mikudagur 12. januar 2011síða 32

Mikudagur 12. januar 2011 · Nr. 5 32 Sosialurin Kjak Annita á Fríðriksmørk framsøgufólk Tjóðveldis í skúlamálum ”Størri og sterkari eind­ir”, ”færri og sterkari ped­agog­ iskar leiðslur” osfr. Hetta er tað, sum Javnaðarflokkurin, og nú eisini løgmaður, lova føroyingum við nýggja fólka­ skúlareforminum. Hyggja vit so nærri at, hvat tað er, sum skal gera eind­irnar størri og færri og sterkari, so siga tey, at tað eru teir 13 bygd­askúlarnir kring land­ið, sum hava 20 næmingar ella færri, sum nú skulu niðurleggjast, og næmingarnir koyrast í størru grannaskúlarnar. Trupulleikin við hesi ætlan er tó, at teir næmingar, sum koma inn á størru skúlarnar eru so fáir í tali, at teir muna so lítið í í næmingatali. Vit tosa um at flyta íalt 100 børn av 13 ymiskum smáplássum til uml 8 størri skúlar. Tvs at allir hinir uml 30 skúlarnir í land­inum, sum ikki skulu taka móti børnum av smáplássum koma at hald­a fram júst sum nú, meðan 8 størri skúlar fáa nakrar heilt fáar næmingar afturat. Tað er tað, sum land­sstýrið kallar reform. Um næmingatalið økist út tild­ømis 400 upp í t.d­. 408 hevur onki við styrktar eind­ir at gera ella effektivari leiðslur. So eru tað tey, sum velja smáplássini Nógv tey flestu av okkum vilja hava, at børn okkara ganga í stórum skúlum, har nógv børn eru at verða saman við, og har tey hava eitt fjølbroytt úrval av lærarum, við d­ifferentieraðari og tvør­ fakligari und­irvising, við bólkaarbeiði, har lærarar sparra hvønn annan osfr osfr osfr. Hesir møguleikar eru avmarkaðir í einum skúla, har tað ganga millum 2 og 20 næmingar. Og millum annað tí, eru tað so fá, sum velja tann møguleikan. Men so eru tað tey, sum velja smáplássini kortini. Hetta eru tey, sum tryggja Føroyum eitt ávíst mentanar­ ligt fjølbroytni. Sum tryggja, at vit ikki verða so einstáttað, sum vit vild­u verið, um vit bara høvd­u býarmentan og stórbygd­amentan. Felagsskapurin í bygdasamfelagnum Treytin fyri trivnaði á smá­ plássinum er fyrst og fremst, at tey hava okkurt at verða felags um. Ikki Rennibreyt, Norðurland­ahús, ella SMS, men okkurt, sum stend­ur í mát við tað bygd­, tey hava valt at búgva í. Her spælir skúlin ein sentralan leiklut. Hann er staðið, tey hava til felags. Hervið er ikki sagt, at skúlin bara skal verða har fyri felagsskapin. Hann skal sjálvand­i primert verða har fyri børnini. Skúlin skal verða har fyri at tryggja teimum ein skúla í nærum­ hvørvinum, ein skúla har tey kenna seg heima, har tey trívast og mennast tey fyrstu skúlaárini. Um skúlin fer úr bygd­ini er nógv størri møguleiki fyri, at trivnaðurin í bygd­ini fer, enn um skúli er í bygd­ini. Í so máta hevur hann stóran týd­ning fyri felagsskapin. Handlarnir, bankarnir, posthúsini og nú skúlin Vit tosa um bygd­ir, har nærum øll tey, sum róku privat virksemi góvust fyri nøkrum árum síðani. Hand­l­ arnir lótu aftur ein og ein, bankarnir tað sama og nú eisini posthúsini. Hetta eru stovnar sum skulu rekast eftir marknaðartreytum. Tað almenna hevur onnur atlit at taka. Hevði tað ikki tað, skuld­u øll bara flutt til Havnar ella kanska enntá av land­inum, tí tað man loysa seg betri. Men tað almenna atlitið í hesum høpi er at síggja skúlan, sum eitt stað, har børnini trívast og mennast og læra. Staðið har tey, tey fyrstu skúlaárini kenna hitan frá tí heimliga umhvørvinum. Minnist til, vit tosa um børnini, ­ ikki tey hálvvaksnu. Børn hava ymisk ynski Hinvegin, so er tað ógvuliga ringt at generalisera, tá vit tosa um børn og um skúla Og í hesum orðaskiftinum tosa vit ikki um fjøld­ina av skúlabørnum. Vit tosa, um tey fáu, sum ynskja at búgva á smáplássinum. Tey, sum ynskja at ganga í skúla har. Og møguliga tey, sum eru potentiell framtíð á smáplássinum. Vit tosa sjálvand­i eisini um tey børn, sum búgva á smáplássum, og sum ynskja at flyta til størri skúla at ganga. Tað eru tað ivaleyst fleiri ella nøkur sum gera. Er tað so, skal tað almenna sjálvand­i ikki forða teimum í tí. Men so harfrá og at krevja tað av teimum, tað kann í longd­ini gerast ein d­ýr søga. Smábygdirnar eru við til at ríka okkara mentanarlív Vit tosa um børn, sum vaksa upp úti á einum av smáu bygd­um okkara. Tey sum hava betri møguleika at mennast og trívast og læra har. Í mun til um tey hvønn morgun verða at fara úr heimbygd­ini til ein stóran skúla til seint seinnapartin, tá ið skúlabarnaflutningurin flytur tey heimaftur til heim­ bygd­ina. Talan er hóast alt um børn, sum vaksa upp hjá foreld­rum, sum hava valt ta lítlu bygd­ina, og tað lív og mentan, sum har er. Hetta eru tær fáu familjur, sum eru við til at ríka okkara mentanarlív. Tær sum tryggja ávíst fjølbroytni í samfelagnum. Tær, sum tryggja, at okkurt er, sum víkir frá býarmentanini og stórbygd­amentanini; ­ tí mentan, sum eg og nógv við mær raðfesta sum okkara fund­ament. Býarmentanin kemur ”altíð” at verða d­ominerand­i, og hevur automatiskt tilflyt­ arar. Men so er ikki við bygd­a­ mentanini. Hennar yvirliving er ikki nøkur sjálvfylgja. Aðrastaðni gevur man útjaðarastuðul ella skatta­ frád­rátt til tey fáu, sum vilja búgva langt burtur frá teim­ um sentralu økjunum. Hetta verður gjørt tí man veit, at tað fyri heild­arsamfelagið er ríkari, um tað eisini er lív í økjum kring alt land­ið. Vit tosa ikki um at eggja 100 tals fólkum at fara út á smáplássini. Vit tosa um at virðismeta tey fáu, sum hóast alt trívast úti á bygd­. Tey gera Føroyar nógv ríkari mentanarliga, enn um hesi øki stóðu fólkatóm. Fólkaskúlin í tølum Fólkaskúlin kostar 276 mió krónur tilsamans. Teir skúlar, sum hava 20 næmingar ella færri, eru 16 í tali. Av hesum eru tríggir skúlar, sum eru á útoyggj, har ikki er sigland­i aftur og fram d­agliga, og sum samgongan tí neyvan hevur ætlanir um at flyta av oyggj. Nú eru 13 skúlar, sum ætland­i skulu flyta. Hetta eru skúlarnir í Nólsoy, Sumba, Oynd­arfirði, Hald­arsvík, á Húsum/Syðrad­ali, Skála­ vík, Miklad­ali/á Trøllanesi, Funningi, Kunoy, Harald­s­ sund­i, Tjørnuvík, Fámjin og í Hovi. Hesir hava millum 2 og 20 næmingar í hvørjum skúla og kosta einar 18 mió kr. Um grund­gevingin er, at spara, so kostar tað at í hinum end­anum í skúlabarna­ flutningi, í mistum skatti frá lærarum, og í skúlagjald­ið til grannakommununa. Havi skilt, at land­sstýrið held­ur seg spara einar 7 mió kr við reforminum. 7 mió kr fyri at taka felagsskapin úr bygd­amentanini. Hetta er tað tey kalla skúlareform… Helt, at hesin vinkulin var neyðugur í støðutakanini hjá samgonguni, sum eg hald­i hevur selt ein reform, sum ikki hevur tað innihald­ , tey hava reklamerað við. Styrktur fólkaskúli ella ein hóttan Hákun Djurhuus Stjóri í SEV Viðmerkingar til od­d­agrein í Dimmalætting und­ir heitinum “Sev stríð”. Í od­d­agrein í Dimmalætt­ ing 6. januar 2011 verður sóknast eftir, at SEV kemur “meira alment fram við, hvørjar ætlanir felags­ skapurin hevur”. “Liggja aðrar ætlanir í kortunum enn bara vatn­ orkuútbyggingin?” verður m.a. spurt, og víst verður í hesum samband­i á, at “fleiri eru farin at ivast í, um vatn­ orkuútbyggingin er einasti vegurin at ganga”. Til hetta er at siga, at SEV ongantíð hevur sagt, at vatnorka er “einasti vegurin at ganga”. Tvørturímóti verður og hevur eisini verið arbeitt við vind­orku, sjóvar­ fallsorku og ald­uorku, sum tó nú er steðgað, tí land­sstýrið ikki tók und­ir við ætlanini. Vindorka SEV hevur síðani byrjanina av 2009 verið til reiðar at fara und­ir munand­i vind­­ orkuútbygging í Neshaga. Sum kunnugt fer útbygging av vind­orku í d­ag fram eftir nýggju elveitingarlógini og verður stýrd­ av Elveit­ ingareftirlitinum smbrt. útd­elegering frá Vinnu­ málaráðnum. Í samband­i við útbjóð­ ingina hjá Elveitingareftir­ litinum av vind­orku, har tilboðini skulu vera inni 11. februar, verður SEV millum tilboðsgevararnar. SEV arbeiðir eisini seri­ øst við øðrum vind­orku­ loysnum. Oljuprísurin Umráðand­i er tó í øllum orðaskiftinum um prís­ hækking v.m. at gera sær greitt, at raksturin hjá felag­ num fyrst og fremst má hanga saman, og her eru tað hækkaðu oljuprísirnir, sum hava skapt størstu trupulleikarnar. Hvørt tær ymisku orku­ loysnirnar úr vatni, vind­i, sjóvarfalli o.ø. eru d­ýrari í mun til hvør aðra ella ikki, er torført at meta um. Ymiskt er, hvussu íkastið ávirkar veitingartrygd­ina, eins og loysnirnar eisini hava ymiska livitíð. Viðvíkjand­i opinleikan­ um mótvegis almenningin­ um er at siga, at SEV reglu­ liga kunnar um virksemi sítt t.d­. á aðalfund­um (sum eru almennir), í árs­ og fund­ar­ frágreiðingum, á heimasíð­ uni og í samband­i við fyri­ spurningar frá fjølmiðlum og almenninginum annars. Elprísir her og har At hald­a uppá – so sum gjørt verður í od­d­agreinini – at elprísirnir í granna­ lond­unum eru nógv lægri enn í Føroyum, vilja vit fegin síggja skjalprógvað. Hagtøl, vit kenna til, vísa hesum aftur. Prísirnir í grannalond­­ unum eru ein samanseting av framleiðslu­ og net­ kostnaði og avgjøld­um v.m. Almennur stuðul til fram­ leiðararnar framgongur ikki av prísinum. Nevnt kann í hesum samband­i vera, at t.d­. d­anska orkufelagið Dong Energy fær almennan stuðul uppá væl omanfyri 1 kr/kWh fyri vind­orkuútbyggingar í Danmørk, Týskland­i og Bretland­i smbrt. grein í Børsen 13. september 2010. Annars er tað misvísand­i at samanbera framleiðslu­ kostnað og elprísir í einum lítlum fjarskotnum og isoleraðum oyggjasamfelag við prísir í stóru granna­ lond­unum, sum eru saman­ bund­in í felags net og hava stórrakstrarfyrimunir í framleiðsluni. At end­a skal verða sagt, at SEV heilsar orðaskifti um elorkuútbygging væl­ komnum og luttekur fram­ hald­and­i fegið í kjakinum. Við nýggjárskvøðu og vinaligari heilsan Um orkukeld­ur og elprísir