fríggjadagur 7. januar 2011síða 17

17 Fríggjadagur 7. januar 2011 · Nr. 3 Sosialurin 15 ár við Finn Norman T að eru nú eini 15 ár síðani, vit fingu Finn Norman Christensenbygnaðin. Hann hevur ongantíð riggað, og hann riggar framvegis ikki. Bygnaðurin er ov stórur, dýrur og óliðiligur. Hann hóskar seg snøgt sagt ikki til føroysk viðurskifti. Hetta hava politikarar fingið at vitað í mong ár, men tað vísir seg ikki at vera nakar vilji til at fara í holt við henda trupulleika. Viðhvørt fær man var­ hugan av, at politikarar, sum koma í Tinganes, gloyma, at almenna skipanin er til fyri borgaran og ikki øvugt. Um vanligi føroyingurin heldur, at hann fær for lítið burtur úr almennu skipanini og almennu umsitingini, sum hon er uppbygd í dag, so nyttar tað ikki hjá landsstýrisfólki at spyrja umsitingina, hvat hon sjálv heldur. Tað svarið kenna vit frammanundan. Hálva milliard eftir hæli Nú tá vit standa framman fyri einum fíggjarlógarhalli upp á ein hálva milliard við nøkrum sum líkist heimsins hægsta skattatrýsti og heim­ sins hægsta livikostnaði, so er greitt, at man ikki bara kann skatta seg úr trupulleikanum. Tað er tíð at hyggja upp á onnur alternativ. Gamaní er tosið um til­ feingisgjald skilagott, um skipanirnar verða gjørdar ordiliga, men ikki sum nú, har man kemur við einum skatti á tær dugnaligu fyri­ tøkurnar í fiski­ og alivinnuni og letur tær ódugnaligu sleppa undan. Skal man hava tilfeingisgjald, so skal tað gerast konsekvent og verða gjøgnumtonkt. Tlifeingisgjald ella ikki, so má man fara í holt við at spara í okkara almennu umsiting. Vit hava ikki ráð til eina danska umsiting í Føroyum. Norman Christen­ sen bygnaðurin má tí broytast, og aðalráðini mugu í hvussu so er fækka niður í fimm ella seks aðalráð. Víð­ kaðar heimildir mugu leggj­ ast út til stovnar, so vónleysa toppstýringin, ið vit síggja í løtuni, heldur uppat. Javnaðarflokkurin friðað umsitingina? Tað fellir mær nógv fyri bróstið, tá mínir floksfelagar í samgonguni ikki taka almennu umsitingina upp á tungu við einum orði, tá tosað verður um sparingar og skatting. Tað mátti verið fremsta uppgávan hjá Javnaðarflokkinum at kanalisera so nógvar pengar sum gjørligt út til tey, sum tørva teir við heimahjálp, sjúkrarøkt og ikki minst út í skúlaverkið. Umsiting er nakað, sum man noyðist at hava, men ein hevur eina skyldu til at gera hana so lítla og smidliga sum gjørligt, so so nógv sum møguligt fer til vælferðina. Um so er, at man við dagsins lógarsmíði og umsitingarmodelli noyðist at hava eina umsiting við næstan tveyhundrað fólk­ um í almennum stýrum, so er lógarsmíðið og um­ sitingarmodellið for vánaligt, og annað skinn má takast um bak – Kanska ov nógv blind lógarkopiering úr Danmark? Latið DIS’arnar fáa frið At fara at pilka við DIS’­arnar, sum Jóannes Eidesgaard leggur upp til, vil eg frámæla. Vandin fyri, at ungar rímiliga sterkar familjur flyta av landinum, er ov høgur. Sjó­ yvirmenn eru millum mest mobilu fólk í heimunum, og eg havi ein varhuga av ­ hetta burdi verið kannað – at útisiglarar, sum jú oftast eru menn í besta aldri við konu og børnum, eiga lívið ­ í hvussu so er tað unga lívið ­ í mangari bygd kring landið. Farið so heldur í holt við umsitingina. Tað er skjótt hjá fólki uttan fyri umsitingina at gera eina nýggjan bygnað, sum er smidligari og bíligari enn tann núverandi. Tað liggur tungt á Javnaðar­ flokkinum og samgonguni at fáa hetta gjørt. Andstøðan hjálpir ikki Úr andstøðuni er ikki nógv gott í væntu. Orðini hjá Høgna Hoydal á Fólkatingi um, at blokkstuðulin til Føroya átti at verða minkaður í einari tíð við hálvari milliard í halli, samstundis sum flokkur hansara er garantur fyri at almenna umsitingin framvegis skal vaksa eksplosivt, vísa, at har er eingin realitetssansur. At seta blokkstuðulin í relatión til bruttutjóðar­ úrtøkuna, sum Høgni Hoydal ger, er bara fyri at royna at fyrigykla fólki, at blokk­ urin einki hevur at týða. Høgni Hoydal burdi heldur sett blokkin í relatión til útreiðslusíðina av fíggjar­ lógini, og í % av kostnaðinum av almenna rakstrinum, so kundu ikki minst Høgnasa egnu veljarar sæð, hvat blokkurin hevði at týða fyri tey, og teirra arbeiðspláss. Tromin stendur í ljósum loga, og ein nevnd verður niðursett um hvønn lit húsini skulu hava Javnaðarflokkurin eigur at gevast við friðingini av toppinum av almennu pyra­ midini, sum er miðsfyrist­ ingin, og fara í arbeiðsklæðini, so vit sleppa undan hesum vanvirðiliga, har man bara sparir niðast í almennu skipanini, har Palliba merkir tað meinast. At Javnaðarflokkurin og samgongan brúka kreftir upp á eina grein 25 nevnd um stjórnarskipan í hesum tíðum, har tað búskaparliga brýtur í bæði borð, er púra ábyrgdarleyst og svarar til at fara at tosa um, hvønn lit húsini skulu málast, meðan øll tromin stendur í ljósum loga. Grundlógararbeiðið eigur í besta føri at verða lagt á ís, nú vælferðarsamfelagið er hótt, hóast vit hava eitt tað hægsta skattarýstið í heiminum við hartil hoyrandi hægsta livikostnað í heimi­ num. Har liggur uppgávan hjá Javnaðarflokkinum, ið eigur at bretta upp ermar og fara til arbeiðis og gera veruligar rakstrarsparingar úr erva í tí almenna, og ikki brúka tann víðagitna plenuklipparan, sum bara vísir vantandi rygg og onga raðfesting. Tíðargrein Thomas Arabo Almennar skipanir eru til fyri fólkið – ikki øvugt!