið hvussu er hjá teimum avvarðandi. Og ivaleyst eisini hjá mongum kommunu- stýrislimum runt um í landinum. At kalla úr hvørjum heraðshorni ljóða neyð- arróp frá einstaklingum, felagsskapum og komm- unum um vantandi ellis- og røktarheimspláss. Men landið vil hava kommunurnar at leggja rygg til hesa bygging, hóast landið nú í sløk tvey ár hevur havt fullu ábyrgdina av eldrarøkt- ini. Frammanundan vóru landið og kommunurnar felags um hesa uppgávu, men tá kommmunurnar á sumri 2000 yvirtóku fíggjarligu og umsiting- arligu ábyrgdina av barnaansingini, yvirtók landið samstundis fíggj- arligu og umsitingarligu ábyrgdina av teimum eldru. Hetta var tó ongantíð ætlað sum annað enn ein fyribilsloysn, tí sjálv- andi eiga kommunurnar at hava ábyrgdina av borgarunum - úr vøggu í grøv. Hesum var semja eis- ini um millum partarnar undir samráðingunum í 1999 um yvirtøkuna av barnaansingini. Táverandi landsstýris- maður í almanna- og heilsumálum setti eisini ein arbeiðsbólk at gera álit og tilmæli um, hvussu hetta kundi verða gjørt, men innan- hýsis ósemja í lands- stýrinum bar í sær, at málið kom í drag - og framvegis er óloyst. Sum borgarstjóri varð eg mangan konfronter- aður við henda trupul- leika, tá avvarandi hjá eldri óhjálpnum fólkum í reinari desperasjón vendu sær til mín við bøn um at fáa tey gomlu inn á ellis- og røktar- heim ella eldrasambýli, uttan at eg - so fegin eg enn vildi - fekk rætt teimum somikið sum lítlafingurin. Støðan er onki batnað síðani, men stendur tvørturímóti við og versnar. Hetta hevur havt við sær, at kommunurnar sjálvar nú uppá egið initiativ seta bráðneyðug tiltøk í verk. Hetta eigur at siga øll- um somikið, at her rugg- ar ikki rætt. Hetta er onki minni enn ein vanærislig skomm fyri landið, og tí mugu og skulu neyðug stig nú takast til tess at fáa hesi viðurskifti í rættlag. Dygdin í einum sam- felagi kann metast eftir, hvussu samfelagið fer við teimum veikastu, verður sagt. Um so er, so hava vit sanniliga nógv at taka hond í á hesum øki. Men so ræður eisini um at koma í gongd sum skjótast, soleiðis at vit kunnu tryggja okkara gomlu ein virðiligan aldurdóm. Soleiðis sum tey sjálv- andi bæði eiga rætt til og hava uppiborið. Eldrarøktin misrøkt C M Y K 11 10